Kanino ko ibibigay itong makinis na bagong aklat,
katatapos pa lang kiskisin ng tuyong batong-buhay?
Sa iyo, Cornelio; sapagkat nakagawian mong
ituring na may halaga ang aking mga kalokohan,
noon pa mang nangahas kang mag-isa sa mga Italyano
buksan ang buong kapanahunan sa tatlong tomo,
mga tomong marunong, Jupiter, at pinagpaguran!
Kaya’t tanggapin mo ang anumang halaga nitong aklat,
anuman ito — at nawa, O birheng patrona,
manatili itong buháy nang higit sa isang siglo.

Maya, ligaya ng aking dalaga,
na kinakalaro niya, na hinahawakan sa dibdib,
na binibigyan ng dulo ng daliri kapag humahagap
at kinikiliti para tumuka nang matalas,
kapag ang nagniningning kong pinananabikan
ay may naisin na kung anong kaibig-ibig na biro
(at munting ginhawa sa kanyang sákit,
sa palagay ko, upang humupa ang mabigat na alab),
sana’y makapaglaro ako sa iyo na tulad niya
at pagaanin ang malungkot na alalahanin ng loob!
Kasingtamis ito sa akin ng sinasabing sa dalagang
mabilis-tumakbo’y naging gintong mansanas,
na nagkalag ng sinturong matagal nang nakatali.

Magluksa, O mga Venus at mga Kupido
at lahat kayong may higit na kariktan!
Patay na ang maya ng aking dalaga,
ang maya, ligaya ng aking dalaga,
na minahal niya nang higit sa kanyang mga mata;
sapagkat kasintamis ito ng pulot, at kilala nito
ang panginoon nito kasingtalas ng pagkilala ng dalaga sa ina,
ni hindi ito umaalis sa kanyang kandungan,
kundi paroo’t parito lamang na lumulundag
at tanging sa panginoon nito patuloy na humuhuni.
Ngayo’y naglalakbay ito sa madilim na landas
patungo roon kung saan sinasabing walang bumabalik.
Ngunit sumpa sa inyo, masasamang karimlan
ng Orco, na nilalamon ang lahat ng maganda;
inagaw ninyo sa akin ang gayong magandang maya.
O masamang pangyayari! O kawawang munting maya!
Dahil sa iyo ngayon, ang mga mata ng aking dalaga’y
namamaga’t namumula sa kaiiyak.

Ang bangkang iyon na inyong nakikita, mga panauhin,
ay nagsasabing dati’y pinakamabilis sa mga sasakyang-dagat,
at walang bilis ng anumang lumulutang na kahoy
ang hindi nito nalampasan, maging sa pamamagitan
ng mga sagwan o ng layag kung kailangang lumipad.
At sinasabi nitong hindi ito maitatatwa
ng baybayin ng mabangis na Adriatiko, ni ng mga isla ng Ciclades,
ni ng bantog na Rodas at ng magaspang na Traciang
Propontida, ni ng mabalasik na look ng Ponto,
kung saan ang bangkang ito noong una’y naging
malagong kagubatan: sapagkat sa taluktok ng Citoro
madalas nitong pinahuni ang sutsot ng dahon.
Amastris ng Ponto at Citoro na sagana sa boj,
sa inyo — sabi ng bangka — na lubos na kilala
ang mga bagay na ito: mula sa pinakaunang pinagmulan
sinasabi nitong tumayo ito sa inyong tuktok,
sinawsaw nito ang mga sagwan sa inyong tubig,
at mula roon, sa napakaraming mabalasik na dagat,
dinala nito ang panginoon, tinawag man ito
ng hanging mula kaliwa o kanan, o kung si Jupiter
ay pabor na humihip nang sabay sa magkabilang panig;
at walang panata sa mga diyos ng baybayin
ang ginawa nito para sa sarili, nang dumating ito
mula sa pinakamalayong dagat hanggang sa malinaw na lawang ito.
Ngunit nakaraan na iyon: ngayo’y nakatago itong
tumatanda sa katahimikan at inialay ang sarili sa inyo,
kambal na Castor at kambal ng Castor.

Mabuhay tayo, Lesbia ko, at mag-ibigan,
at ang mga bulung-bulungan ng mga matatandang mahihigpit
ay pahalagahan nating lahat ng iisang kusing.
Ang mga araw ay makalulubog at makababalik:
ngunit tayo, kapag minsang lumubog ang maikling liwanag,
ay may walang-hanggang gabing dapat matulugan.
Bigyan mo ako ng isang libong halik, saka isang daan,
saka isa pang libo, saka pangalawang daan,
saka isa pang libong muli, saka isang daan,
saka, kapag nakagawa na tayo ng libu-libo,
guguluhin natin ang bilang upang di natin malaman,
o upang walang masamang makapaninggit,
kapag malaman niya ang dami ng mga halik.

Flavio, ang iyong kasintahan kay Catulo,
kung hindi lamang siya walang-gana at walang-kinis,
ay nais mong ipagsabi, at hindi mapigil ang bibig.
Ngunit iniibig mo ang kung anong lagnating
kalapating-mababa: ikinahihiya mong aminin ito.
Sapagkat na hindi ka natutulog nang mag-isa sa gabi
ay isinisigaw, hindi walang-saysay, ng iyong higaan,
mabango sa mga bulaklak at langis ng Siria,
at ng unan na pantay na nayupi rito at doon,
at ng ugoy at yanig ng nangangatal na kama
na gumagala’t lumalangitngit.
Sapagkat walang mapapala sa pananahimik sa kalaswaan, wala.
Bakit? Hindi mo ipamamalas ang gayong ubos na baywang
kung wala kang ginagawang kahangalan.
Kaya’t anuman ang mayroon kang mabuti’t masama,
sabihin mo sa amin: nais kong itaas ka at ang iyong pag-ibig
sa langit sa pamamagitan ng magandang taludtod.

Tinatanong mo kung ilang halik mo, Lesbia,
ang sapat na sapat na sa akin.
Kasindami ng butil ng buhangin ng Libya
na nakalatag sa Cirene na sagana sa laserpicio,
sa pagitan ng orakulo ng maalinsangang Jove
at ng sagradong libingan ng matandang Bato,
o kasindami ng mga bituin, kapag tahimik ang gabi,
na nakakikita sa mga lihim na pag-ibig ng tao —
gayon karaming halik ang ihalik mo
ay sapat at lampas pa sa baliw na si Catulo,
na hindi mabibilang ng mga mapanuri
ni magagayuma ng masamang dila.

Kawawang Catulo, tigilan mo na ang kahangalan,
at ituring mong lubos nang wala ang nakita mong nawala.
Minsang nagningning sa iyo ang mga maliliwanag na araw,
noong dumadalaw ka kung saan ka hinahatid ng dalagang
minahal namin nang higit kaysa iibigin ang sinuman.
Doon nangyari ang maraming masasayang biro,
na ninais mo at hindi tinanggihan ng dalaga.
Tunay ngang nagningning sa iyo ang mga maliliwanag na araw.
Ngayo’y ayaw na niya: ikaw rin, walang-kaya, huwag mo nang naisin,
huwag mong habulin ang tumatakas, huwag kang mabuhay na kawawa,
kundi sa matigas na loob ay magtiis, magmatigas.
Paalam, dalaga! Ngayo’y nagmamatigas na si Catulo,
hindi ka na hahanapin ni pakikiusapan nang labag sa iyong loob:
ngunit magdadalamhati ka, kapag wala nang nakikiusap sa iyo.
Sawimpalad, aba ka! Anong buhay ang naghihintay sa iyo!
Sino ngayon ang lalapit sa iyo? Kanino ka magmumukhang maganda?
Sino ngayon ang iibigin mo? Kanino ka masasabing pag-aari?
Sino ang hahalikan mo? Kaninong labi ang kakagatin mo?
Ngunit ikaw, Catulo, na determinado, magmatigas.

Veranio, na sa lahat ng aking mga kaibigan
ay nangunguna sa akin nang tatlong daang libo,
umuwi ka na ba sa iyong tahanan at mga diyos,
sa iyong magkakaisang mga kapatid at matandang ina?
Umuwi ka na! O masayang balita para sa akin!
Makikita kitang ligtas at maririnig na isinasalaysay
ang mga lugar, gawa, at bansa ng mga Iberyano,
gaya ng iyong kaugalian, at yayakapin ko ang iyong leeg
at hahalikan ang iyong kaaya-ayang mukha’t mga mata.
O, sa lahat ng mga taong maligaya,
sino ang higit na masaya o maligaya kaysa sa akin?

Dinala ako ng kaibigan kong si Varo mula sa foro,
na walang ginagawa, upang makita ang kanyang kasintahan,
isang munting babaeng-bayan, sa unang tingin ko,
na hindi naman walang-kinis ni walang-gandang tingnan.
Pagdating namin doon, napasadlak kami
sa iba’t ibang usapan, kasama na kung ano na
ang Bithynia ngayon, kung paano ito naroroon,
kung may napala ba akong salapi roon.
Sinagot ko ang totoo: na wala, kahit sa mga tao
mismo, ni sa mga pretor, ni sa kanilang mga tauhan,
kaya’t walang sinumang makapag-uuwi ng mas mabuting kalagayan,
lalo pa’t ang pretor nami’y isang manlalapastangan
na hindi man lang pinahahalagahan ang kanyang mga tauhan.
"Ngunit tiyak naman," sabi nila, "na nakabili ka
ng ipinanganganak daw doon — mga taong pambuhat ng litera."
Ako, upang ipakita sa dalagang isa ako
sa mga mas mapalad, "Hindi naman," sabi ko,
"masama ang naging kapalaran ko, na dahil sa masamang
lalawigang napunta sa akin, hindi ako makabili
ng walong matitipunong lalaki."
Ngunit wala akong kahit isa, dito man o doon,
na makakayang isampa sa kanyang leeg ang sirang paa
ng lumang higaan.
Dito, gaya ng nararapat sa mas malandi,
"Pakiusap," sabi niya, "Catulo ko, pahiramin mo ako
ng mga iyon sandali: nais kong dalhin sa Serapis."
"Sandali," sabi ko sa dalaga,
"iyong sinabi kong mayroon ako kanina —
naligaw ang aking isip: ang kasama ko palang si
Cina, si Gaio; siya ang bumili niyon.
Ngunit kanya man o akin, ano naman sa akin?
Ginagamit ko na parang ako ang bumili.
Ngunit napakawalang-lasa mo at nakayayamot na nabubuhay,
na dahil sa iyo’y hindi maaaring maging pabaya."

Furio at Aurelio, mga kasama ni Catulo,
maglakbay man siya sa pinakamalayong mga Indyo,
kung saan ang baybayi’y hinahampas ng along
umaalingawngaw mula sa Silangan,
o sa mga Hircano o sa malalambot na Arabo,
o sa mga Saka o sa mga Partong mamamana,
o sa mga karagatang kinuklayan
ng pitong-sanga na Nilo,
o tatawid man siya sa matataas na Alpes
upang masdan ang mga monumento ng dakilang Cesar,
ang Renong Galyo, ang kakila-kilabot na dagat,
at ang pinakadulong mga Britano —
handa siyang subukin ang lahat ng ito, anuman
ang idulot ng kalooban ng mga diyos —
maghatid lamang kayo sa aking dalaga
ng ilang hindi magandang salita.
Mabuhay siya’t sumagana kasama ng kanyang mga kalunya,
na tatlong daan ang niyayakap niyang sabay,
walang tunay na minamahal, kundi paulit-ulit
na binabali ang balakang ng lahat;
huwag na niyang asahan ang aking pag-ibig gaya ng dati,
na dahil sa kasalanan niya’y bumagsak tulad ng bulaklak
sa dulo ng parang, matapos madampian
ng dumaraang araro.

Marrucino Asinio, ang iyong kaliwang kamay
ay hindi mo ginagamit nang maganda sa biro’t alak:
inaagaw mo ang mga panyo ng mga di-maingat.
Akala mo ba’y matalino ito? Nagkakamali ka, hangal!
Gaano man kababa at walang-gandang bagay ito.
Hindi mo ako pinaniniwalaan? Paniwalaan mo si Polion
na iyong kapatid, na ipagpapalit sana ang iyong ninakaw
kahit sa isang talento; sapagkat siya’y batang
bihasa sa katalinuhan at katatawanan.
Kaya’t maghintay ka ng tatlong daang endekasilabo,
o isauli mo sa akin ang panyo,
na hindi ako nababahala sa halaga nito,
kundi alaala ito ng aking kasama.
Sapagkat mga panyong Saetaban mula sa Iberia
ang ipinadala sa aking regalo nina Fabulo
at Veranio: kailangan kong mahalin ang mga ito
gaya ng pagmamahal ko kay munting Veranio at Fabulo.

Kakain kang mabuti, Fabulo ko, sa akin
sa loob ng ilang araw, kung papaboran ka ng mga diyos,
kung magdadala ka ng masarap at malaking
hapunan, at hindi walang maputing dalaga,
at alak at asin at lahat ng halakhak.
Kung dadalhin mo ito, sabi ko, kaibig-ibig naming kaibigan,
kakain kang mabuti; sapagkat ang supot
ng iyong Catulo ay puno ng sapot ng gagamba.
Ngunit bilang kapalit, tatanggap ka ng dalisay na pag-ibig
o ng kung anong mas matamis at mas dalisay pa:
sapagkat bibigyan kita ng pabango na sa aking dalaga
ay ipinagkaloob ng mga Venus at mga Kupido,
na kapag naamoy mo, hihilingin mo sa mga diyos,
Fabulo, na gawin kang buong ilong.

Kung hindi kita minahal nang higit sa aking mga mata,
kaaya-ayang Calvo, dahil sa regalong iyon
ay kapopootan kita nang poot na tulad kay Vatinio:
sapagkat ano ang ginawa ko o sinabi,
na dinurog mo ako ng napakaraming makata?
Nawa’y bigyan ng mga diyos ng maraming kasamaan
ang kliyenteng nagpadala sa iyo ng dami ng masasama.
Ngunit kung, gaya ng aking hinihinala, ang bago’t
natuklasang regalong ito’y ibinigay sa iyo ni Sula na guro,
hindi masama para sa akin, kundi mabuti’t maligaya,
sapagkat hindi nawawalan ng saysay ang iyong pagsisikap.
Mga dakilang diyos, kakila-kilabot at sinumpang aklat,
na tunay ngang ipinadala mo sa iyong Catulo,
upang mamatay siya agad sa mismong araw,
sa Saturnalya, ang pinakamabuti sa mga araw!
Hindi, hindi ito basta lalampas sa iyo, taksil:
sapagkat kapag umaga na, tatakbo ako sa mga aklatan,
titipunin ko ang mga Cesio, mga Aquino,
si Sufeno, lahat ng lason,
at gagantihan kita ng mga parusang ito.
Kayo naman, samantala, paalam, umalis kayo
patungo roon kung saan kayo dinala ng masamang paa,
mga salot ng panahon, pinakasama-samang makata.

Kung sakaling kayo’y maging mga mambabasa
ng aking mga kahangalan, at ang inyong mga kamay
ay hindi mangingilabot na dampian kami,

Ipinagkakatiwala ko sa iyo ang aking sarili at pag-ibig,
Aurelio. Humihingi ako ng mahinhing pabor:
na kung may ninais ka man sa iyong kalooban
na dalisay at malinis na iyong hinahangad,
ingatan mong may-hiya para sa akin ang batang lalaki —
hindi ko sinasabing mula sa madla: hindi ako natatakot
sa mga naglalakad na paroo’t parito sa lansangan
na abala sa kani-kanilang gawain;
kundi ikaw ang kinatatakutan ko at ang iyong titi
na mapanganib sa mabubuti’t masasamang bata.
Igalaw mo iyan kung saan mo gusto, kung paano mo gusto,
kung gaano mo gusto, kapag handa na sa labas:
itong isang ito lamang ang inuukol ko, sa palagay ko, nang may-hiya.
Ngunit kung ang masamang isip at baliw na kabaliwan
ay magtulak sa iyo, tampalasan, sa gayong kasalanan,
na saktan mo sa pakana ang aking ulunan,
aba, sa gayo’y kawawa ka at masama ang tadhana,
na hihilahin ang iyong mga paa sa bukás na pinto
at tatakbuhan ka ng mga labanos at isda.

Kakantutin ko kayo sa puwit at sa bibig,
Aurelio na bakla at Furio na supil,
na sa aking mga munting taludtod ay inakala ninyo,
dahil malalambing ang mga ito, na kulang ako sa hiya.
Sapagkat nararapat na malinis ang maka-diyos na makata
mismo, ngunit ang mga taludtod ay hindi kailangan;
na sa katunayan ay may asin at gandang lamang
kung ang mga ito’y malalambing at kulang sa hiya
at kayang pukawin ang pagnanasa —
hindi ng mga batang lalaki, kundi ng mga balbong lalaki
na hindi na kayang igalaw ang kanilang matigas na baywang.
Kayong nakabasa ng libu-libong halik,
inakala ninyong hindi ako tunay na lalaki?
Kakantutin ko kayo sa puwit at sa bibig.

O Colonia, na nagnanais maglaro sa mahabang tulay,
at handang sumayaw, ngunit natatakot sa mahihinang
biga ng munting tulay na nakatayo sa pinagtagpi-tagping tabla,
baka bumaligtad ito’t malubog sa malalim na latian —
nawa’y magkaroon ka ng mabuting tulay ayon sa iyong hangad,
kung saan maging ang mga sagradong sayaw ni Salisubsilo’y maidaos —
ipagkaloob mo sa akin, Colonia, itong pinakadakilang katawa-tawa.
May isang kababayan ko na mula sa iyong tulay
ay nais kong ibulusok nang patiwarik sa putik, ulo’t paa,
doon kung saan sa buong lawa at bulok na latian
ay pinakamalalim at pinakamadilim ang balon.
Isa siyang taong pinakawalang-lasa, walang muwang na tulad
ng batang dalawang-taon na natutulog sa nanginginig na bisig ng ama:
bagama’t may asawa siyang dalaga sa pinakasariwang bulaklak
(at ang dalaga’y mas malambing pa sa munting kambing,
na dapat pang bantayan nang higit sa pinakaitim na ubas),
hinahayaan niya itong maglaro nang gusto nito, walang pakialam,
ni hindi umaangat sa kanyang bahagi, kundi tulad ng puno ng alno
na nakabuwal sa kanal, pinutol ng palakol na Liguryo,
walang naramdaman sa lahat na tila wala siya kahit saan:
gayon ang aking hangal na wala, walang nakikita, walang naririnig,
ni hindi alam kung sino siya, kung siya’y umiiral o hindi.
Ngayo’y nais kong itapon siya nang patiwarik mula sa iyong tulay,
sakaling biglang mapukaw ang kanyang manhid na pagkatunggak
at maiwan sa mabigat na putik ang tamad na kaluluwa,
tulad ng bakal na bandang iniiwan ng mula sa malagkit na kumunoy.

Aurelio, ama ng mga kagutuman,
hindi lamang ng mga ito, kundi ng lahat ng nagkaroon
o naririto o darating pa sa ibang mga taon,
nais mong kantutin sa puwit ang aking kasintahan.
At hindi palihim: sapagkat kasama mo siya, nagbibiro kayo,
nakadikit sa tabi niya, sinusubok mo ang lahat.
Walang saysay: sapagkat habang naghahasik ka ng bitag sa akin,
uunahan kitang kantutin sa bibig.
At kung ito’y gagawin mong busog, tatahimik na sana ako:
ngunit ngayo’y ito mismo ang ikinalulungkot ko, na matututong
magutom, aba ako, ang bata, at mauhaw.
Kaya’t tumigil ka, habang pinahihintulutan ka nang may-hiya,
baka matapos ka na, ngunit kinantot na sa bibig.

Ang Sufenong iyon, Varo, na lubos mong kilala,
ay taong marikit at masalita at makamundo,
at siya ring gumagawa ng napakaraming taludtod.
Sa palagay ko’y may sampung libo o higit pa siyang
naisulat, at hindi, gaya ng karaniwan, sa palimpsesto
inilipat: papel na maharlika, mga bagong aklat,
mga bagong tuktok, panali, pulang balat,
lahat ay hinati ng tingga’t pinakinis ng batong-buhay.
Kapag binasa mo ang mga ito, ang marikit at makamundong
Sufeno’y muling nagmimistulang isang kambing-gatasan
o hukay ng lupa: gayon siya kalayo’t kaibang naging.
Ano kaya ito sa palagay natin? Siya na kani-kanina lang
ay mapagpatawa o kung anong mas mahusay pa,
ay siya ring mas magaspang kaysa magaspang na bukid
kapag nakahawak na ng tula, ni hindi kailanman
gaano kaligaya kaysa kapag sumusulat siya ng tula:
gayon siya kaligaya sa sarili at labis na humahanga sa sarili.
Tunay ngang tayong lahat ay ganito nadadaya, walang sinuman
na hindi mo makikitang isang Sufeno sa isang bagay o iba pa.
May itinakdang kamalian ang bawat isa,
ngunit hindi natin nakikita ang supot na nasa likod natin.

Furio, na wala kang alipin ni kaha,
ni surot ni gagamba ni apoy,
ngunit mayroon kang ama’t madrasta, na ang mga ngipin
ay kayang ngumatngat maging ng bato,
maganda ang buhay mo kasama ng iyong magulang
at ng kahoy na asawa ng iyong magulang.
At hindi kataka-taka: sapagkat malusog kayong lahat,
mahusay ang inyong pagtunaw, walang kinatatakutan,
ni sunog, ni mabibigat na pagguho,
ni banal na pagnanakaw, ni pakana ng lason,
ni iba pang mga sakuna ng panganib.
At may mga katawan kayong mas tuyo pa sa sungay,
o kung ano pang mas tuyo, dahil sa
araw, lamig, at gutom.
Kaya’t bakit hindi maganda’t maligaya ang buhay mo?
Wala kang pawis, walang laway,
walang uhog at masamang plema sa ilong.
Idagdag mo pa sa kalinisang ito ang mas malinis:
na ang iyong puwit ay mas dalisay pa sa lalagyan ng asin,
at hindi ka man tumatae ng sampung beses sa buong taon;
at iyon pa’y mas matigas sa munggo’t maliliit na bato,
na kung kuskusin mo’t gilingin ng iyong mga kamay,
ni hindi mo kailanman madudumihan ang iyong daliri.
Ang mabubuting biyayang ito, Furio, na napakasaya,
huwag mong hamakin ni ituring na kakaunti,
at ang isang daang sestertong nakagawian mong idalangin,
tumigil ka na: sapagkat sapat na ang iyong ligaya.

O ikaw na bulaklak ng mga Juvencio,
hindi lamang ng mga ito, kundi ng lahat ng nagkaroon
o darating pa sa ibang mga taon,
mas nanaisin ko pang ibigay mo ang kayamanan ni Midas
doon sa taong walang alipin ni kaha,
kaysa hayaan mong ibigin ka niya nang gayon.
"Ano? Hindi ba’t guwapong tao siya?" sasabihin mo. Oo:
ngunit ang guwapong ito’y walang alipin ni kaha.
Ibaba mo’t maliitin ito kung gusto mo:
gayunma’y wala pa ring alipin o kaha ang taong iyon.

Baklang Talo, mas malambot pa sa balahibo ng kuneho
o sa utak ng gansa o sa munting dulo ng tainga
o sa lupaypay na titi ng matanda’t sa sapot-na-agiw,
at ikaw ring Talo, mas mandaragit sa maalimpuyong bagyo,
kapag ipinakita ng diyosa ang mga humihikab na kababaihan,
isauli mo sa akin ang aking balabal na inagaw mo
at ang panyong Saetaban at mga guhit-guhit na Tinyo,
hangal, na hayagan mong isinusuot na parang mana.
Ngayo’y kalasin mo mula sa iyong mga kuko at isauli,
baka ang malambot mong tagiliran at malalambing na kamay
ay guhitan nang kahiya-hiya ng nagbabagang latigo,
at kumislap kang di-pangkaraniwan tulad ng maliit na
bangkang nadaganan sa malawak na dagat ng humahagunot na hangin.

Furio, ang inyong munting bahay ay nakaharap
hindi sa hihip ng Timog ni ng Kanluran,
ni ng mabalasik na Hilaga o Silangan,
kundi sa labinlimang libo’t dalawang daan.
O kakila-kilabot at nakasasalot na hangin!

Batang tagapaglingkod ng lumang Falerno,
salinan mo ako ng mas mapapait na kopa,
gaya ng iniuutos ni Postumia na among-babae,
na mas lasing pa sa lasing na ubas.
Ngunit kayo, tubig, umalis kayo kung saan gusto ninyo,
salot ng alak, at lumipat kayo sa mga mahihigpit:
dito’y purong Tioniano.

Mga kasama ni Piso, mahirap na pangkat
na may magagaan at maliliit na dala,
Veranio kong pinakamabuti at ikaw, Fabulo ko,
kumusta na kayo? Sapat na ba ang tiniis ninyo
sa lasenggong iyon — lamig at gutom?
May nasusulat bang tubo sa inyong mga talaan,
gaya ko, na sumunod sa aking pretor
ay itinatala ko bilang tubo ang iginugol?
O Memmio, mabuti’t matagal mo akong pinahiga’t
dahan-dahang kinantot sa bibig ng buong biga mo.
Ngunit, sa aking nakikita, pareho kayong nasadlak
sa gayong kapalaran: sapagkat hindi mas maliit
na titi ang ipinuno sa inyo. Maghanap ka ng maharlikang kaibigan!
Nawa’y bigyan kayo ng mga diyos at diyosa ng maraming
kasamaan, kahihiyan nina Romulo at Remo.

Sino ang makakikita nito, sino ang makapagtitiis,
maliban sa walanghiya’t sakim at sugarol,
na tinataglay ni Mamurra ang dati’y taglay
ng malagong Galya at ng pinakadulong Britanya?
Baklang Romulo, makikita’t titiisin mo ba ito?
At siya ngayon, palalo’t nag-uumapaw,
ay maglalakad sa mga higaan ng lahat
tulad ng maputing kalapati o ng Adonis?
Baklang Romulo, makikita’t titiisin mo ba ito?
Ikaw ay walanghiya’t sakim at sugarol.
Dahil ba sa pangalang ito, natatanging heneral,
naparoon ka sa pinakadulong isla ng kanluran,
upang ang kinalaspag ninyong titi
ay lumamon ng dalawa o tatlong daang milyon?
Ano pa ang tawag sa baluktot na kagandahang-loob?
Kulang ba ang inaksaya niya o kulang ang nilustay?
Una’y nilapa ang mga ari ng ama;
pangalawa, ang samsam sa Ponto; saka pangatlo,
ang Iberya, na alam ng ilog Tagus na may-dalang-ginto.
Ngayo’y kinatatakutan siya ng Galya’t Britanya.
Bakit ninyo pinananatili ang salot na ito? Ano ang magagawa
niya kundi lamunin ang mga pinagpaguran nating pamana?
Dahil ba sa pangalang ito, kayong pinakamayayaman ng lungsod,
biyenan at manugang, winasak ninyo ang lahat?

Alfeno na makakalimutin at taksil sa magkakaisang kasama,
wala ka na bang awa, matigas, sa iyong matamis na kaibigan?
Hindi ka na nag-aatubili ngayong ipagkanulo’t lokohin ako, taksil?
Ngunit ang masasamang gawa ng mga tao’y hindi nakalulugod sa mga diyos;
binabalewala mo ito, at iniiwan mo akong kawawa sa gitna ng mga kasamaan.
Aba, ano ang gagawin, sabihin mo, ng mga tao, kanino sila magtitiwala?
Tiyak na ikaw mismo ang nag-utos na ibigay ko ang aking kaluluwa, taksil,
inaakit mo ako sa pag-ibig, na tila lahat ay ligtas para sa akin.
Ngayo’y binabawi mo ang iyong sarili, at ang lahat ng iyong sinabi’t ginawa
ay hinahayaan mong tangayin ng hangin at ng ulap sa himpapawid.
Kung nalimutan mo na, ang mga diyos ay nakaaalala, nakaaalala si Fides,
na magbibigay sa iyo ng pagsisisi sa iyong ginawa balang-araw.

Sirmio, munting mata ng mga tangway at mga isla,
alinman sa mga malinaw na lawa
at sa malawak na dagat na taglay ng dalawang Neptuno,
gaano kong kasiya’t kagalak kang muling minamasdan,
halos hindi makapaniwala sa sarili na naiwan ko na
ang Thynia at ang mga bukid ng Bitinya, at ligtas kitang nakikita!
O, ano pa ang higit na mapalad kaysa sa pagkalag sa mga alalahanin,
kapag ibinaba ng isip ang pasanin, at pagod
sa paglalakbay sa ibang bayan ay nakauwi kami sa aming tahanan
at napapahinga sa hinahangad na higaan?
Ito lamang ang katumbas ng ganito karaming pagpapagal.
Mabuhay, o kaibig-ibig na Sirmio, at magalak sa iyong panginoon;
magalak din kayo, o mga along lawa ng Lidya;
tumawa kayo, lahat ng halakhak na naroon sa tahanan.

Pakiusap, matamis kong Ipsitila,
aking kaluguran, aking kariktan,
utusan mo akong pumunta sa iyo pagtanghali.
At kung iuutos mo iyon, tulungan mo pa:
huwag hayaang may magtrangka sa pinto ng iyong pasukan,
ni huwag kang magkagustong lumabas;
manatili ka sa bahay at ihanda para sa atin
ang siyam na magkakasunod na pagtatalik.
Ngunit kung may gagawin ka, iutos mo agad:
sapagkat busog na akong nakahiga’t nakatihaya,
at binubutas ko ang tunika at ang balabal.

O pinakamagaling sa mga magnanakaw sa paliguan,
Vibenio na ama, at ikaw na baklang anak,
(sapagkat mas marumi ang kanang kamay ng ama,
at mas matakaw ang puwit ng anak)
bakit hindi na kayo tumungo sa pagpapatapon at sa masamang baybayin,
gayong ang mga panloloob ng ama
ay kilala na ng bayan, at ikaw, anak,
ay hindi maibenta kahit sa isang as ang iyong mabuhok na puwit?

Nasa pangangalaga kami ni Diana,
kaming mga dalaga’t malilinis na binata;
si Diana, mga malilinis na binata
at mga dalaga, ating awitin.
O anak ni Latona, dakilang
supling ng pinakadakilang Jove,
na inilapag ng iyong ina
malapit sa olibo ng Delos,
upang maging panginoon ka ng mga bundok
at ng mga luntiang kagubatan
at ng mga tagong parang
at ng mga umaagos na ilog;
ikaw si Lucina na tinatawag na Juno
ng mga naghihirap na nanganganak,
ikaw ang makapangyarihang Trivia at Luna
na binansagan mula sa iyong hiram na liwanag.
Ikaw, diyosa, sa iyong buwanang takbo
na sinusukat ang landas ng taon,
ay pinupuno ang mga bahay-bukid ng magsasaka
ng masaganang ani.
Maging banal ka sa anumang pangalang
maibigan mo, at ang lahi ni Romulo,
gaya ng iyong dating ginagawa, ay ingatan mo’t
tulungan ng iyong biyaya.

Sa malambing na makata, sa aking kasama
na si Caecilio, papel, ibig kong sabihin mo:
pumunta siya sa Verona, iwan ang mga pader
ng Bagong Como at ang baybayin ng Lario:
sapagkat may ilang mga kaisipang
ibig kong tanggapin niya, ng kaibigan niya’t ako.
Kaya, kung matalino siya, lalamunin niya ang daan,
kahit na ang maputing dalaga’y libong ulit
na tawagin siyang paalis at, ipinupulupot
sa leeg ang dalawang kamay, ay hilinging magtagal —
siya na ngayon, kung totoo ang ibinabalita sa akin,
ay lubos na nananabik sa kanya nang walang-pigil na pag-ibig:
sapagkat mula nang mabasa niya ang sinimulang
"Panginoon ng Dindymus," mula noon ang apoy
ay ninanakmal ang kaloob-looban ng kawawang dalaga.
Pinatatawad kita, dalagang mas maalam
kaysa Musa ni Sappho: sapagkat may kagandahang
sinimulan ni Caecilio ang "Dakilang Ina."

Mga Talaan ni Voluso, papel na dinumihan,
tuparin ang panata para sa aking dalaga:
sapagkat sa banal na Venus at kay Kupido
ay nangako siya, kung ako’y maibabalik sa kanya
at titigil na sa pagpapaikot ng mababangis na yambo,
na ang pinakamamiling mga sulatin ng pinakasamang makata
ay ibibigay niya sa diyos na paos-ang-paa,
upang sunugin sa masamang kahoy.
At nakita ng pinakamalikot na dalaga
na ito’y nakakatawa’t magiliw niyang ipinangako sa mga diyos.
Ngayon, o ikaw na isinilang ng bughaw na dagat,
na tumatahan sa banal na Idalio at sa lantad na Urii,
at sa Ancona at sa matambong Cnido,
at sa Amatunta, at sa Golgi,
at sa Durakio, ang bahay-tuluyan ng Adriatiko,
tanggapin at ituring na natupad ang panata,
kung ito’y hindi walang-gana ni walang-kariktan.
Ngunit kayo, samantala, tumungo kayo sa apoy,
puno ng kabukiran at kabastusan,
mga Talaan ni Voluso, papel na dinumihan.

Malibog na taberna, at kayong mga suki roon,
ikasiyam na haligi mula sa magkapatid na may-sombrero,
akala ba ninyo’y kayo lamang ang may titi,
kayo lamang ang may karapatang kantutin
ang lahat ng dalaga, at ituring na kambing ang iba?
O dahil ba’t nagkakaupong magkakasunod, mga hangal,
sandaan o dalawandaan, akala ninyo’y hindi ko ipangangahas
na irumon nang sabay-sabay ang dalawandaang nakaupo?
Isipin ninyo: sapagkat sa buong harapan ng inyong taberna
ay isusulat ko ang mga larawan ng titi.
Sapagkat ang aking dalaga, na tumakas mula sa aking dibdib,
na minahal nang higit sa iibigin kailanman,
na alang-alang sa kanya’y nakipaglaban ako ng malalaking digma,
ay nagpuwesto riyan. Siya’y minamahal ninyong lahat,
kayong mga maginoo’t mapalad, at nga — na kahiya-hiya —
kayong lahat ng maliliit at kalye-kalyeng mangangalunya:
ikaw higit sa lahat, isa sa mga mahahaba ang buhok,
anak ng maraming-kuneho na Celtiberia,
Egnatio, na ang makapal na balbas ang naggagawang mabuti sa iyo
at ang ngiping kinuskos ng ihi ng Iberia.

Masama ang lagay, Cornificio, ng iyong Catullo,
masama, saksi ang Herkules, at mahirap,
at lalo’t lalo pa sa bawat araw at oras.
Ngunit ikaw, sa bagay na pinakamaliit at pinakamadali,
anong pang-aliw na pananalita ang inialay mo?
Nagagalit ako sa iyo. Ganito ang aking pagmamahal?
Kahit kaunting salita ng pang-aliw,
na mas malungkot kaysa mga luha ni Simonides.

Si Egnatio, dahil may maputing ngipin,
ay nakangiti saan mang dako. Kung dumating sa upuan
ng nasasakdal, kapag ang tagapagtanggol ay nagpapaluha,
nakangiti siya. Kung sa libing ng butihing anak
ay may pagluluksa, kapag ang ulilang ina’y umiiyak sa nag-iisang anak,
nakangiti siya. Anuman ito, saan man ito,
anuman ang ginagawa niya, nakangiti. Ganitong sakit ang taglay niya,
na hindi kaaya-aya, sa palagay ko, ni magalang.
Kaya kailangan kitang bigyang-babala, mabuting Egnatio.
Kung ikaw ay taga-Roma o taga-Sabina o taga-Tibur
o matipid na taga-Umbria o matabang Etrusko
o maitim at may-ngiping taga-Lanuvio
o taga-ibayong-Po, upang banggitin ko rin ang aking mga kababayan,
o sinuman na malinis na naghuhugas ng ngipin,
gayunma’y ayaw ko pa ring lagi kang nakangiti;
sapagkat walang mas hangal kaysa sa hangal na ngiti.
Ngayon ikaw ay Celtibero: sa lupain ng Celtiberia,
ang ihi ng bawat isa’y siyang tuwing umaga ginagamit
upang kuskusin ang ngipin at ang mapulang gilagid,
kaya’t habang mas makintab ang inyong ngiping iyan,
lalo lamang nitong ipinahahayag na marami kang naiinom na ihi.

Anong masamang isip, kawawang Ravido,
ang nagtutulak sa iyong padausdos sa aking mga yambo?
Anong diyos na hindi mabuting tinawag mo
ang naghahandang pumukaw ng baliw na alitan?
O upang makarating ka sa bibig ng madla?
Ano ang gusto mo? Ibig mo bang makilala kahit paano?
Makikilala ka, yamang ang aking pag-ibig
ay ninais mong ibigin nang may mahabang parusa.

Si Ameana, dalagang kinantot-kantot,
ay humingi sa akin ng buong sampung libo,
ang dalagang iyon na may pangit-pangit na ilong,
kalaguyo ng lukong taga-Formiae.
Mga kamag-anak na nangangalaga sa dalaga,
tipunin ninyo ang mga kaibigan at mga manggagamot:
hindi malusog ang dalaga, ni hindi niya tinatanong
sa salaming tanso kung ano ang kanyang anyo.

Halikayo, mga labing-isang-pantig, kung ilan kayo,
kayong lahat mula sa lahat ng dako, kung gaano man karami kayo.
Inaakala ng hamak na patutot na biro lamang ako
at ayaw niyang isauli sa akin ang inyong
mga tablang-sulatan, kung matitiis ninyo ito.
Habulin natin siya, at singilin nang paulit-ulit.
Tinatanong ninyo kung sino siya? Iyong nakikita ninyong
pangit maglakad, na parang mang-aawit at nakayayamot
na tumatawa sa nguso ng asong Galo.
Paligiran ninyo siya, at singilin nang paulit-ulit:
"Baho-baho patutot, isauli ang mga tabla,
isauli, baho-baho patutot, ang mga tabla."
Wala kang halaga rito? O putik, o bahay-aliwan,
o kung may mas hamak ka pang maaaring maging.
Ngunit hindi pa rin dapat ituring na sapat ito.
Kaya’t kung wala nang ibang magagawa, ang pamumula
ng mukha’y piga natin sa bakal na mukha ng aso.
Sumigaw kayong muli nang mas malakas:
"Baho-baho patutot, isauli ang mga tabla,
isauli, baho-baho patutot, ang mga tabla."
Ngunit wala tayong napapala, walang gumagalaw.
Kailangan nating baguhin ang paraan at pamamaraan,
kung may higit pa kayong magagawa:
"Malinis at marangal, isauli ang mga tabla."

Mabuhay, dalagang hindi maliit ang ilong
ni maganda ang paa ni maitim ang mga mata
ni mahaba ang mga daliri ni tuyo ang bibig
ni talagang lubhang mainam ang dila,
kalaguyo ng lukong taga-Formiae.
Ikaw ang sinasabi ng lalawigang maganda?
Sa iyo ihahambing ang aming Lesbia?
O panahong walang-muwang at walang-gana!

O aming bukid, taga-Sabina ka man o taga-Tibur
(sapagkat sinasabing taga-Tibur ka ng mga taong
di ibig saktan si Catullo: ngunit ang mga ibig gawin ito
ay nakikipagpustahan ng kahit ano na taga-Sabina ka),
ngunit taga-Sabina ka man o mas tama’y taga-Tibur,
masaya akong nakapanatili sa iyong bahay
sa labas ng lungsod, at napaalis sa aking dibdib ang masamang ubo,
na hindi ko naman karapat-dapat, ngunit ibinigay sa akin ng aking sikmura
nang naghahangad ako ng magagarang hapunan.
Sapagkat, dahil ibig kong maging panauhin ni Sestio,
binasa ko ang kanyang talumpati laban kay Antio na naghahangad ng katungkulan,
puno ng lason at ng salot.
Dito’y ang malamig at madalas na ubo ang yumanig
sa akin, hanggang sa tumakas ako sa iyong kandungan
at nagpagaling sa pamamagitan ng pahinga at ng dahon ng lipay.
Kaya’t nakagaling na’y taos-pusong nagpapasalamat
ako sa iyo, sapagkat di mo pinarusahan ang aking kasalanan.
At hindi na ako tumututol, kung matanggap ko pang muli
ang masasamang sulatin ni Sestio, na ang sipon at ubo
ay dalhin ng lamig hindi sa akin, kundi mismo kay Sestio,
na tumatawag sa akin tuwing may masamang aklat akong binabasa.

Si Acme, ang kanyang irog, ay hawak
ni Septimio sa kandungan, "Aking Acme," sabi niya,
"kung hindi kita minamahal nang lubos, at handa
kong ibigin nang tuluy-tuloy sa lahat ng taon
nang kasinlaki ng makakaya ng sinumang maaaring mamatay sa pag-ibig,
nawa’y mag-isa akong sa Libya at sa nasunog na India
ay makaharap ang isang mata-berdeng leon."
Nang sabihin niya ito, ang Pag-ibig, na dati’y sa kaliwa,
ngayo’y sa kanan bumahing ng pagsang-ayon.
Ngunit si Acme, marahang ibinaling ang ulo
at hinagkan ng kanyang mapula-pulang bibig
ang lasing na mga mata ng matamis na binata,
"Ganito," sabi niya, "aking buhay, munting Septimio,
sa iisang panginoong ito tayo maglingkod nang lagi,
kung paanong sa akin ay mas malaki’t mas matindi
ang apoy na nag-aalab sa malalambot kong utak-buto."
Nang sabihin niya ito, ang Pag-ibig, na dati’y sa kaliwa,
ngayo’y sa kanan bumahing ng pagsang-ayon.
Ngayon, mula sa magandang pahiwatig, sila’y humayo
at may magkaparehong puso’y nagmamahalan.
Ang kawawang Septimio, sa iisang Acme,
ay higit na nanaisin kaysa sa mga Siria at Britanya:
kay Septimio lamang, ang tapat na si Acme
ay naglalaan ng kaluguran at pagnanasa.
Sino ang nakakita ng mga taong mas mapalad,
sino ng pag-ibig na mas pinagpala?

Ngayon ay ibinabalik ng tagsibol ang malalamyos na init,
ngayon ang galit ng langit sa ekuwinoksiyo
ay tumatahimik na sa kaaya-ayang mga simoy ni Zephyr.
Iwan na, Catullo, ang mga bukid ng Frigia
at ang mataba’t maalinsangang lupain ng Nicaea:
lumipad tayo sa mga tanyag na lungsod ng Asya.
Ngayon ang isip kong nangangatal ay nananabik nang maglakbay,
ngayon ang mga paa ko’y masaya’t nagsisigla sa pananabik.
O matatamis na pulutong ng mga kasama, paalam,
kayong sabay-sabay na naglakbay mula sa tahanan
ngunit ibabalik ng magkakaibang landas nang magkakahiwalay.

Porcio at Socration, dalawang kaliwang kamay
ni Pison, galis at gutom ng daigdig,
kayo ba’y minabuti ng tuling Priapo na iyon
kaysa sa aking munting Veranio at kay Fabullo?
Kayo ba’y nagdaraos ng maririlag na piging nang marangya
mula pa sa maghapon? At ang aking mga kasama’y
naghahanap ng paanyaya sa sangandaan?

Ang iyong mga matang parang pulot, Iuventio,
kung may papayag sa aking halikan nang walang-tigil,
hanggang tatlong daang libo kong hahalikan,
ni hindi ako kailanman magmumukhang mabubusog,
kahit na mas siksik pa sa tuyong uhay
ang ani ng ating mga paghahalikan.

Pinakamahusay-magsalita sa mga apo ni Romulo,
sa lahat ng naririto’t nagkaroon na, Marco Tulio,
at sa lahat ng iba pang darating sa mga taon,
ang pinakamalaking pasasalamat ay ibinibigay
sa iyo ni Catullo, ang pinakasama sa lahat ng makata,
kasing-sama sa lahat ng makata
kung gaano ka kagaling sa lahat ng tagapagtanggol.

Kahapon, Licinio, sa aming pagkakabakante,
marami kaming naglaro sa aking mga tabla,
gaya ng napagkasunduang maging mapaglaro.
Habang sumusulat ng maiikling taludtod ang bawat isa sa amin,
naglalaro kami minsan sa ganitong sukat, minsan sa gayon,
nagpapalitan sa pamamagitan ng biro at ng alak.
At umalis ako roon na sa iyong kariktan
ay naaalab, Licinio, at sa iyong mga birong-matalino,
kaya’t ni ang pagkain ay hindi makapagbigay-lugod sa akin,
ni ang tulog ay hindi makatakip nang mahimbing sa aking mga mata,
kundi buong-buo akong walang-pigil sa init ng damdamin sa higaan
ay nagpupumilipit, nananabik na makita ang liwanag,
upang makausap kita at makasama.
Ngunit pagkaraang ang aking mga bisig na pagod sa pagpupumilit
ay kalahating-patay nang nakahiga sa munting higaan,
ito, kaibig-ibig, ang tulang ginawa ko para sa iyo,
upang mula rito’y makita mo ang aking hapdi.
Ngayon huwag kang magmapangahas, at ang aming mga panalangin,
nagsusumamo kami, huwag mong duraan, mahal ko,
baka humingi ng kabayaran si Nemesis mula sa iyo.
Isa siyang mabagsik na diyosa: mag-ingat kang saktan siya.

Tila sa akin ay kapantay siya ng diyos,
siya, kung matuwid sabihin, ay higit pa sa mga diyos,
na nakaupong nakaharap sa iyo, paulit-ulit
na minamasdan at pinakikinggan
kang matamis na tumatawa, na — sa aba kong ito —
ay inaagaw ang lahat ng aking pandama: sapagkat pagkakita ko sa iyo,
Lesbia, wala nang natitira sa aking
tinig, kundi manhid ang dila, isang manipis na apoy
ang dumadaloy sa ilalim ng aking mga bisig, sa kanilang sariling ugong
ay umaalingawngaw ang aking mga tainga, tinatakpan
ng dalawang gabi ang aking mga mata.
Ang katamaran, Catullo, ay salot sa iyo:
sa katamaran ka nagagalak at labis na nasasabik.
Ang katamaran ay noong una pa’y winasak ang mga hari
at ang masasaganang lungsod.

Ano ito, Catullo? Bakit ka nag-aatubiling mamatay?
Nakaupo sa upuang-kurul ang bukol na si Nonio,
nanumpa nang huwad sa konsulado si Vatinio:
ano ito, Catullo? Bakit ka nag-aatubiling mamatay?

Natawa ako kanina sa hindi ko kilala mula sa madla,
na, nang kamangha-manghang mailahad ng aking Calvo
ang mga paratang laban kay Vatinio,
namamangha’y nagsabi, itinataas ang mga kamay:
"Dakilang mga diyos, isang magaling-magsalitang munti!"

Ang ulo ni Oton ay talagang napakaliit,
at ang mga binti ni Erio’y magaspang at kalahating-hugasan,
banayad at magaan ang utot ni Libon,
kung hindi man lahat, ibig kong ikadismaya mo
ang mga ito, at ni Fuficio, ang matandang niluto-muli.
Magagalit kang muli sa aking mga yambo
na walang-kasalanan, natatanging heneral.

Nagsusumamo kami, kung sakaling hindi nakaaabala,
na ituro mo kung nasaan ang iyong pinagtataguan.
Hinanap ka namin sa munting parang,
sa sirko, sa lahat ng mga tindahan ng aklat,
sa itinalagang templo ng kataas-taasang Jove.
Sa lakaran naman ni Magno
ay sinunggaban ko, kaibigan, ang lahat ng mga babae,
na gayunma’y payapa ang mukhang nakita ko.
Ganito ko mismo sila sinisingil:
"Ibalik ninyo sa akin si Camerio, masasamang dalaga!"
May isang nagsabi, inilantad ang dibdib:
"Aba, narito, nagtatago siya sa mararosas kong suso."
Ngunit ang pagtitiis sa iyo’y gawaing-Herkules na:
kahit gawin akong tagapagbantay na iyon ng Creta,
kahit dalhin ako sa lipad ni Pegaso,
ni Ladas ako o si Perseong may-pakpak-ang-paa,
ni ang maputi’t matuling parehang-kabayo ni Reso:
idagdag mo pa rito ang mga may-balahibong-paa’t lumilipad,
at hingin mo pang sabay ang bilis ng mga hangin,
na kung igagapos mo, Camerio, at ibibigay sa akin:
gayunma’y pagod sa buong utak-buto
at nilamon ng maraming panghihina
ay magiging ganap ako sa paghahanap sa iyo, kaibigan.
Gayon ba kalaki ang pagmamataas na itinatanggi mo, kaibigan?
Sabihin mo sa amin kung saan ka pupunta, ipahayag
nang may-tapang, ipagkatiwala, ihabilin sa liwanag.
Hawak ka ba ngayon ng mga dalagang kasimputi-ng-gatas?
Kung ipinipinid mo ang dila sa nakasarang bibig,
itatapon mo ang lahat ng bunga ng pag-ibig:
sa masalitang pananalita nagagalak si Venus.
O kung ibig mo’y isara mo ang iyong ngala-ngala,
huwag mo lamang talikuran ang tunay na pag-ibig.

O nakakatawang bagay, Cato, at nakakaaliw,
na karapat-dapat sa iyong tainga at sa iyong halakhak.
Tumawa ka, kung gaano mo minamahal si Catullo, Cato:
nakakatawa’t lubhang nakakaaliw ang bagay.
Nadatnan ko kanina ang isang batang lalaki na sa dalaga’y
nagtutumbok: ito, kung ikalulugod ni Diona,
ay tinaga ko ng matigas kong sandata.

Magkabagay na magaling ang mga hamak na bakla,
si Mamurra na nagpapababae at si Cesar.
At hindi kataka-taka: magkapantay ang mantsa ng dalawa,
ang isa’y taga-lungsod at ang isa’y taga-Formiae,
nakatimo’t nakatatak na di na maaalis:
magkasakit nang magkapareho ang dalawang kambal,
kapwa marunung-dunungan sa iisang munting higaan,
walang isa na mas matakaw na mangangalunya kaysa isa,
magkatunggali’t magkasamang umuusig sa mga dalaga:
magkabagay na magaling ang mga hamak na bakla.

Caelio, ang ating Lesbia, ang Lesbia na iyon,
ang Lesbia na iyon, na si Catullo, siya lamang,
ay minahal nang higit sa sarili at sa lahat ng kanya,
ngayon sa mga sangandaan at makikitid na eskinita
ay tinatalupan ang mga apo ng dakilang-loob na Remo.

Si Rufa na taga-Bononia’y sinususo si Rufulo,
ang asawa ni Menenio, na madalas ninyong nakita
sa mga libingan na sumasamsam ng hapunan mismo mula sa pumbahan,
nang, hinahabol ang tinapay na gumulong palabas ng apoy,
siya’y binubugbog ng kalahating-ahit na tagasunog-ng-bangkay.

Isang leona ba sa mga bundok ng Libya
o si Scylla na tumatahol sa pinakailalim ng singit
ang lumikha sa iyo nang gayon katigas at kasuklam-suklam ang isip,
kaya’t ang tinig ng nagmamakaawa sa kanyang huling sakuna
ay hinamak mo, ah, sa lubhang mabangis na puso?

O naninirahan sa burol
ng Helikon, supling ni Urania,
na dumadagit ng malambot na dalaga
patungo sa lalaki, o Himeneo Himen,
o Himen Himeneo,
palamutian mo ang iyong sentido ng mga bulaklak
ng mabangong mardyoram,
kunin mo ang belong-pula, masaya’y pumarito,
pumarito na suot sa maputing paa
ang dilaw na sapatos,
at gising sa masayang araw
na inaawit ang mga awiting-pangkasal
sa tinig na matinis,
apakan mo ang lupa ng iyong mga paa, at ng kamay
iwagayway ang sulo ng pino.
Sapagkat si Vinia kay Manlio,
kung paanong si Venus na naninirahan sa Idalio
ay dumating sa hukom
na Frigyano, ay mag-aasawa — mabuting dalaga
sa mabuting pangitain —
gaya ng namumukadkad na
mirto ng Asya sa mamumulaklak nitong sanga,
na inaalagaan ng mga diyosang hamadryad
para sa kanilang laro
sa hamog na basa.
Kaya’t halika, dumako ka rito,
iwan mo na ang mga yungib na Aonyano
ng bato ng Thespia,
na dinidiligan mula sa itaas
ng pinalalamig na nimpang Aganippe,
at tawagin mo sa tahanan ang panginoong-babae
na nananabik sa bagong asawa,
ipinupulupot ang isip sa pag-ibig
gaya ng matigas na baging na paroo’t parito
na gumagapang na pumupulupot sa puno.
At kayo naman din, kayong dalisay
na mga dalaga, na sa inyo’y darating
ang gayunding araw, halikayo, ayon sa sukat
ay awitin, o Himeneo Himen,
o Himen Himeneo.
upang lalong kusang-loob, sa pagdinig
na siya’y tinatawag sa kanyang
tungkulin, ay dumako rito
ang patnubay ng mabuting Venus, ang tagapag-isa
ng mabuting pag-ibig.
Anong diyos ang higit na dapat hilingin
ng mga nababalisang magkasintahan?
Sino sa mga langitnon ang higit
na sasambahin ng mga tao? O Himeneo Himen,
o Himen Himeneo.
Ikaw ang tinatawag ng nanginginig
na magulang para sa kanila, para sa iyo’y kinakalag
ng mga dalaga ang munting sinturon ng kanilang damit,
sa takot sa iyo, ang bagong asawang-lalaki
ay nakikinig nang may sabik na tainga.
Ikaw mismo sa mga kamay ng marubdob na binata
ay ibinibigay ang namumulaklak na dalagita
mula sa kandungan ng kanyang
ina, o Himeneo Himen,
o Himen Himeneo.
Walang mapapala si Venus nang wala ka
na maaaring pagtibayin ng mabuting balita
na kapaki-pakinabang: ngunit magagawa
kung ibig mo. Sino sa diyos na ito
ang mangangahas na ipantay?
Walang tahanang makapagbibigay ng mga anak
nang wala ka, ni makasandig ang magulang
sa supling: ngunit magagawa
kung ibig mo. Sino sa diyos na ito
ang mangangahas na ipantay?
Ang lupaing mawalan ng iyong mga seremonya
ay hindi makapagbibigay ng mga tagapagtanggol
sa mga hangganan nito: ngunit makagagawa
kung ibig mo. Sino sa diyos na ito
ang mangangahas na ipantay?
Buksan ang mga trangka ng pinto,
narito na ang dalaga. Nakikita mo bang iwinawagayway
ng mga sulo ang maningning nilang buhok?
Pinatatagal siya ng likas na kahihiyan:
ngunit habang lalong ito’y dinidinggin
ay umiiyak siya na kailangan nang umalis.
Tumigil ka sa pag-iyak. Wala sa iyo,
Aurunculeia, ang panganib
na may babaeng mas maganda
ang makakita ng maliwanag na araw
na dumarating mula sa Karagatan.
Ganyan sa makulay na munting halamanan
ng mayamang panginoon ay karaniwang
tumatayo ang bulaklak na hyacinth.
Ngunit nagtatagal ka, lumilipas na ang araw:
lumabas ka na, bagong kasal.
Lumabas ka na, bagong kasal, kung
sa tingin mo’y panahon na, at pakinggan mo
ang aming mga salita. Tingnan mo kung paanong iwinawagayway ng mga sulo
ang gintong buhok nila:
lumabas ka na, bagong kasal.
Hindi ang iyong lalaking magaan-ang-loob,
na napapariwara sa masamang babae,
na naghahabol ng mahahalay na kahihiyan,
ay ibig na malayong matulog
sa iyong malalambot na suso,
kundi gaya ng malambot na baging
na pumupulupot sa mga punong-katabi nito,
siya’y mapupulupot sa iyong
yakap. Ngunit lumilipas na ang araw:
lumabas ka na, bagong kasal.
O higaan, na sa lahat ay [nag-aalay ng galak],
sa maputing paa ng katre,
anong mga galak ang darating
sa iyong panginoon, gaano kalaki,
na sa gala niyang gabi, na sa kalagitnaan ng araw
ay pagsasaluhan niya! Ngunit lumilipas na ang araw:
lumabas ka na, bagong kasal.
Itaas ninyo, o mga bata, ang mga sulo:
nakikita kong dumarating ang belong-pula.
Halikayo, umawit nang sama-sama ayon sa sukat:
o Himen Himeneo io,
o Himen Himeneo.
Huwag nang matagal na manahimik
ang bastos na birong Fescennino,
ni huwag ipagkait ang mga mani sa mga bata
ang kalunya, na naririnig
na pinabayaan na ang pag-ibig ng panginoon.
Bigyan mo ng mani ang mga bata, tamad
na kalunya: sapat nang matagal
kang naglaro ng mani: panahon na
upang maglingkod kay Talasio.
Kalunya, magbigay ka ng mani.
Hamak sa iyo ang mga asawa-ng-katiwala,
kalunya, ngayon at kahapon:
ngayon ang tagapag-ayos-ng-buhok
ay inaahit ang iyong mukha. Kawawa, ah kawawa
na kalunya, magbigay ka ng mani.
Sinasabing mahirap para sa iyo,
pinabanguhang bagong-kasal, na sa iyong makikinis na binata
ay lumayo: ngunit lumayo ka.
o Himen Himeneo io,
o Himen Himeneo.
Alam naming ang mga bagay na ipinahihintulot sa iyo
ay tanging kilala mo: ngunit sa bagong-kasal
ang mga iyon ay hindi na ipinahihintulot.
o Himen Himeneo io,
o Himen Himeneo.
Bagong-kasal na babae, ikaw din, ang hingin ng iyong
lalaki, mag-ingat kang huwag itanggi,
baka humanap ito sa ibang dako.
o Himen Himeneo io,
o Himen Himeneo.
Narito para sa iyo kung gaano kalakas
at kapalad ang tahanan ng iyong lalaki:
hayaang paglingkuran ka nito nang walang-humpay
(o Himen Himeneo io,
o Himen Himeneo).
hanggang sa ang maputing-buhok na katandaan,
iginagalaw ang nanginginig na sentido,
ay tumango ng oo sa lahat para sa lahat.
o Himen Himeneo io,
o Himen Himeneo.
Itawid mo, na may mabuting pangitain,
ang iyong gintong mga paa sa bungad,
at pumasok sa kinintab na pinto.
o Himen Himeneo io,
o Himen Himeneo.
Masdan mo kung paanong nakahilig,
ang iyong lalaki sa higaang-Tiryano,
ay buong-buong nakatunghay sa iyo.
o Himen Himeneo io,
o Himen Himeneo.
Sa kanya, hindi kukulangin sa iyo,
ay nag-aalab sa kaloob-looban ng dibdib
ang apoy, ngunit mas malalim pa.
o Himen Himeneo io,
o Himen Himeneo.
Bitiwan mo na ang makinis na munting-bisig
ng dalagita, ikaw na naka-toga-ng-bata:
lumapit na siya sa higaan ng lalaki.
o Himen Himeneo io,
o Himen Himeneo.
O mabubuting babae, na kilala nang mabuti
ng matatandang lalaki,
ihiga ninyo ang dalagita.
o Himen Himeneo io,
o Himen Himeneo.
Maaari ka nang pumarito, bagong-kasal:
nasa silid-tulugan ang iyong asawa,
nagniningning ang mukhang parang bulaklak,
gaya ng puting parthenice
o ng dilaw na poppy.
Ngunit, bagong-kasal, (kasihan nawa ako
ng mga langitnon) ikaw rin naman
ay guwapo, ni hindi ka pinababayaan
ni Venus. Ngunit lumilipas na ang araw:
magtuloy ka, huwag magpahuli.
Hindi ka nagtagal,
narito ka na. Nawa’y tulungan ka
ng mabuting Venus, yamang hayagan
mong ninanasa ang iyong ninanasa, at ang mabuting
pag-ibig ay hindi mo itinatago.
Bilangin muna niya ang alikabok
ng Aprika at ang bilang
ng mga kumikislap na bituin,
siya na ibig magbilang
ng maraming libo ng inyong laro.
Maglaro kayo kung ibig ninyo, at sa madaling panahon
ay magbigay ng mga anak. Hindi nararapat
na ang gayon kalumang pangalan
ay mawalan ng mga anak, kundi mula rin doon
ay laging manganak.
Ibig kong ang munting Torquato,
mula sa kandungan ng kanyang ina,
na iniuunat ang malalambot na kamay,
ay matamis na ngumiti sa kanyang ama
nang bahagyang-nakaawang ang munting-labi.
Maging katulad nawa siya ng kanyang ama
na si Manlio, at madaling makilala
ng lahat, kahit ng mga di-nakababatid,
at ipahayag ng kanyang mukha
ang kalinisan ng kanyang ina.
Ganyang papuri, mula sa kanyang mabuting
ina, ang magpatibay nawa sa kanyang lahi,
gaya ng natatanging papuring nananatili
kay Telemaco mula sa pinakamabuting
ina, si Penelope.
Isara ninyo ang mga pinto, mga dalaga:
sapat na ang ating paglalaro. Ngunit, mabubuting
mag-asawa, mamuhay kayo nang mabuti at
sa walang-humpay na tungkulin ay gamitin
ang inyong masiglang kabataan.

Sumapit na ang gabi: mga binata, tumindig kayo: sa Olimpo
ay bahagya nang itinataas ng gabi ang matagal-hinihintay na mga liwanag.
Panahon nang tumindig, panahon nang iwan ang matatabang hapag;
darating na ang dalaga, aawitin na ang himeneo.
Himen, o Himeneo, Himen, dumalo ka, o Himeneo.
Nakikita ninyo ba, mga dalaga, ang mga binata? Tumindig kayong kaharap nila:
tunay ngang ipinakikita ng Tagadala-ng-Gabi ang mga apoy sa Oeta.
Ganoon nga: nakikita mo bang kay bilis nilang lumundag?
Hindi walang-dahilan ang paglundag; aawit sila ng bagay na nararapat na manalo.
Himen, o Himeneo, Himen, dumalo ka, o Himeneo.
Hindi madali ang gantimpalang inihanda para sa atin, mga kaedad:
masdan, kung paanong ang mga dalaga’y binabalik-balikan ang kanilang inihandang tugon.
Hindi walang-saysay ang kanilang paghahanda; may di-malilimutang bagay sila.
At hindi kataka-taka, sila na buong-isip na kaloob-loobang nagpupunyagi.
Kami’y hinati ang isip sa isang dako, ang tainga sa iba:
kaya’t matuwid na kami’y matalo; iniibig ng tagumpay ang pagsisikap.
Kaya’t ngayon, ibaling naman ninyo kahit man lamang ang inyong loob:
magsisimula na silang umawit, nararapat nang tumugon.
Himen, o Himeneo, Himen, dumalo ka, o Himeneo.
Hesperus, anong apoy sa langit ang masasabing mas malupit kaysa sa iyo?
na kayang agawin ang anak mula sa yakap ng ina,
agawin mula sa yakap ng ina ang anak na kumakapit,
at ang malinis na dalaga’y ibigay sa marubdob na binata.
Ano ang mas malupit na ginagawa ng mga kaaway sa isang nasakop na lungsod?
Himen, o Himeneo, Himen, dumalo ka, o Himeneo.
Hesperus, anong apoy sa langit ang nagniningning nang mas kaaya-aya kaysa sa iyo?
na sa iyong liwanag ay pinagtitibay ang mga kasunduang-kasal na naipangako,
na ipinangako ng mga lalaki, ipinangako muna ng mga magulang,
ngunit hindi pinagbuklod hangga’t hindi sumisikat ang iyong ningas.
Ano ang ibinibigay ng mga diyos na mas kanais-nais kaysa sa maligayang oras?
Himen, o Himeneo, Himen, dumalo ka, o Himeneo.
Inagaw ni Hesperus mula sa amin, mga kaedad, ang isa
sapagkat sa iyong pagdating ay laging gising ang bantay.
Sa gabi nagtatago ang mga magnanakaw, na madalas mo ring maabutan
sa iyong pagbabalik, Hesperus, sa binagong pangalan bilang siya ring bituin.
Ngunit ikinasisiya ng mga dalaga na pintasan ka sa kunwaring daing.
Ano naman kung pinipintasan nila ang hinahanap ng kanilang tahimik na isip?
Himen, o Himeneo, Himen, dumalo ka, o Himeneo.
Gaya ng bulaklak na tagong sumisibol sa nababakuran na mga halamanan,
di-kilala ng mga hayop, di-nagagalaw ng anumang araro,
na hinahaplos ng mga simoy, pinatatatag ng araw, pinalalaki ng ulan,
na ninais ng maraming binata, ninais ng maraming dalaga;
ngunit nang mapitas ito ng manipis na kuko at malanta,
walang binatang naghangad nito, walang dalagang naghangad:
gayon din ang dalaga, habang nananatiling di-nagagalaw, ay mahal ng kanyang mga kaanak;
ngunit nang mawala ang malinis na bulaklak, ang katawa’y nadungisan,
hindi na siya nananatiling kaaya-aya sa mga binata ni mahal sa mga dalaga.
Himen, o Himeneo, Himen, dumalo ka, o Himeneo.
Gaya ng balaging balo na sumisibol sa hubad na bukid
na hindi kailanman umaangat, hindi kailanman nagbubunga ng malambot na ubas,
kundi ibinabaluktot ang malambot na katawan sa sariling bigat
hanggang sa halos maabot ng ugat ang dulo ng sanga nito,
na walang magsasaka, walang guyang nag-alaga;
ngunit kung magkataong maiugnay ito sa olmo bilang asawa,
maraming magsasaka, maraming guya ang nag-alaga:
gayon din ang dalaga, habang nananatiling di-nagagalaw, ay tumatanda nang di-naaalagaan;
ngunit kapag natamo niya sa hustong panahon ang bagay na kasal,
mas mahal siya ng lalaki at hindi gaanong kinasusuklaman ng magulang.
At ikaw, huwag kang makipaglaban sa gayong asawa, dalaga.
Hindi matuwid na makipaglaban sa kanya na sa iyo’y ibinigay mismo ng ama,
mismong ama kasama ng ina, na kailangan mong sundin.
Ang iyong pagkabirhen ay hindi ganap na iyo, may bahaging sa mga magulang:
ikatlong bahagi’y sa ama, ikatlong bahagi’y ibinigay sa ina,
ikatlo lamang ang iyo. Huwag kang makipaglaban sa dalawa,
na ang kanilang mga karapatan ay ibinigay sa manugang kasama ng dote.
Himen, o Himeneo, Himen, dumalo ka, o Himeneo.

Dinala sa ibabaw ng matataas na dagat si Attis sa mabilis na balsa,
at nang marating ng kanyang mabilis at sabik na paa ang gubat ng Frigia
at lumapit sa madidilim na lugar ng diyosa na napapalamutian ng mga kagubatan,
sa udyok doon ng nag-aalimpuyong galit, gala ang isip,
kanyang tinapyas mula sa sarili ang bigat ng kanyang singit sa matalas na bato.
Kaya’t nang madama niyang naiwan ang kanyang mga sangkap na wala nang pagkalalaki,
at dinudumihan pa ng sariwang dugo ang lupa ng lupain,
sa maputing mga kamay ay sabik na hinawakan ang magaang tamburin,
ang tamburin, ang trumpeta ni Cibeles, ang iyong mga seremonya, ina,
at inuuga ang guwang na balat ng toro sa malalambot na daliri,
nanginginig na sinimulang awitin ito sa kanyang mga kasama:
"Halina, tumungo, mga Gala, sa matataas na kagubatan ni Cibeles nang sama-sama,
sama-samang tumungo, mga gala kong kawan ng panginoon ng Dindymus,
kayo na naghahanap ng ibang lugar na parang mga tapon,
na sumunod sa aking landas, akong patnubay, mga kasama ko,
tiniis ninyo ang mabilis na alon at ang kabangisan ng dagat,
at inalis sa katawan ang pagkalalaki dahil sa labis na pagkasuklam kay Venus,
sayahin ninyo ang loob ng panginoong-babae sa pamamagitan ng mabilis na paglalakbay.
Umalis sa isip ang mabagal na pag-aatubili; sama-samang tumungo, sumunod kayo
sa tahanang Frigyano ni Cibeles, sa mga kagubatang Frigyano ng diyosa,
kung saan umuugong ang tinig ng platilyo, kung saan dumadagundong ang mga tamburin,
kung saan tumutugtog ang Frigyanong plautista sa baluktot at malalim na tambo,
kung saan ipinupukol ng mga menad na may-kurukutong-baging ang kanilang mga ulo nang buong-lakas,
kung saan pinasisigla nila ang banal na mga seremonya sa matatalim na hiyawan,
kung saan nakasanayan ng gala niyang hukbo ng diyosa na lumipad-lipad,
kung saan nararapat tayong magmadali sa mabibilis na sayaw."
Nang awitin ni Attis, ang huwad na babae, ito sa kanyang mga kasama,
ang pulutong ay biglang humiyaw sa mga dilang nanginginig,
umaalingawngaw ang magaang tamburin, kumakalansing ang guwang na mga platilyo,
mabilis na patungo sa luntiang Ida ang koro sa nagmamadaling paa.
Galit na galit, hinihingal, gala’y sumusulong na nawawalan ng hininga,
sinasabayan ng tamburin, si Attis, patnubay sa madidilim na kagubatan,
gaya ng dumalagang di-paamo na umiiwas sa pasan ng pamatok:
sinusundan ng mabibilis na Gala ang patnubay na mabilis-ang-paa.
Kaya’t, nang marating nila ang tahanan ni Cibeles, mga pagod na pagod,
dahil sa labis na pagpapagal ay nakatulog sila nang walang pagkain.
Ang mabagal na antok ay tinakpan ang kanilang mga mata sa naglalahong panghihina:
lumisan sa malambot na pahinga ang baliw na galit ng isip.
Ngunit nang ang Araw na may gintong mukha, sa nagliliwanag na mga mata,
ay linisin ang maputing himpapawid, ang matigas na lupa, ang mabangis na dagat,
at itaboy ang mga anino ng gabi sa masisiglang kabayong-humahataw,
doon ay mabilis na lumisan ang Tulog, iniiwan si Attis na nagising:
tinanggap siya ng diyosang Pasithea sa nanginginig niyang dibdib.
Kaya’t mula sa malambot na pahinga, mabilis at walang galit,
nang balikan ni Attis sa kanyang dibdib ang sariling mga ginawa,
at sa malinaw na isip ay nakita kung ano ang nawala sa kanya at kung nasaan siya,
sa nagngangalit na kalooban ay nagbalik siya sa dalampasigan.
Doon, minamasdan ang malawak na dagat sa lumuluhang mga mata,
malungkot na kinausap ang lupang-tinubuan sa kaawa-awang tinig:
"Lupang-tinubuan, o tagalikha sa akin, lupang-tinubuan, o aking magulang,
na iniwan ko, kaawa-awa, gaya ng mga aliping tumatakas sa panginoon,
ay dinala ko ang aking paa sa mga kagubatan ng Ida,
upang mapabilang sa niyebe at sa malalamig na kulungan ng mga hayop
at lapitan sa aking galit ang lahat ng kanilang taguan,
saan nga ba, o sa anong mga lugar, aking lupain, iniisip kong ika’y naroon?
Nais mismo ng aking mata na ituon sa iyo ang tanaw,
habang sa maikling panahon ang isip ko’y wala sa mabangis na galit.
Ako ba, na inilayo sa aking tahanan, ay dadalhin sa mga kagubatang ito?
Mawawalay ba ako sa lupang-tinubuan, sa aking mga ari-arian, sa mga kaibigan, sa mga magulang?
Mawawalay ba ako sa palengke, sa palestra, sa istadyum, at sa mga himnasyo?
Kaawa-awa, ah kaawa-awa, kailangang magdaing nang paulit-ulit, o kaluluwa.
Sapagkat anong uri ng anyo ang hindi ko naranasan?
Ako’y babae, ako’y binata, ako’y kabataang-lalaki, ako’y bata,
ako ang bulaklak ng himnasyo, ako ang dangal ng langis-ng-mananaya:
sa akin ang matataong pinto, sa akin ang mainit na mga bungad,
sa akin ang bahay na napapalamutian ng mamumulaklak na koronilyo,
nang kailangan kong iwan ang silid sa pagsikat ng araw.
Ako ba ngayon ay tatawaging lingkod ng mga diyos at alipin ni Cibeles?
Ako’y magiging menad, ako’y bahagi lamang ng sarili ko, ako’y baog na lalaki?
Ako ba’y maninirahan sa luntian at malamig na mga lugar ng Ida na nababalot ng niyebe?
Ako ba’y magpapalipas ng buhay sa ilalim ng matataas na tuktok ng Frigia,
kung saan ang usang naninirahan-sa-gubat, kung saan ang baboy-ramong nagpapagala-gala?
Ngayon-ngayon ay ikinalulungkot ko ang ginawa ko, ngayon-ngayon ay ipinagsisisi ko."
Nang mula sa mararosas niyang labi ay mabilis na lumipad ang tunog
na dala ang bagong balita sa magkambal na tainga ng mga diyos,
doon, kinakalag ni Cibeles ang nakabuklod na pamatok mula sa mga leon
at inuudyukan ang kaliwang kaaway ng kawan, ganito ang wika:
"Sige na," sabi niya, "sige, mabangis, humayo ka, gawin mong pukawin siya ng galit,
gawin mong sa hampas ng galit ay bumalik siya sa mga kagubatan,
siya na labis na malayang nagnanais na tumakas sa aking pamumuno.
Sige, hampasin mo ang iyong likod ng buntot, tiisin mo ang sarili mong palo,
gawin mong dumagundong sa umuungal na atungal ang lahat ng lugar,
mabangis, iwagayway ang mapula-pulang kiliti sa iyong malamáng leeg."
Ganito ang banta-banta na sinabi ni Cibeles at kinalag ng kamay ang pamatok.
Ang mabangis na hayop, hinihikayat ang sarili, ay pinupukaw ang sariling baliw na galit sa kalooban,
sumusulong, umaatungal, binabali ang mga palumpong ng gala niyang paa.
Ngunit nang marating ang mahalumigmig na mga lugar ng nangungputing baybayin
at makita ang malambot na si Attis malapit sa makintab na dagat,
sinugod niya ito: ang baliw na si Attis ay tumakas patungo sa mababangis na kagubatan:
doon, magpakailanman, sa buong haba ng kanyang buhay, siya’y naging alipin.
Dakilang diyosa, diyosang Cibeles, diyosang panginoon ng Dindymus,
malayo nawa sa aking tahanan ang lahat ng iyong galit, o panginoon:
iba ang gawin mong pukawin, iba ang gawin mong baliwin.

Ang mga pino na minsa’y isinilang sa tuktok ng Pelion
ay sinasabing lumangoy sa malinaw na mga alon ni Neptuno
patungo sa mga daluyong ng Fasis at sa mga hangganan ni Eetes,
nang ang piniling mga binata, ang lakas ng kabataang Argibo,
na naghahangad na agawin sa mga Colcho ang gintong balahibo,
ay nangahas tahakin ang maaalat na tubig sa mabilis na barko,
winawalis ang bughaw na kalautan ng mga sagwang gawa sa pino.
Ang diyosang nag-iingat sa mga tanggulan sa tuktok ng mga lungsod
ay siya mismong gumawa para sa kanila ng karwaheng lumilipad sa magaang hangin,
pinagdurugtong ang mga tablang-pino sa hubog na kilya.
Iyon ang unang nagpakilala kay Amfitrite sa paglalakbay na dati’y bago sa kanya.
Nang biyakin nito ng tuka-barko ang mahanging kalautan
at pumuti sa bula ang along pinaikot ng mga sagwan,
sumulpot mula sa maputing ipu-ipo ng dagat ang mga mukha
ng mga Nereidang-dagat, na namamangha sa himala.
Sa araw na iyon, kung kailanman man, nakita ng mga mortal
ng sariling mga mata ang mga ninfang-dagat na hubad ang katawan,
na sumusulpot hanggang dibdib mula sa maputing alon.
Noon, sinasabing nag-alab si Peleo sa pag-ibig kay Tetis,
noon, hindi hinamak ni Tetis ang kasal na pantao,
noon, tinanggap mismo ng ama na dapat pakasalan ni Tetis si Peleo.
O mga bayaning isinilang sa lubhang-hinahangad na panahon ng mga dantaon,
mabuhay kayo, lahi ng mga diyos, o mabuting supling
ng inyong mga ina, mabuhay kayong muli
kayo’y madalas kong tatawagin, kayo, sa aking awit,
at lalo na ikaw, na pinarangalan ng mapalad na sulo-ng-kasal,
haligi ng Tesalia, Peleo, na sa iyo si Jupiter mismo,
siya mismo, ang ama ng mga diyos, ay ibinigay ang sariling minamahal.
Ikaw ba’y hinawakan ng pinakamagandang Tetis, anak ni Nereo?
Ikaw ba’y pinahintulutan ni Tetis na pakasalan ang kanyang apo,
at ni Oceano, na yumayakap sa buong daigdig ng dagat?
Nang, sa wakas ng panahon, dumating ang hinahangad na mga araw,
nagtipon sa tahanan ang buong Tesalia sa isang pagtitipon,
napuno ang palasyo ng nagsasayang pulutong:
nagdadala sila ng mga handog, ipinapahayag ng mukha ang galak.
Iniwan ang Cieros, iniwan ang Ftiotikong Tempe
at ang mga bahay ng Cranon at ang mga muog ng Larisa,
nagtitipon sa Farsalo, dinarayo ang mga bubungan ng Farsalia.
Walang nagbubukid, lumalambot ang mga leeg ng mga guyang-toro,
hindi nililinis ng baluktot na kalaykay ang mababang ubasan,
hindi binubungkal ng toro ang tipak-lupa sa nakayukong araro,
hindi pinapanipis ng karit ng mga tagatabas ang lilim ng puno,
dumarapo ang marumíng kalawang sa mga iniwang araro.
Ngunit ang sariling tahanan, saan man umabot ang mayamang
palasyo, ay kumikinang sa nagniningning na ginto at pilak.
Pumuputi ang garing sa mga trono, kumikislap ang mga kopa sa mesa,
nagsasaya ang buong bahay, maningning sa maharlikang kayamanan.
Ang higaang-pangkasal ng diyosa ay inilalagay
sa gitna ng tahanan, na kinintaban ng pangil-Indyo,
tinatakpan ng purpurang tinina ng mapula-pulang kabibe.
Ang kumot na ito, hinabi ng iba’t ibang anyo ng sinaunang tao,
ay ipinapakita sa kagila-gilalas na sining ang mga kabayanihan ng mga bayani.
Sapagkat, minamasdan mula sa umaalingawngaw na baybayin ng Dia,
pinagmamasdan ni Ariadna si Teseo na lumalayo kasama ang mabilis na hukbo,
dala sa puso ang hindi-mapigil na mga baliw na pag-ibig,
at hindi pa rin niya mapaniwalaan na nakikita niya ang kanyang nakikita,
dahil siya, na noon lamang unang nagising mula sa mapanlinlang na tulog,
ay nakita ang sariling iniwan, kaawa-awa, sa liblib na buhangin.
Samantala ang lupaypay-ang-alaalang binata, tumatakas, ay hinahampas ng mga sagwan ang tubig,
iniiwan sa mahanging bagyo ang mga pangakong walang-kabuluhan.
Siya, mula sa malayo sa mga damong-dagat, ng malungkot na mga mata,
ay minamasdan ng anak ni Minos, tulad ng batong larawan ng isang bakante, ay!
minamasdan, at inaalon ng malalaking alon ng pagkabalisa,
hindi na hawak sa buhok na ginto ang manipis na turbante,
hindi na natatakpan ng magaang balabal ang nakatalukbong na dibdib,
hindi na natatalian ng makinis na sinturon ang gatasang mga suso,
lahat ng ito, na nalaglag mula sa buong katawan saan-saan,
ay nilalaro ng mga alon ng dagat sa harap mismo ng kanyang mga paa.
Kaya’t noon, hindi ang turbante ni ang lumulutang na balabal
ang kanyang inaalala, kundi ikaw, sa buong dibdib, Teseo,
sa buong kaluluwa, sa buong isip ay nakabitin siya, wasak.
Ah kaawa-awa, na sa walang-tigil na dalamhati ay binaliw
ni Erisina, na naghahasik ng matinik na pagkabalisa sa dibdib,
sa panahong iyon, mula nang si mabangis na Teseo,
palabas mula sa hubog na baybayin ng Pireo,
ay nakarating sa Gortinong mga bubungan ng makatarungang-wala na hari.
Sapagkat sinasabing minsan, sa pagpilit ng malupit na salot,
upang bayaran ang parusa sa pagpatay kay Androgeo,
ay nakagawiang ibigay ng Cecropia bilang piging sa Minotauro
ang piniling mga binata’t sabay ang dangal ng mga dalaga.
Nang ang makipot na mga muog ay pinahirapan ng mga kasamaang ito,
si Teseo mismo ay minarapat na ihandog ang sariling katawan
para sa minamahal na Atenas, sa halip na gayong
mga bangkay-Cecropia na di-bangkay ay dalhin sa Creta.
At kaya, umaasa sa magaang barko at sa banayad na hangin,
dumating siya kay marangal-ang-loob na Minos at sa palalong tahanan.
Nang siya’y makita ng dalaga sa mata ng pagnanasa,
ang dalagang-hari, na siyang malinis na higaan, humihinga ng matatamis na halimuyak,
ay inaalagaan sa malambot na yakap ng ina,
tulad ng mga mirto na isinisilang ng mga ilog ng Eurotas
o ng iba’t ibang kulay na inilalabas ng hanging-tagsibol,
hindi niya inilihis mula sa kanya ang nag-aapoy na mga mata
hanggang sa buong katawan niya’y sumiklab sa alab
hanggang kaibuturan, at nag-alab nang buo sa pinakaloob na buto.
Ay, ikaw na malupit ang pusong pumupukaw ng mga baliw na pag-ibig,
banal na bata, na naghahalo ng galak sa pagkabalisa ng mga tao,
at ikaw na naghahari sa Golgi at sa madahong Idalyo,
sa anong mga daluyong niyo itinapon ang babaeng nag-aalab ang isip,
na madalas na naghihinagpis para sa ginto-ang-buhok na panauhin!
Anong laking takot ang kanyang tiniis sa nanghihinang puso,
anong dalas na siya’y namutla nang higit pa sa ningning ng ginto,
nang, sabik na makipaglaban sa mabangis na halimaw,
si Teseo ay humaharap sa kamatayan o sa gantimpala ng papuri.
Gayunma’y hindi walang-kabuluhan ang mga munting handog na kalugod-lugod sa mga diyos
na kanyang ipinangako, sinindihan ang mga panata sa tahimik na labi.
Sapagkat tulad ng, sa tuktok ng Tauro, isang naghuhugpong-braso
na roble o ang nagbubunga-ng-kono na pinong pumapawis ang balat,
na binabaligtad ng hindi-mapigil na ipu-ipo sa hangin ang tabla,
ay binubunot (iyon, na nabunot pati ugat mula sa malayo,
ay nakasubsob na bumabagsak, at binabali ang lahat ng nasasalubong nito),
gayon din, sinupil ni Teseo ang mabangis, ibinuwal ang katawan nito,
na walang-saysay na iwinawagayway ang mga sungay sa hungkag na hangin.
Mula roon, ligtas, sa maraming papuri’y binaligtad niya ang paa,
pinapatnubayan ang naliligaw na mga hakbang sa manipis na sinulid,
upang, sa paglabas mula sa mga liku-liko ng laberinto,
hindi siya biguin ng hindi-matunton na pagkaligaw ng gusali.
Ngunit bakit ko pa, lumihis mula sa unang awit, ikuwento
nang higit — kung paanong, iniiwan ng anak na babae ang mukha ng ama,
ang yakap ng kapatid, at sa wakas ng ina,
na kaawa-awa’y nagsasaya sa halos-nasirang anak,
sa lahat ng ito’y minabuti niya ang matamis na pag-ibig ni Teseo,
o kung paanong, dala ng barko sa mabulang baybayin ng Dia,
dumating siya, o kung paanong siya, na natalian ang mga mata ng tulog,
ay iniwan ng asawang lumisan nang malimuting-puso?
Madalas sinasabing siya, nagngangalit sa nag-aapoy na puso,
ay naglabas ng maliliwanag-ang-tunog na tinig mula sa kaibuturan ng dibdib,
at noo’y, malungkot, umakyat sa matatarik na bundok
mula sa kung saan iuunat niya ang tanaw sa malalawak na alon ng dagat,
noo’y, tumatakbo palapit sa mga salungat na alon ng nanginginig na dagat,
itinataas ang malambot na saplot ng hinubarang binti,
at sa huling mga daing ay malungkot na sinabi ang mga ito,
pinupukaw ang malalamig na hikbi sa basang bibig:
"Ganito mo ba ako, taksil, na inilayo mula sa mga altar ng ama,
taksil, iniwan sa liblib na baybayin, Teseo?
Ganito ka bang lumisan, binabalewala ang kapangyarihan ng mga diyos,
malimutin, ah, na iuwi sa tahanan ang isinumpang mga pagsira-sa-panata?
Wala bang bagay na nakapagpabago sa balak ng iyong
malupit na isip? Wala ka bang taglay na awa
upang nasain ng iyong malupit na dibdib na kaawaan ako?
Ngunit hindi ganito ang mga mabining pangakong minsan mong ibinigay
sa akin sa iyong tinig, hindi ito ang iniutos mong asahan ng kaawa-awa,
kundi masayang kasal, kundi hinahangad na pag-iisang-dibdib:
na lahat ngayo’y iwinawasak ng mga hanging-himpapawid, walang-saysay.
Ngayon nawa’y wala nang babaeng maniwala sa lalaking nanunumpa,
walang umasa na ang mga salita ng lalaki ay tapat:
na, habang ang isip nila’y sabik na makamit ang isang bagay,
walang takot na manumpa, walang pinipigil na ipangako:
ngunit nang mabusog na ang pita ng sabik na isip,
wala silang inaalalang sinabi, wala silang pakialam sa sinira-nilang panata.
Tiyak na ikaw, na umiikot sa gitna ng ipu-ipo ng kamatayan,
ay iniligtas ko, at minarapat kong mawalan ng kapatid
kaysa mabigo sa iyo, taksil, sa pinakahuling sandali:
na dahil dito’y ibibigay akong pag-aagawan ng mga hayop at ibon
bilang biktima, at hindi malilibing na patay sa itinapong lupa.
Anong leona ba ang nagsilang sa iyo sa ilalim ng liblib na bato,
anong dagat ang naglihi sa iyo at iniluwa sa mabulang alon,
anong Sirtes, anong mandaragit na Escila, anong malawak na Caribdis,
ikaw na nagbibigay ng gayong gantimpala para sa matamis na buhay?
Kung ang ating kasal ay hindi mo ninais sa puso,
dahil kinatatakutan mo ang mabangis na tagubilin ng iyong ama,
sana’y nagawa mo pa ring dalhin ako sa inyong tahanan
upang paglingkuran kita bilang alipin sa kaaya-ayang gawain,
hinuhugasan ng malinaw na tubig ang iyong maputlang mga paa
o nilalatagan ng purpurang tela ang iyong higaan.
Ngunit bakit ako, baliw sa aking kapahamakan, walang-saysay na dumaraing
sa mga hanging walang-alam, na, dahil walang pandama,
ay di makarinig ng ipinadadala kong tinig ni makasagot?
Samantala siya’y halos nasa gitna na ng mga alon,
at walang mortal na sumisipot sa hungkag na damong-dagat.
Kaya, sa sobrang panunuya sa huling sandali, ang malupit
na kapalaran ay pinagkaitan pa ng tainga ang aking mga daing.
Jupiter na makapangyarihan-sa-lahat, sana’y noong una
ay hindi sumalat sa baybayin ng Gnoso ang mga barkong-Cecropia,
at ang taksil na mandaragat, dala ang kakila-kilabot na buwis
para sa hindi-mapaamong toro, ay hindi nagtali ng lubid sa Creta,
at ang masamang panauhing ito, itinatago sa matamis na anyo ang malulupit
na balak, ay hindi nagpahinga sa aming tahanan!
Sapagkat saan ako babalik? Sa anong pag-asa ako, na wasak, umaasa?
Hahanapin ko ba ang mga bundok ng Ida? Ay, sa malawak na ipu-ipo,
kung saan hinahati ng mabangis na kalautan ng dagat ang paghihiwalay?
O aasa ba ako sa tulong ng ama, na siya kong iniwan
nang sundan ang binatang tumilamsik sa dugo ng aking kapatid?
O aaliwin ko ba ang sarili sa tapat na pag-ibig ng asawa,
na siyang tumatakas, hinuhubog ang mababagal na sagwan sa ipu-ipo?
Bukod dito’y baybaying walang tirahan, liblib na pulo,
at walang bukas na labasan, dahil sa umaikot na mga alon ng dagat:
walang paraan ng pagtakas, walang pag-asa: lahat ay pipi,
lahat ay liblib, ipinapakita ng lahat ang kamatayan.
Gayunma’y hindi manlalata ang aking mga mata sa kamatayan,
ni lilisan ng pandama ang pagod kong katawan
hanggang hilingin ko sa mga diyos, na pinagtaksilan, ang makatarungang parusa
at manalangin sa pananampalataya ng langit sa huling oras.
Kaya’t, kayong nagpaparusa sa mga gawa ng tao ng manghihiganti na dusa,
mga Eumenides, na sa buhok na napapalamutian ng ahas
ay ipinapahayag ng inyong noo ang galit ng humihingang dibdib,
dito, dito kayo pumaroon, pakinggan ninyo ang aking mga daing,
na ako, ay kaawa-awa, ay napipilitang ilabas mula sa kaibuturan
na walang-magawa, nag-aapoy, bulag sa baliw na galit.
At yamang ang mga ito’y tunay na isinilang mula sa kailaliman ng dibdib,
huwag ninyong hayaang mawalan-ng-saysay ang aking pagdadalamhati,
kundi sa anong isip iniwan akong nag-iisa ni Teseo,
sa gayong isip, mga diyosa, nawa’y wasakin niya ang sarili at ang kanyang mga mahal."
Matapos ilabas ang mga tinig na ito mula sa malungkot na dibdib,
hinihiling nang balisa ang parusa sa mabangis na mga gawa,
tumango ang pinuno ng langit sa di-matalong kapangyarihan,
at sa tangong iyon ang lupa at ang kakila-kilabot na
mga karagatan ay nayanig, at niyugyog ng daigdig ang kumikislap na mga bituin.
Samantala si Teseo, na binhian ang isip ng bulag na
dilim, ay pinawalan mula sa malimuting-puso ang lahat
ng mga tagubiling dati’y hawak niya sa matatag na isip,
at hindi itinaas ang matamis na tanda para sa malungkot na ama
na nagpapakitang ligtas siyang nakakita sa daungan ng Erecteo.
Sapagkat sinasabing minsan, nang ang mga muog ng diyosa
ay iiwan ng anak na ipinagkakatiwala ni Egeo sa mga hangin sa hukbo,
ay ganito ang tagubiling ibinigay niya, yumayakap sa binata:
"Anak, na sa aki’y higit na kaaya-aya kaysa buhay, tangi kong anak,
anak, na ako’y napipilitang paalisin sa mga alanganing sapalaran,
na ibinalik sa akin kamakailan sa dulong hangganan ng katandaan,
yamang ang aking kapalaran at ang iyong nag-aalab na tapang
ay inaagaw ka sa akin nang labag sa loob, na sa akin ang mahihinang
mga mata’y hindi pa nabubusog sa minamahal na anyo ng anak,
hindi kita papaalisin nang masaya sa nagsasayang dibdib,
ni hahayaan kang magdala ng mga tanda ng kanais-nais na kapalaran,
kundi una’y ilalabas ko mula sa isip ang maraming daing,
dinurumihan ng lupa’t ibinuhos na alikabok ang aking kaputian-ng-buhok,
pagkatapos ay isasabit ko ang tinina-nang-itim na layag sa palautang palo,
upang ang aming dalamhati at ang mga apoy ng aming isip
ay bagayan ng lino na piniglaw ng kalawang-Ibero.
At kung ipagkaloob sa iyo ng naninirahan sa banal na Itono,
na pumapayag ipagtanggol ang aming lahi at ang tahanan ni Erecteo,
na tilamsikan mo ng dugo ng toro ang kanang kamay,
kung gayo’y siguraduhin mong sa iyong maalalahaning puso’y nakatago
ang mga tagubiling ito, at huwag itong burahin ng anumang panahon,
na, kasabay nang makita ng iyong mga mata ang aming mga burol,
ibaba mula sa mga bakang-layag ang panluksang tela,
at itaas ng pinilipit na mga lubid ang maputing layag,
upang, sa pagkakita agad, makilala ko sa masayang isip
ang galak, kapag ibinalik ka ng maunlad na panahon."
Ang mga tagubiling ito, na dati’y hawak sa matatag na isip,
ay iniwan si Teseo tulad ng mga ulap na itinaboy ng hihip ng hangin
na iniwan ang mataas na tuktok ng maniyebeng bundok.
Ngunit ang ama, habang naghahanap ng tanaw mula sa tuktok ng tanggulan,
inuubos ang balisang mga mata sa walang-tigil na pag-iyak,
nang una niyang makita ang tela ng umbok na layag,
inihagis niya ang sarili nang patiwarik mula sa tuktok ng mga bato,
naniniwalang nawala si Teseo sa malupit na kapalaran.
Kaya, papasok sa panluksang bubungan ng bahay-ama,
si mabangis-sa-kamatayan na Teseo ay tinanggap ang gayong dalamhati
na inialay niya sa anak ni Minos sa malimuting isip.
Siya noon, malungkot na minamasdan ang lumalayong barko,
ay pinagbulay-bulay sa sugatang isip ang sari-saring pagkabalisa.
Ngunit sa kabilang bahagi’y lumilipad ang namumukadkad na Iako
kasama ang pulutong ng mga satiro at ang mga silenong-isinilang-sa-Nisa,
hinahanap ka, Ariadna, at nag-aalab sa pag-ibig sa iyo.
Sila noo’y masigla saan-saan, nagngangalit sa baliw na isip,
euhoe, sumisigaw, euhoe, ibinabaling ang mga ulo.
Ang ilan sa kanila’y iwinawagayway ang tinakpang-tuktok na tirso,
ang iba’y iwinawaksi ang mga bahagi ng pinunit na guyang-toro,
ang iba’y binibigkisan ang sarili ng pinilipit na mga ahas,
ang iba’y ipinagdiriwang ang mga lihim na orgia sa hungkag na kahon,
mga orgia na walang-saysay na nais marinig ng mga di-inisyado,
hinahampas ng iba ang mga tambol sa nakataas na mga palad
o pinupukaw ang manipis na kalansing sa makinis na tanso,
sa marami’y hinihipan ng mga tambuli ang paos-ang-tunog na atungal
at ang barbarong plauta’y humahagunot sa kakila-kilabot na awit.
Sa gayong mga anyo’y dakilang napalamutian ang kumot
na, yumayakap sa higaan, ay tinakpan ito ng sariling balabal.
Nang matapos na, sa masidhing panonood, ang kabataang-Tesalyo
ay mabusog, nagsimula itong lumisan para sa mga banal na diyos.
Dito, kung paanong ang hangin sa umagang hihip
ay ginugulo ng Sefiro at pinupukaw ang mga umuusod na alon
sa pagsikat ng bukang-liwayway sa pintuan ng gumagalang araw,
na, mabagal muna, itinutulak ng banayad na hihip,
ay sumusulong, at magaang na umaalunignig sa tunog ng halakhak,
pagkatapos, sa lumalakas na hangin, dumarami nang dumarami,
at, lumalangoy sa malayo, ay kumikislap mula sa mapula-pulang liwanag,
gayon noon, iniiwan ang maharlikang bubungan ng pasukan,
bawat isa’y lumilisan patungo sa sarili sa palaboy na paa saan-saan.
Pagkaalis nila, una mula sa tuktok ng Pelion
dumating si Kiron na may dalang mga handog-kagubatan:
sapagkat anumang mga bulaklak na dala ng mga kapatagan, na isinisilang
ng lupang-Tesalyo sa malalaking bundok, na sa tabi ng mga alon ng ilog
ay ipinapanganak ng mabungang hihip ng maligamgam na Fabonyo,
ang mga ito, hinabi sa magulong mga koronilyo, ay dala niya mismo,
kaya ang bahay, hinele ng kaaya-ayang halimuyak, ay ngumiti.
Kaagad naroon si Penio, iniwan ang lumulunting Tempe,
ang Tempe na napapaligiran ng mga kagubatang nakabitin sa itaas,
iniwan itong ipagdiriwang ng mga Doryong nayad sa pagsasayaw,
hindi walang-dala: sapagkat dala niya, pati-ugat, ang matatayog
na haya at ang matatangkad na laurel na tuwid ang puno,
hindi nang walang tumatango-tangong platano at ang malambot na kapatid
ng nasunog na Faetonte, at ang matayog na siprés.
Ang mga ito’y inilagay niya nang malapad-na-hinabi sa palibot ng tahanan,
upang ang pasukan, natatakpan ng malambot na dahon, ay lumunti.
Kasunod niya’y dumarating ang matalinong-puso na Prometeo,
dala ang naumpisang mga marka ng lumang parusa
na minsang binayaran niya, nakagapos ang mga paa sa bato ng tanikala,
nakabitin mula sa matatarik na tuktok.
Pagkatapos ay dumating ang ama ng mga diyos kasama ang banal na asawa at mga anak,
iniwan sa langit ikaw lamang, Febo,
at kasama ang iyong kambal na naninirahan sa mga bundok ng Idro:
sapagkat si Peleo, kasama mo, ay hinamak ng iyong kapatid
at ayaw niyang ipagdiwang ang mga sulo ng kasal ni Tetis.
Nang maibaluktot na nila ang mga bisig sa maputing mga upuan,
ang mga mesa’y saganang inayos sa sari-saring piging,
samantalang, niyuyugyog ang mga katawan sa mahinang galaw,
sinimulan ng mga Parca na bigkasin ang mga tapat-magsabi na awit.
Sa kanila, ang nanginginig na katawan ay niyakap ng puting damit
sa lahat ng dako, na binigkisan ang mga bukong-bukong ng purpurang gilid,
samantalang ang mararosas na laso’y nakapatong sa maputing ulo,
at ang mga kamay ay wastong nagpapatuloy sa walang-hanggang gawain.
Ang kaliwa’y hawak ang lulang nababalot ng malambot na lana,
ang kanan naman, magaang na hinihila ang sinulid, ay hinuhubog
ng nakatihayang mga daliri, saka, pinipilipit sa nakayukong hinlalaki,
pinapaikot ang timbang na sinulid sa makinis na ikutan,
at gayon, kinukurot ng ngipin, laging pinapantay ang gawa,
at ang kinagat na lana’y dumidikit sa tuyong mga labi
na dati’y umuusli sa makinis na sinulid.
Sa harap ng kanilang mga paa naman, ang malalambot na balahibo
ng maputing lana’y iniingatan ng hinabing maliliit na basket.
Sila noon, hinihila ang mga balahibo sa maliwanag-ang-tunog na tinig,
ay ibinuhos ang gayong mga tadhana sa banal na awit,
isang awit na walang panahon sa hinaharap ang makapagpaparatang ng kataksilan:
"O natatanging dangal na nagpapalago sa dakilang mga birtud,
sanggalang ng lakas ng Ematia, na bantog sa iyong anak,
tanggapin mo ang inilalahad sa iyo ng magkakapatid sa masayang araw,
ang tapat na hula. Ngunit kayo, na sinusundan ng mga tadhana,
tumakbo kayong hinihila ang sinulid, tumakbo, mga ikiran.
Darating na sa iyo, dala ang hinahangad ng mga ikakasal,
ang Hesperus, darating kasama ang mapalad na bituin ang asawa,
na magbubuhos sa iyong isip ng pag-ibig na humuhubog-sa-kaluluwa
at maghahandang isama sa iyo ang mahihinang tulog,
inilalatag ang makikinis na bisig sa iyong matipunong leeg.
Tumakbo kayong hinihila ang sinulid, tumakbo, mga ikiran.
Walang tahanang kailanma’y naghabi ng gayong mga pag-ibig,
walang pag-ibig na sa gayong tipan nagbuklod ng magkasintahan
tulad ng nasa kay Tetis, tulad ng pagkakaisa kay Peleo.
Tumakbo kayong hinihila ang sinulid, tumakbo, mga ikiran.
Isisilang sa inyo si Aquiles na walang-alam-sa-takot,
na sa mga kaaway kilala hindi sa likod, kundi sa matapang na dibdib,
na madalas, panalo sa paligsahan ng magulong takbuhan,
ay uunahan ang nagliliyab na mga bakas ng mabilis na usa.
Tumakbo kayong hinihila ang sinulid, tumakbo, mga ikiran.
Walang bayaning makapapantay sa kanya sa digmaan,
kapag ang mga kapatagang-Frigyo ay aagos sa dugong-Teucrian
at, kinukubkob ang mga muog-Troyano sa mahabang digmaan,
ay wawasakin ng ikatlong tagapagmana ng sinungaling na Pelops.
Tumakbo kayong hinihila ang sinulid, tumakbo, mga ikiran.
Ang kanyang natatanging mga birtud at maningning na mga gawa
ay madalas na aaminin ng mga ina sa libing ng kanilang mga anak,
kapag kinakalag nila ang gusot na buhok mula sa maputing ulo
at binubugbog ang lantang mga dibdib sa mahihinang palad.
Tumakbo kayong hinihila ang sinulid, tumakbo, mga ikiran.
Sapagkat tulad ng mag-aani na pumuputol sa masinsing uhay
sa ilalim ng nag-aapoy na araw ay inaani ang naninilaw na bukid,
ibubuwal niya ang mga katawan ng mga isinilang-sa-Troya sa mabangis na bakal.
Tumakbo kayong hinihila ang sinulid, tumakbo, mga ikiran.
Saksi sa dakilang mga birtud ang alon ng Escamandro,
na kumakalat saan-saan sa mabilis na Helesponto,
na, pinapakitid ang daloy nito ng mga bunton ng pinaslang na katawan,
ay iinit ang malalalim na agos na nahaluan ng patayan.
Tumakbo kayong hinihila ang sinulid, tumakbo, mga ikiran.
Sa wakas, saksi ang biktima na inialay din sa kamatayan,
kapag ang bilog na pumpon na itinambak sa mataas na tumpok
ay tatanggap sa maputing mga bisig ng dalagang sinaksak.
Tumakbo kayong hinihila ang sinulid, tumakbo, mga ikiran.
Sapagkat nang bigyan ng kapalaran ang mga pagod na Aqueo ng kapangyarihan
na kalagan ang mga tanikalang-Neptuno ng lungsod ng Dardanya,
ang matataas na libingan ay babasa sa dugo ni Poliksena,
na, tulad ng biktimang bumabagsak sa dalawang-talim na bakal,
ay ihahagis ang putol na katawan sa lumuhod na tuhod.
Tumakbo kayong hinihila ang sinulid, tumakbo, mga ikiran.
Kaya’t halina, pagbuklurin ninyo ang hinahangad na mga pag-ibig ng kaluluwa.
Tanggapin ng asawa ang diyosa sa mapalad na tipan,
ibigay na ang matagal-nang-nobya sa sabik na lalaki.
Tumakbo kayong hinihila ang sinulid, tumakbo, mga ikiran.
Siya, na dinadalaw muli ng yaya sa pagsikat ng araw,
ay hindi na mapapalibutan sa leeg ng kahapong sinulid
(tumakbo kayong hinihila ang sinulid, tumakbo, mga ikiran),
ni ang balisang ina ng di-magkasundong dalaga, malungkot,
dahil sa hiwalay-na-pagtulog ay huwag nang umasa ng minamahal na mga apo.
Tumakbo kayong hinihila ang sinulid, tumakbo, mga ikiran."
Ang gayong mapapalad na awit para kay Peleo noong una
ay inawit ng mga Parca mula sa banal na dibdib, bilang paunang-hula.
Sapagkat noong una, dumadalaw nang harap-harapan sa mga dalisay na tahanan
ng mga bayani at ipinapakita ang sarili sa pulutong ng mortal
ang mga naninirahan-sa-langit, nang hindi pa hinahamak ang kabanalan.
Madalas ang ama ng mga diyos, sa nagniningning na templo, dumadalaw
nang dumating ang taunang mga sakripisyo sa mga araw ng kapistahan,
ay pinagmasdan ang isandaang toro na bumabagsak sa lupa.
Madalas ang palaboy na Liber sa pinakatuktok ng Parnaso
ay pinatnubayan ang mga Tiyad na sumisigaw-ng-euhoe na nakalugay ang buhok,
nang ang mga taga-Delfi, nagsusugod nang paligsahan mula sa buong lungsod,
ay masayang tanggapin ang diyos sa umuusok na mga altar.
Madalas sa nakamamatay na labanan ng digmaan si Mavors
o ang panginoon ng mabilis na Triton o ang dalaga ng Ramnusya
ay harap-harapang nagpasigla sa nakasandatang mga pulutong ng tao.
Ngunit nang ang lupa’y nababad sa di-mabigkas na krimen,
at itinaboy ng lahat ang katarungan mula sa sakim na isip,
binudburan ng magkakapatid ang kanilang mga kamay ng dugo ng kapatid,
tumigil ang anak sa pagluluksa sa mga namatay na magulang,
hinangad ng ama ang libing ng batang-batang anak
upang malaya niyang makamtan ang bulaklak ng di-kasal na madrasta,
ang salbaheng ina, inihahandog ang sarili sa di-nakababatid na anak,
na salbahe, ay hindi natakot lapastanganin ang mga diyos na magulang,
lahat ng banal at di-banal, pinaghalo sa masamang baliw,
ay inilihis mula sa atin ang makatarungang isip ng mga diyos.
Kaya’t hindi na sila nararapat dumalaw sa gayong mga pulutong
ni pahintulutang salatin sila ng maliwanag na liwanag.

Bagaman ako, pinanghihina ng walang-tigil na pagkabalisa sa pighati,
ay inilalayo, Ortalo, mula sa mga marunong na dalaga,
at hindi kayang ilabas ng isip ang matamis na bunga ng mga Musa:
labis itong inaalon ng gayong kalalaking kapighatian —
sapagkat kamakailan, ang alon na dumadaloy sa ipu-ipo ng Lete
ay hinuhugasan ang maputlang paa ng aking kapatid,
na siya, sa ilalim ng baybayin ng Reteo sa Troya, ay dinudurog ng lupa,
inagaw mula sa aming mga mata.
Kailanma’y hindi na kita, kapatid na higit kaibig-ibig kaysa buhay,
makikita mula ngayon: ngunit tiyak na lagi kitang iibigin,
lagi kong aawitin ang malungkot na awit sa iyong kamatayan,
tulad ng inaawit sa ilalim ng masinsing lilim ng mga sanga
ng ibong-Daulyo na dinadaing ang kapalaran ng winasak na Itilos —
ngunit gayunman, sa gayong kalaking pagdadalamhati, Ortalo, ipinadadala ko
sa iyo ang mga awit na ito ni Batíades na aking isinalin,
upang huwag mong isipin na ang iyong mga salita, walang-saysay na ipinagkatiwala sa palaboy na hangin,
ay marahil lumipad palabas sa aking isip,
tulad ng mansanas na ipinadala bilang lihim na handog ng kasintahan
na gumugulong palabas mula sa dalisay na kandungan ng dalaga,
na, inilagay ng kaawa-awa sa ilalim ng malambot na damit at nakalimutan,
habang siya’y napatindig sa pagdating ng ina, ay nahulog,
at iyon ay gumugulong nang patiwarik sa pababang landas,
samantalang sa kanyang malungkot na mukha ay dumadaloy ang nagkakasalang pamumula.

Siya na nagsuri sa lahat ng ilaw ng malawak na daigdig,
na natuklasan ang pagsikat at paglubog ng mga bituin,
kung paanong dumidilim ang nag-aapoy na ningning ng mabilis na araw,
kung paanong lumilisan ang mga bituin sa takdang panahon,
kung paanong si Trivia, lihim na itinatapon sa ilalim ng mga bato ng Latmo,
ay tinatawag palayo ng matamis na pag-ibig mula sa kanyang bilog na himpapawid,
ang mismong Conon na iyon ay nakita ako sa liwanag ng langit,
ako, ang buhok mula sa ulo ni Berenike,
kumikinang nang maliwanag, ako na kanyang ipinangako sa lahat ng diyos,
iniuunat ang kanyang makikinis na bisig,
sa panahong ang hari, pinalago ng bagong kasal,
ay lumakad upang wasakin ang mga hangganan ng Asirya,
dala ang matatamis na bakas ng pang-gabing labanan
na kanyang isinagawa laban sa mga labí ng pagkabirhen.
Kinamumuhian ba ng mga bagong-kasal si Venus, at binibigo ba
ang galak ng mga magulang ng mga sinungaling na luha
na saganang ibinubuhos nila sa loob ng pintuan ng silid-kasal?
Hindi — kung tunay na dumadaing sa akin ang mga diyos — hindi totoo iyon.
Itinuro sa akin iyon ng aking reyna sa maraming daing
nang ang bago niyang lalaki ay pumunta sa madilim na mga labanan.
Ngunit ikaw ba, iniwan, ay hindi nagluksa sa nabalong higaan,
kundi sa kaawa-awang paghihiwalay sa iyong minamahal na kapatid?
Anong lalim na nginatngat ng pagkabalisa ang iyong malungkot na buto!
Kung paanong noon, sa buong dibdib mong balisa,
inagaw ang pandama at nawala ang iyong isip! Ngunit tiyak na kilala kita,
mula pa nang maliit na dalaga, bilang marangal-ang-loob.
O nakalimutan mo na ba ang mabuting gawa, na dahil dito’y nakamit mo ang maharlikang
kasal, na walang iba pang mas matapang ang mangangahas?
Ngunit noon, malungkot na pinaaalis ang lalaki, anong mga salita ang iyong sinabi!
Jupiter, gaano kadalas mong pinunasan ang mga mata ng malungkot na kamay!
Anong napakadakilang diyos ang nagpabago sa iyo? O dahil ba’t ang mga nagmamahal
ay ayaw malayo mula sa minamahal na katawan?
At doon ako’y ipinangako mo sa lahat ng diyos para sa matamis na asawa,
hindi nang walang dugo ng toro,
kung magbabalik siya. Sa di-katagalan
ay idinagdag niya ang nasakop na Asya sa mga hangganan ng Ehipto.
Dahil dito ako, ibinalik sa pulutong ng langit para sa mga gawang iyon,
ay tinutupad ang dating mga panata sa bagong handog.
Labag-sa-loob, o reyna, iniwan ko ang iyong ulo,
labag-sa-loob: sumusumpa ako sa iyo at sa iyong ulo:
nawa’y magdusa nang karapat-dapat ang sinumang manunumpa nang walang-kabuluhan:
ngunit sino ang mag-aangking kapantay ng bakal?
Kahit ang bundok na iyon ay ibinuwal, ang pinakamalaki sa mga baybayin
na nilalampasan ng maningning na supling ni Tia,
nang lumikha ang mga Medo ng bagong dagat, at nang ang barbarong kabataan
ay naglayag sa hukbo sa gitna ng Atos.
Ano ang gagawin ng mga buhok, kung sa bakal ang gayong mga bagay ay bumabagsak?
Jupiter, nawa’y mapuksa ang buong lahi ng mga Cálibe,
at siya na noong una’y nagsimulang maghanap ng mga ugat sa ilalim ng lupa
at humulma ng katigasan ng bakal!
Ang mga buhok na kapatid ko, kahihiwalay lamang, ay nagluluksa sa aking kapalaran,
nang ang kabayong-may-pakpak ni Arsinoe,
kambal ni Memnon na Etyope, itinutulak ang hangin sa tumatango-tangong mga pakpak,
ay sumipot,
at siya, itinataas ako, ay lumilipad sa mga anino ng himpapawid
at inilalagay ako sa dalisay na kandungan ni Venus.
Si Zefiritis mismo ang nagpadala roon ng kanyang lingkod,
ang Griyegang naninirahan sa mga baybayin ng Canopo.
Upang doon, sa sari-saring liwanag ng langit, hindi lamang
ang gintong korona mula sa mga sentido ni Ariadna
ay maitakda, kundi kami rin ay kumislap,
ang mga inialay na labí ng ginto-ang-buhok na ulo,
akong basa sa pag-iyak, lumilisan patungo sa mga templo ng mga diyos,
ay inilagay ng diyosa bilang bagong bituin kasama ang mga luma:
sapagkat, hinahawakan ang mga ilaw ng Birhen at ng mabangis
na Leon, katabi ni Kalisto na anak ni Licaon,
ako’y pumipihit sa paglubog, patnubay sa unahan ng mabagal na Bootes,
na bahagya’t huling-huling lumulubog sa malalim na Oceano.
Ngunit bagaman sa gabi’y pinipindot ako ng mga yapak ng mga diyos,
at ibinabalik ako ng liwanag sa maputing Tetis,
(nawa’y mapahintulutang magsalita rito nang may iyong pahintulot, dalaga ng Ramnusya:
sapagkat hindi ko itatago ang katotohanan dahil sa anumang takot,
kahit na punitin ako ng mga bituin sa mga masasamang salita,
hindi ako pipigil na ilahad ang nakatago ng tapat na dibdib)—
hindi ako gaano nagagalak sa mga bagay na ito kaysa ako’y napipighati na ako’y laging malayo,
malayo mula sa ulo ng aking panginoong-babae,
na kasama niya, noong minsang siya’y dalaga pa, walang-alam sa lahat
ng mga pabango, ay uminom ako ng napakaraming libo.
Ngayon, kayo na pinagbuklod ng sulo sa hinahangad na liwanag,
huwag ninyong ibigay ang inyong mga katawan sa nagkakaisang-loob na asawa,
hinuhubaran, itinatapon ang damit sa mga suso,
hangga’t hindi kayo naghahandog sa akin ng mga kaaya-ayang handog mula sa onise,
inyong onise, kayo na iginagalang ang mga batas ng dalisay na higaan.
Ngunit siya na nagbigay ng sarili sa maruming pangangalunya,
ah, ang kanyang masasamang handog nawa’y inumin ng magaang alikabok, walang-kabuluhan:
sapagkat wala akong hinihinging gantimpala mula sa mga di-karapat-dapat.
Kundi bagkus, o mga kasal, nawa’y laging manirahan sa inyong mga tahanan ang pagkakaisa,
lagi ang walang-tigil na pag-ibig.
Ngunit ikaw, reyna, kapag tumitingin sa mga bituin ay iyong papayapain
ang diyosang si Venus sa mga sulo ng kapistahan,
huwag mong hayaang ako, na iyong sarili, ay mawalan ng pabango,
kundi bagkus palamutihan mo ako ng saganang mga handog.
Bakit ako pinipigil ng mga bituin? Sana’y maging maharlikang buhok akong muli —
kahit pa kumislap ang Oaryon katabi ng Hydrochoo!

O ikaw na kaaya-aya sa matamis na lalaki, kaaya-aya sa ama,
mabuhay ka, at nawa’y palaguin ka ni Jupiter ng mabuting yaman,
Pinto, na sinasabing minsang naglingkod nang mabait kay Balbo
noong ang matanda mismo ang may-ari ng tahanan,
at na, sinasabing muli, ay naglingkod nang masama sa panata,
matapos kang maging pinto-ng-babaeng-kasal nang mabaon ang matanda,
sabihin mo sa amin kung bakit sinasabing nagbago ka
at iniwan ang katapatan sa iyong lumang panginoon.
"Hindi (nawa’y magustuhan ako ni Cecilio, na sa kanya ako ngayo’y ipinagkatiwala)
ito ang aking kasalanan, bagaman sinasabing akin,
ni walang makapagsasabi ng anumang kasalanan mula sa akin:
ngunit ganyan nga ang bayan, na ginagawa kang sisihin, Pinto!
na, saanman may matuklasang isang bagay na hindi maayos,
sa akin silang lahat sumisigaw: Pinto, kasalanan mo ito."
Hindi sapat na sabihin mo iyan sa isang salita,
kundi gawin mong madama at makita ng sinuman.
"Paano ko magagawa? Walang nagtatanong ni nagsisikap malaman."
Kami’y nais; huwag kang mag-atubiling sabihin sa amin.
"Una nga, na sinasabing ibinigay sa amin ang isang birhen,
iyon ay hindi totoo. Hindi siya nasalat ng nakaraang lalaki,
na ang kanyang munting-espada, mas malambot kaysa murang remolatsa,
ay kailanma’y hindi tumindig hanggang gitna ng kanyang tunika:
kundi ang ama, sinasabing nilapastangan ang higaan ng kanyang anak
at dinungisan ng krimen ang kaawa-awang bahay,
maging dahil ang salbaheng isip ay nag-aalab sa bulag na pag-ibig,
o dahil ang anak ay walang-silbi, baog ang binhi,
kaya’t kinailangang hanapin kung saan makukuha ang mas malakas na iyon
na makakapagkalag ng sinturong-birhen.
Isang natatanging ama, sabi mo, ng kagila-gilalas na kabanalan,
na siya mismo’y umihi sa kandungan ng sarili niyang anak."
At gayon pa man, hindi lamang ito ang sinasabi nitong alam
ng Briksia, na nasa ilalim ng bantayan ng Cinea,
na dinaraanan ng dilaw na Mela sa malambot na daloy,
ang Briksia, minamahal na ina ng aking Verona,
kundi ikinuwento rin nito ang tungkol sa pag-ibig kina Postumyo at Cornelyo,
na kasama nila’y gumawa siya ng masamang pangangalunya.
Dito’y baka may magsabi: Ano? Alam mo ba iyan, Pinto,
na kailanma’y hindi mapapalayo sa pintuan ng panginoon,
ni makinig sa bayan, kundi dito, nakapako sa biga,
tanging isara o buksan ang bahay?
"Madalas ko siyang narinig na nagsasalita sa lihim na tinig,
nag-iisa kasama ang mga alilang-babae, ng kanyang mga kahihiyang ito,
binabanggit sa pangalan ang mga sinabi natin, dahil inakala niyang
ang akin ay walang dila ni tainga.
Bukod dito’y binanggit niya ang isa, na ayaw kong sabihin
sa pangalan, upang huwag niyang itaas ang mapupulang kilay.
Isang matangkad na lalaki, na minsang nagdala sa kanya ng malalaking usaping-korte
ang isang huwad na panganganak mula sa sinungaling na tiyan."

Na ikaw, na dinaig ng kapalaran at ng mapait na sinapit,
ay ipinapadala sa akin ang liham na ito na sinulat nang may luha,
upang akong iahon ang isang lunod na itinapon ng mabulang mga alon ng dagat
at ibalik mula sa pintuan ng kamatayan,
siya na hindi hinahayaan ng banal na Venus na magpahinga sa malambot na tulog,
iniwan sa higaang-walang-asawa,
ni inaaliw ng mga Musa sa matamis na awit ng mga lumang manunulat,
kapag ang balisang isip ay gising magdamag,
iyon ay kalugod-lugod sa akin, yamang tinatawag mo akong kaibigan
at hinihingi mo rito ang mga handog kapwa ng mga Musa at ni Venus.
Ngunit upang huwag maging lingid sa iyo ang aking mga kaguluhan, Manlyo,
ni isipin mong kinamumuhian ko ang tungkulin ng panauhin,
tanggapin mo kung anong mga alon ng kapalaran ang aking kinalulublob,
upang huwag ka nang humingi sa isang kaawa-awa ng mapapalad na handog.
Sa panahong unang ibinigay sa akin ang purong toga,
nang ang namumulaklak na gulang ko’y namumuhay sa kaaya-ayang tagsibol,
sapat akong naglaro; hindi ako lingid sa diyosa
na naghahalo ng matamis na kapaitan sa mga pagkabalisa:
ngunit ang buong pagnanasang ito’y inagaw sa akin ng dalamhati sa kamatayan ng kapatid.
O kapatid na inagaw sa aking kaawa-awa,
ikaw, ikaw sa pagkamatay ay winasak ang aking kabutihan, kapatid,
kasama mo’y buong nalibing ang aming tahanan,
kasama mo’y buong napuksa ang lahat ng aming galak,
na inaalagaan ng iyong matamis na pag-ibig noong ikaw ay buhay.
Sa kanyang pagkalipol ay itinaboy ko sa buong isip
ang mga pagnanasang ito at ang lahat ng mga ligaya ng kaluluwa.
Kaya’t, na isinusulat mong kahiya-hiya para kay Catulo na mamalagi sa Verona
dahil dito’y ang sinumang tao ng mas mataas na uri
ay dapat pa-init ng malalamig na bisig sa iniwang higaan,
iyon, Manlyo, ay hindi kahiya-hiya, higit itong kaawa-awa.
Kaya’t patatawarin mo ako, kung ang mga bagay na inagaw sa akin ng dalamhati
ay hindi ko maibigay sa iyo bilang mga handog, dahil hindi ko kaya.
Sapagkat na ang aking imbak ng mga manunulat ay hindi malaki,
nangyayari ito dahil sa Roma kami nakatira: doon ang tahanan,
doon ang aking tirahan, doon nauubos ang aking gulang;
dito’y isang kahon lamang mula sa marami ang sumusunod sa akin.
At yamang ganito, ayaw kong ipalagay mong ginagawa namin ito sa masamang isip
o sa loob na hindi sapat na marangal,
dahil sa iyo, na humihingi ng dalawa, ay hindi naibigay ang imbak:
kusa kong ibibigay, kung mayroong anumang imbak.

Hindi ko matatago, mga diyosa, kung sa anong bagay ako’y tinulungan ni Alyo
o kung gaano karaming tulong ang kanyang ibinigay,
upang huwag na ang panahong lumilipas sa nakalilimot na mga dantaon
ay takpan ng bulag na gabi ang kanyang pagmamalasakit na ito:
kundi sasabihin ko sa inyo, at kayo naman, sabihin ninyo sa maraming
libo, at gawin ninyong ang papel na ito’y magsalita nang matanda,
at makilala siya nang lalo, kahit patay,
at huwag maghabi ang matayog na gagamba ng manipis na sapot
sa iniwang pangalan ni Alyo.
Sapagkat alam ninyo kung anong pagkabalisa ang ibinigay sa akin ng dalawahang Amatusya,
at kung sa anong paraan ako’y kanyang ibinagsak,
nang nag-alab ako nang kasinglaki ng bato ng Trinakria
at ng tubig-Malyo sa Termopile ng Eta,
at ang malungkot na mga mata’y hindi tumigil na matunaw sa walang-tigil na pag-iyak
ni ang mga pisngi na mabasa sa malungkot na ulan,
tulad ng, kumikinang sa tuktok ng matayog na bundok,
isang sapa na bumubulwak mula sa lumot na bato,
na, nang gumulong nang patiwarik mula sa lambak,
ay dumaraan sa gitna ng landas ng masinsing bayan,
matamis na ginhawa sa pagod na manlalakbay sa kanyang pawis
kapag ang mabigat na init ay biniyak ang mga sunog na bukid.
Ito, tulad ng, sa itim na ipu-ipo na hinahagis ang mga mandaragat,
dumarating ang mas banayad na hihip ng kanais-nais na simoy
na ipinamamanhik na kay Poluks, na kay Kastor,
gayon sa amin ang tulong ni Alyo.
Siya ang nagbukas ng sarado na parang sa malapad na landas,
siya ang nagbigay sa amin ng bahay, at siya ang nagbigay sa aming panginoong-babae,
kung saan namin isasagawa ang ating magkabilaang pag-ibig.
Doon ang aking maputlang diyosa sa malambot na paa
ay pumasok, at ang kumikinang niyang talampakan sa gasgas na pasukan
ay inilagay, nakatukod sa lumalangitngit na sandalyas,
tulad noong minsan, nag-aalab sa pag-ibig sa asawa, dumating
si Laodamia sa tahanan ni Protesilao,
na sinimulan nang walang-saysay, dahil hindi pa napapayapa ng dugong-sagrado
ng biktima ang mga diyos ng langit.
Nawa’y walang bagay na labis kong magustuhan, dalaga ng Ramnusya,
na padalus-dalos na isinasagawa laban sa kalooban ng mga panginoon.
Kung gaano hinahangad ng gutom na altar ang banal na dugo
ay natutunan ni Laodamia sa pagkawala ng asawa,
na napilitang pakawalan ang leeg ng bagong asawa bago pa
dumating ang isa at muling isang taglamig
na sa mahahabang gabi’y makabusog sa sabik na pag-ibig,
upang siya’y makabuhay sa nabiglang kasal:
na alam ng mga Parca na di-magtatagal,
kapag lumakad ang kawal sa mga muog ng Ilyum:
sapagkat noon, sa pagkakadukot kay Helena, ang mga pinuno ng mga Argibo
ay sinimulang tawagin ng Troya patungo sa sarili,
Troya (kalapastanganan) pinagsaluhang libingan ng Asya at Europa,
Troya, mapait na abo ng mga lalaki at ng lahat ng birtud:
na siya ring nagdala ng kaawa-awang kamatayan sa aking kapatid.
Ay, kapatid na inagaw sa aking kaawa-awa,
ay, kaaya-ayang liwanag na inagaw sa aking kaawa-awang kapatid,
kasama mo’y buong nalibing ang aming tahanan,
kasama mo’y buong napuksa ang lahat ng aming galak,
na inaalagaan ng iyong matamis na pag-ibig noong ikaw ay buhay.
na ngayo’y napakalayo, hindi sa gitna ng mga kilalang libingan
ni malapit sa mga abo ng kamag-anak na inilagay,
kundi sa kasuklam-suklam na Troya, sa malas na Troya na nakalibing
ay iniingatan siya ng dayuhang lupa sa dulong lupain.
Doon, nagmamadali, sinasabing sabay-sabay mula sa lahat ng dako ang kabataang
Griyego ay iniwan ang kaloob-looban ng kanilang mga apuyan,
upang huwag si Paris, natutuwa sa nadukot na malayang kalaguyo,
magpalipas ng payapang libang sa panatag na silid-kasal.
Sa sinapit na iyon sa iyo, pinakamagandang Laodamia,
inagaw ang mas matamis kaysa buhay at kaluluwa,
ang kasal: sa gayong laki ng ipu-ipo ng pag-ibig na sumisipsip sa iyo,
ang alon ay nagdala sa iyo sa isang biglang-bangin,
tulad ng, sabi ng mga Griyego, sa Feneo malapit sa Cilene,
na nagpapatuyo sa mataba na lupa sa pamamagitan ng pinatuyong latian,
na minsang, hinukay ang kaibuturan ng biniyak na bundok,
ay sinasabing ginawa ng sinungaling-ang-magulang na anak ni Amfitryon,
sa panahong tinamaan niya ng tiyak na palaso ang mga halimaw ng Simfalo
sa utos ng mas mababang panginoon,
upang ang pinto ng langit ay masuot ng mas maraming diyos,
at si Hebe ay huwag manatili sa mahabang pagkabirhen.
Ngunit ang iyong malalim na pag-ibig ay mas malalim kaysa bangin na iyon,
na noo’y nagturo sa iyo, na di-mapaamo, na pasanin ang pamatok.
Sapagkat hindi gaanong minamahal ng magulang na tigang na sa gulang
ang bugtong na apong isinilang ng huli niyang anak na babae,
na, nang sa wakas ay natagpuan bilang tagapagmana ng yaman ng lolo
at inilagay ang kanyang pangalan sa pinatunayang mga tala,
inaalis ang salbaheng galak ng nililibak na kamag-anak
ay itinataboy ang buwitre mula sa maputing ulo:
ni gaano nagalak ang sinumang kabiyak sa maputing kalapati,
na sinasabing higit na mahalay
na laging pumitas ng mga halik sa kumakagat na tuka
kaysa babaeng pinakamalibog:
ngunit ikaw, nag-iisa, ay nadaig ang malalaking baliw na ito,
mula nang minsang isinama ka sa ginto-ang-buhok na lalaki.
Sa kanya, na karapat-dapat na sundan nang wala o kaunti,
ang aking liwanag ay pumasok sa aking kandungan,
na, tumatakbo sa paligid mula rito’t doon, madalas si Kupido
ay kumikinang, maputi sa kanyang kulay-safron na tunika.
na, bagaman hindi kontento kay Catulo lamang,
titiisin ko ang bihirang panlilihim ng mahihiyang panginoong-babae,
upang huwag kaming maging labis na nakaiinis sa paraan ng mga hangal:
madalas maging si Juno, pinakadakila sa mga taga-langit,
ay pinipigil ang nag-aalab na galit sa kasalanan ng asawa,
alam ang napakaraming panlilihim ni Jove na nagnanasa-sa-lahat.
Gayunma’y hindi tama na ihambing ang mga tao sa mga diyos:
alisin mo ang di-kanais-nais na pasanin ng nanginginig na magulang.
At gayunma’y hindi siya, na inihatid sa akin ng kamay ng ama,
dumating sa bahay na mabango sa halimuyak-Asirya,
kundi nagbigay ng mga kagila-gilalas na lihim na handog sa gabi,
na kinuha mula mismo sa kandungan ng sarili niyang asawa.
Kaya’t sapat na iyon, kung sa amin lamang ibinibigay
ang araw na minamarkahan niya ng mas maputing bato.
Ang handog na ito, na nagawa ko sa tula,
ay ibinabalik sa iyo, Alyo, para sa maraming tulong,
upang huwag salatin ng magaspang na kalawang ang inyong pangalan
ngayong araw at bukas at sa iba at sa iba pa.
Dito’y idaragdag ng mga diyos ang pinakamarami, na minsang si Temis
ay nakagawiang dalhin bilang mga handog sa mga sinaunang banal:
nawa’y maligaya kayo, ikaw at ang iyong buhay,
at ang bahay, na kung saan kami naglaro, ako at ang aking panginoong-babae,
at siya na noong una’y nagbigay sa amin ng lupa,
na mula sa kanya unang isinilang ang lahat ng aming kabutihan,
at, higit sa lahat, siya na sa akin ay mas mahal kaysa sa sarili ko,
aking liwanag, na kung buhay siya’y matamis para sa akin ang mabuhay.

Huwag kang magtaka kung bakit walang babae,
Rufo, ang nais maglagay ng malambot na hita sa ilalim mo,
kahit sirain mo ang loob niya sa handog ng bihirang damit
o sa alindog ng napakalinaw na hiyas.
Sinasaktan ka ng isang masamang tsismis, na sinasabing
isang mabangis na kambing ang naninirahan sa lambak ng iyong mga kilikili.
Kinatatakutan ito ng lahat. At hindi kataka-taka: sapagkat napakasamang
hayop ito, at walang magandang babaeng sisiping dito.
Kaya’t o patayin mo ang malupit na salot ng mga ilong,
o tumigil kang magtaka kung bakit sila tumatakas.

Sinasabi ng babae ko na wala siyang gustong pakasalan
kundi ako, kahit si Jupiter mismo ang humingi sa kanya.
Sinasabi niya: ngunit ang sinasabi ng babae sa sabik na mangingibig
ay dapat isulat sa hangin at sa mabilis na tubig.

Kung may karapat-dapat na hinadlangan ng banal na kambing ng kilikili,
o kung sino man ang lubos na hinihiwa ng mabagal na piyó,
ang karibal mong iyon, na gumagamit ng inyong pag-ibig,
ay kagila-gilalas na nakuha sa iyo ang dalawang salot.
Sapagkat sa tuwing siya’y nakikipagtalik, kapwa niya sila napaparusahan:
siya’y sinasaktan niya ng amoy, samantalang siya mismo’y namamatay sa gota.

Sinasabi mo noon na si Catulo lamang ang kilala mo,
Lesbia, at ayaw mong hawakan si Jove nang labis kaysa akin.
Minahal kita noon hindi lamang tulad ng pagmamahal ng karaniwan sa kasintahan,
kundi gaya ng pagmamahal ng ama sa mga anak at manugang.
Ngayo’y nakilala kita: kaya’t bagaman mas masidhi akong nag-aapoy,
gayunma’y higit kang walang-halaga at magaan sa akin.
Paano nangyari iyon? tanong mo. Dahil ang gayong kawalang-katarungan ay pinipilit ang mangingibig
na umibig nang higit, ngunit magmahal nang mas kaunti.

Tumigil ka nang mag-asang magkamit ng anumang mabuti mula sa sinuman
o mag-isip na may sinumang maaaring maging matapat.
Lahat ay walang-utang-na-loob, walang kabutihang nagawa:
bagkus nakakasuya pa, nakakasuya at higit na nakakasama:
tulad sa akin, na walang mas mabigat ni mas mapait na umaapi
kaysa sa taong kani-kanina lamang ay itinuring akong bugtong at natatanging kaibigan.

Narinig ni Gelyo na nakagawian ng tiyuhin na magalit,
kung may magsabi o gumawa ng malaswang bagay.
Upang huwag itong mangyari sa kanya, minasa niya ang sariling
asawa ng tiyuhin at ginawang Harpokrates ang tiyuhin.
Nagawa niya ang gusto niya: sapagkat, kahit gahasain pa niya sa bibig
ngayon ang tiyuhin, walang sasabihing salita ang tiyuhin.

Narito ang aking isip, dinala sa ganito ng iyong kasalanan, Lesbia ko,
at gayong sinira nito ang sarili sa sariling paglilingkod,
kaya’t ngayo’y hindi na ito makapagmamabuti sa iyo, kahit maging pinakamabuti ka,
ni makatitigil na umibig, kahit gawin mo ang lahat.

Kung sa taong nag-aalala ng mga nagawang mabuti noon ay may kaligayahan,
kapag iniisip niyang siya’y matapat,
na hindi nilapastangan ang banal na pananampalataya, ni sa anumang tipan
ginamit sa masama ang kapangyarihan ng mga diyos upang lokohin ang tao,
maraming galak ang naghihintay sa iyo sa mahabang buhay, Catulo,
mula sa walang-utang-na-loob na pag-ibig na ito.
Sapagkat anuman ang masasabi o magagawa ng tao nang mabuti sa iba,
ang mga ito’y sinabi at ginawa mo:
na lahat ay napuksa, ipinagkatiwala sa walang-utang-na-loob na isip.
Kaya’t bakit mo pa pahihirapan ang iyong sarili?
Bakit hindi mo patatatagin ang loob at hilahin ang sarili palayo roon
at, laban sa kalooban ng mga diyos, tumigil na maging kaawa-awa?
Mahirap na biglang iwaksi ang matagal na pag-ibig;
mahirap, ngunit gawin mo ito sa anumang paraang kaya.
Ito lamang ang kaligtasan, ito ang dapat mong lubusang lupigin;
gawin mo ito, kaya man o hindi.
O mga diyos, kung inyong bahala ang maawa, o kung may sinumang
dinalhan ninyo ng huling saklolo sa mismong kamatayan,
tingnan ninyo akong kaawa-awa, at, kung namuhay ako nang malinis,
agawin ninyo sa akin ang salot at kapahamakang ito!
Ay, kung paanong ang manhid na gumagapang sa kaibuturan ng aking mga bisig
ay itinaboy mula sa buong dibdib ang mga kagalakan.
Hindi ko na hinihiling iyon, na mahalin niya ako bilang kapalit,
o, na hindi maaari, na nais niyang maging malinis:
nais ko lamang gumaling at iwaksi ang kasuklam-suklam na sakit na ito.
O mga diyos, ibigay ninyo sa akin ito bilang kapalit ng aking kabanalan.

Rufo, na walang-saysay at walang-kabuluhang pinagkatiwalaan kong kaibigan
(walang-saysay? bagkus, sa malaki at masamang halaga),
ganito ka bang gumapang sa akin at, sinusunog ang aking bituka,
ay, sa aking kaawa-awa’y inagaw mo ang lahat ng aming kabutihan?
Inagaw mo, ay, malupit na lason ng aming
buhay, ay, salot ng aming pagkakaibigan.

May mga kapatid si Galo, na ang isa’y may pinakakaakit-akit na asawa,
ang isa nama’y may kaakit-akit na anak na lalaki.
Si Galo ay taong kaibig-ibig: sapagkat pinagbubuklod niya ang matatamis na pag-ibig,
upang ang magandang babae ay sumiping sa magandang bata.
Si Galo ay taong hangal at hindi niya nakikita na siya’y asawa,
na, bilang tiyuhin, ay itinuturo ang pangangalunya ng isang tiyuhin.
Ngunit ngayo’y ikinalulungkot ko ito, na ang malinis na halik ng malinis na dalaga
ay dinungisan ng iyong marumíng laway.
Ngunit hindi mo ito matatakasan nang walang-parusa: sapagkat malalaman ka ng lahat ng dantaon
at sasabihin ng tsismis kung sino ka, nang matanda na ito.

Si Lesbyo ay guwapo: bakit hindi? na mas gusto ni Lesbia
kaysa sa iyo kasama ang buong angkan mo, Catulo.
Ngunit gayunman, ipagbili ng guwapong ito si Catulo kasama ang angkan nito,
kung makakahanap siya ng tatlong halik mula sa mga kilala niya.

Ano ang sasabihin ko, Gelyo, kung bakit ang mararosas mong labi
ay nagiging mas maputi kaysa niyebeng-taglamig,
kapag umaga kang lumabas ng bahay at kapag ikaw, mula sa malambot na pahinga,
ay ginigising ng ikawalong oras sa mahabang araw?
May tiyak na bagay: o totoo bang bumubulong ang tsismis
na nilalamon mo ang naninigas na malalaking bahagi ng gitna ng lalaki?
Ganito nga: sumisigaw ang punit na singit ng kaawa-awang Victor,
at ang iyong mga labi, minarkahan ng pinigang likido.

Wala bang isa man sa gayong kalaking bayan, Juvenyo,
na kaibig-ibig na tao na magsimula mong mahalin,
maliban sa panauhin mong iyon mula sa naghihingalong luklukan ng Pisauro,
mas maputla kaysa gintuang estatwa?
na ngayo’y minamahal mo, na nangangahas mong iuna kaysa sa akin
at hindi mo alam kung anong gawa ang iyong ginagawa.

Kwinto, kung nais mong may utang sa iyo si Catulo ng kanyang mga mata
o kung mayroon pang ibang mas mahal kaysa mga mata,
huwag mong agawin sa kanya ang mas mahal sa kanya
kaysa mga mata, o kung mayroong mas mahal kaysa mga mata.

Sinasabi ni Lesbia sa harap ng asawa ang napakaraming masama tungkol sa akin:
ito, sa hangal na iyon, ang pinakamalaking galak.
Mula, wala kang nararamdaman. Kung nakalimot siya sa akin at tumahimik,
gumaling na sana siya: ngunit ngayong siya’y ngumangawa at bumabalanghihi,
hindi lamang siya nakaalala, kundi, ang higit na matalim na bagay,
siya’y galit: ibig sabihin, siya’y nag-aapoy at nagsasalita.

"Chommoda" ang sinasabi ni Arryo, kung kailangan niyang sabihin ang "commoda",
at "hinsidias" ang "insidias",
at noo’y kagila-gilalas niyang inaasahan na siya’y magaling magsalita
kapag sinabi niya ang "hinsidias" nang buong-buo.
Naniniwala ako, ganito ang ina, ganito ang malayang tiyuhin niya,
ganito ang sinabi ng lolo sa ina at ng lola.
Nang ipadala siya sa Sirya, nagpahinga ang mga tainga ng lahat:
naririnig nila ang mga salitang ito nang banayad at magaan,
at hindi na sila natatakot pagkatapos sa gayong mga salita,
nang bigla’y may dumating na kakila-kilabot na balita,
na ang mga alon ng Ionya, matapos pumaroon si Arryo,
ay hindi na "Ionios" kundi "Hionios".

Napopoot ako at umiibig. Bakit ko ginagawa iyon, marahil ay itinatanong mo.
Hindi ko alam, ngunit nararamdaman kong nangyayari ito, at ako’y pinahihirapan.

Maganda si Kwintya para sa marami, sa akin siya’y maputi, matangkad,
tuwid. Aaminin ko ang mga ito nang isa-isa,
ngunit ang kabuuang "maganda" ay itinatanggi ko: sapagkat walang alindog,
walang munting butil ng asin sa gayong kalaking katawan.
Si Lesbia ay maganda, na, bukod sa siya’y buong pinakamagagandang,
ay nag-iisang inagaw sa lahat ang lahat ng mga alindog.

Walang babaeng makapagsasabi na siya’y minahal nang gayong laki
nang totoo, kaysa sa pagmamahal ko sa iyo, Lesbia ko.
Walang katapatan sa anumang tipan ang kailanma’y kasinlaki
ng natagpuan sa aking bahagi sa pag-ibig ko sa iyo.

Ano ang ginagawa niya, Gelyo, na kasama ng ina at kapatid na babae
ay nag-iinit at nagpupuyat na nakatapon ang mga tunika?
Ano ang ginagawa niya, na hindi hinahayaang maging asawa ang tiyuhin?
Alam mo ba kung gaanong krimen ang kanyang isinasagawa?
Isinasagawa niya, o Gelyo, ang gayong dami na hindi kayang hugasan ng pinakadulong Tetis
ni ng ama ng mga ninfa na si Oceano:
sapagkat walang anumang krimen na malalampasan pa niya,
kahit lamunin niya ang sarili sa nakababang ulo.

Payat si Gelyo: bakit hindi? na sa kanya’y napakabuting ina
at napakalusog na nabubuhay, at napakakaakit-akit na kapatid na babae,
at napakabuting tiyuhin, at ang lahat ay puno ng mga babaeng
kamag-anak, kaya’t bakit siya titigil na maging payat?
na, kahit walang salatin siya maliban sa hindi nararapat salatin,
matatagpuan mo kung bakit siya kasing-payat na gusto mo.

Isilang nawa ang isang mago mula sa di-mabigkas na kasal
ni Gelyo at ng kanyang ina, at matuto ng panghuhula-Persyano:
sapagkat ang mago ay dapat isilang mula sa ina at anak,
kung totoo ang salbaheng relihiyon ng mga Persyano,
upang, kalugod-lugod, sambahin niya ang mga diyos sa tinanggap na awit
habang tinutunaw sa apoy ang matabang lamad-ng-bituka.

Hindi dahil dito, Gelyo, umasa akong ikaw ay magiging tapat sa akin
sa kaawa-awa nating ito, sa nawasak na pag-ibig na ito,
dahil kilala kita nang mabuti o inakala kong matatag ka
o kayang pigilin ang isip mula sa kahiya-hiyang kahalayan,
kundi dahil nakita kong ang babaeng ito, na ang malaking pag-ibig ay ngumangatngat sa akin,
ay hindi mo ina ni kapatid,
at bagaman malapit akong nakaugnay sa iyo sa maraming pakikipag-ugnayan,
hindi ko inakala na sapat na dahilan iyon para sa iyo.
Sapat mo itong itinuring: gayong laki ng galak mo sa bawat
kasalanan na kung saan may anumang krimen.

Lagi akong sinasabihan ni Lesbia ng masama at kailanma’y hindi tumatahimik
tungkol sa akin: mamatay ako kung hindi ako minamahal ni Lesbia.
Anong tanda? Dahil kasindami ang akin: patuloy ko siyang isinusumpa,
ngunit mamatay ako kung hindi ako umiibig.

Wala akong labis na hangaring bigyang-lugod ka, Cesar,
ni malaman kung ikaw ay puti o itim na tao.

Nangangalunya si Mentula. Nangangalunya nga si Mentula.
Ito ang sinasabi nila: mismong ang palayok ang namimitas ng gulay.

Ang Zmyrna ng aking Cinna, sa wakas sa ikasiyam na anihan
matapos itong simulan, at inilathala sa ikasiyam na taglamig,
samantalang si Hortensyo, sa isang taon, ay limandaang libo —
ang Zmyrna ay ipapadala hanggang sa malalim na alon ng Satraco,
ang Zmyrna ay pagbubulay-bulayan ng maputing mga dantaon nang matagal.
Ngunit ang mga Annales ni Volusyo ay mamamatay sa mismong Padua
at madalas magbibigay ng maluwag na balot sa mga isda.
Nawa’y mahalin ko ang maliliit na monumento ng aking kasama:
ngunit ang bayan ay magsaya sa mayabang na Antimako.

Kung may anumang kalugod-lugod o katanggap-tanggap sa piping mga libingan
na maaaring mangyari mula sa ating pighati, Calvo,
na sa pananabik ay binubuhay natin ang mga lumang pag-ibig
at pinag-iiyakan ang mga pagkakaibigang matagal nang nawala,
tiyak na hindi gaanong pighati ang maagang kamatayan
kay Kwintilya, kaysa sa galak niya sa pag-ibig mo.

Hindi (nawa’y mahalin ako ng mga diyos) inakala kong may pagkakaiba
kung amuyin ko ang bibig o ang puwit ni Emilyo.
Ang isa’y hindi mas malinis, ang isa’y hindi mas marumi,
bagkus ang puwit pa nga ay mas malinis at mas mabuti:
sapagkat wala itong ngipin. Ang bibig ay may ngiping isa’t kalahating-piye ang haba,
at may gilagid ng lumang kariton,
bukod dito’y isang nganga na tulad ng biniyak sa init
na kadalasa’y taglay ng puki ng umiihing babaeng-mula.
Nakikipagtalik ito sa marami at ginagawang kaakit-akit ang sarili,
at hindi ba dapat itong ibigay sa gilingan at sa asno?
Na, kung may babaeng sumalat dito, hindi ba natin iisipin na kaya niyang
dilaan ang puwit ng maysakit na berdugo?

Sa iyo, kung kanino man, maaaring sabihin, mabahong Victyo,
ang sinasabi sa mga masalita at hangal:
sa dila mong iyan, kung dumating sa iyo ang pangangailangan, kaya mong
dilaan ang mga puwit at ang mga sandalyas na balat.
Kung nais mo kaming lubos na puksain kaming lahat, Victyo,
magbuka ka ng bibig: lubos mong makakamit ang iyong ninanais.

Nanakaw ako sa iyo, habang naglalaro ka, mainam na Juvenyo,
ng munting halik na mas matamis kaysa matamis na ambrosia.
Ngunit hindi ko iyon nakuha nang walang parusa: sapagkat higit sa isang oras
ay natatandaan kong nakapako ako sa tuktok ng krus,
habang nililinis ko ang sarili sa iyo at hindi ko kayang, sa anumang pag-iyak,
bawasan man lamang nang kaunti ang iyong kabangisan.
Sapagkat pagkangyari nito, ang iyong mga labi, hinugasan ng maraming
patak, ay pinunas mo sa lahat ng iyong mga kasukasuan,
upang walang matira na nadampi mula sa aking bibig,
na parang maruming laway ng nadumhang patutot.
Bukod dito, hindi ka tumigil na ibigay akong kaawa-awa sa mabangis na Pag-ibig
at pahirapan sa lahat ng paraan,
kaya’t sa akin, mula sa ambrosia, nagbago na ang munting halik na iyon
at naging mas mapait kaysa mapait na eleboro.
At yamang gayong parusa ang inilalaan mo sa kaawa-awang pag-ibig,
kailanma’y hindi na ako magnanakaw ng mga halik mula ngayon.

Si Caelyo kay Aufileno at si Kwintyo kay Aufilena,
ang bulaklak ng kabataang Veronese, ay lubos na nagmamahal,
ang isa sa kapatid na lalaki, ang isa sa kapatid na babae. Ito ang tinatawag na
tunay na matamis na pagkakapatiran ng magkakaibigan.
Kanino ako mas kikiling? Caelyo, sa iyo: sapagkat ang iyong
natatanging pagkakaibigan ay ipinakita sa akin sa mga gawa
nang ang baliw na apoy ay nagsusunog sa aking kaibuturan.
Maging maligaya ka, Caelyo, maging makapangyarihan sa pag-ibig.

Dinala sa maraming bansa at sa maraming dagat,
dumarating ako, kapatid, sa kaawa-awang mga handog-panglibing na ito,
upang bigyan kita ng huling handog ng kamatayan
at makausap nang walang-saysay ang piping abo,
yamang inagaw sa akin ng kapalaran ikaw mismo,
ay, kaawa-awa, di-nararapat na kapatid na inagaw sa akin.
Ngayon gayunman, samantala, ang mga ito, na sa sinaunang kaugalian ng mga magulang
ay ibinibigay bilang malungkot na handog sa mga panglibing,
tanggapin mo, na saganang dumadaloy sa luha ng kapatid,
at magpakailanman, kapatid, mabuhay ka at paalam.

Kung may anumang ipinagkatiwala nang tahimik ng tapat na kaibigan
na ang katapatan ng loob ay lubos na kilala,
matatagpuan mong ako’y itinalaga sa batas nila,
Cornelyo, at ipalagay mong ginawa akong Harpokrates.

O ibalik mo sa akin, pakiusap, ang sampung sesterces, Silo,
at pagkatapos ay maging kasing-bangis at kasing-suwail mo ang gusto mo:
o, kung ang salapi ang nakalulugod sa iyo, tumigil ka, pakiusap,
na maging bugaw at, kasabay, na maging mabangis at suwail.

Naniniwala ka bang kaya kong sumpain ang aking buhay,
na sa akin ay mas mahal kaysa dalawa kong mga mata?
Hindi ko kaya, ni, kung kaya ko, ay iibig ako nang gayong wasak:
ngunit ikaw, kasama ni Tappo, ay ginagawang halimaw ang lahat.

Sinusubukan ni Mentula na akyatin ang bundok ng Piplea:
itinataboy siya nang patiwarik ng mga Musa sa mga munting-tinidor.

Kapag nakita ng isang tao ang tagapaghayag-ng-benta na kasama ng magandang bata,
ano ang iisipin niya, kundi na labis nitong nais ipagbili ang sarili?

Kung may sinumang, sabik at naghahangad, ay nagkamit kailanman ng anumang
hindi inaasahan, ito ay talagang kalugod-lugod sa loob.
Kaya’t ito’y kalugod-lugod din sa akin, mas mahal kaysa ginto,
na ibinabalik mo ang iyong sarili, Lesbia, sa akin na sabik:
ibinabalik mo sa akin na sabik at umaasa-nang-wala, ikaw mismo’y bumabalik
sa amin. O araw na may mas maputing marka!
Sino ang nabubuhay na mas maligaya kaysa akin, o sino ang makapagsasabi
ng mga bagay na mas kanais-nais kaysa buhay na ito?

Kung, Cominyo, sa pasya ng bayan ay malipol ang iyong maputing katandaan
na nadungisan ng maruruming asal,
hindi ako nag-aalinlangan na una’y ang iyong dila, kaaway ng mabubuti,
ay puputulin at ibibigay sa sakim na buwitre,
ang dinukot mong mga mata ay lalamunin ng uwak sa maitim na lalamunan,
ang bituka ng mga aso, ang natitirang bahagi ng mga lobo.

Kaaya-aya, buhay ko, ang inaalok mo sa akin — na ang pag-ibig
nating ito sa pagitan natin ay magiging walang-hanggan.
Mga dakilang diyos, gawin ninyong makapangako siya nang totoo
at sabihin niya iyon nang taimtim at mula sa puso,
upang mapahintulutan tayong panatilihin sa buong buhay
ang walang-hanggang tipang ito ng banal na pagmamahalan.

Aufilena, ang mabubuting kalaguyo ay laging pinupuri:
tumatanggap sila ng bayad para sa balak nilang gawin.
Ikaw, dahil ipinangako mo sa akin, at nagsinungaling, ay kaaway;
dahil hindi mo ibinibigay ngunit madalas kumukuha, gumagawa ka ng krimen.
O ang gawin ay palatandaan ng bukas-palad, o ang huwag mangako’y sa malinis,
Aufilena: ngunit ang agawin ang ibinigay
sa pandaraya ay lumilikha ng higit pa kaysa sakim na patutot,
na ipinagbibili ang sarili sa buong katawan.

Aufilena, ang mabuhay na kontento sa isang lalaki lamang
ay papuri sa mga kasal mula sa pinakamatataas na papuri:
ngunit mas mabuti pang sumuko kaninuman kahit sino
kaysa maging ina ng mga kapatid mula sa sariling tiyuhin.

Isa kang "maraming" tao, Naso, at gayunma’y hindi maraming tao ang
bumababa kasama mo: Naso, ikaw ay "marami" at pinasusunod.

Nang unang naging konsul si Pompeyo, Cinna, dalawa ang nakagawian
kay Mecilya: ngayong siya’y muling naging konsul,
nanatiling dalawa, ngunit lumago ang libu-libo sa bawat
isa. Mabungang binhi para sa pangangalunya.

Si Mentula ay sinasabing mayaman sa lupang-Firmano — hindi mali —
na may gayong dami ng natatanging mga bagay sa sarili,
lahat ng uri ng panghuhuli-ng-ibon, isda, parang, bukid, at mga hayop.
Walang-saysay: nalalampasan ng gastos ang ani.
Kaya’t pumapayag ako na siya’y mayaman, hangga’t kulang ang lahat;
purihin natin ang lupa, hangga’t siya mismo’y nagdarahop sa bahay.

May halos tatlumpung yugera ng parang si Mentula,
apatnapu ng bukid: ang iba ay mga dagat.
Bakit hindi niya malalampasan sa yaman si Creso,
siya na sa isang lupa’y nagmamay-ari ng gayong daming ari-arian,
mga parang, bukid, napakalawak na kagubatan at lupang-lupa at latian
hanggang sa mga Hiperboreo at sa dagat ng Oceano?
Malalaki ang lahat ng ito, gayunma’y siya mismo ang pinakamalaki sa lahat,
hindi tao, kundi tunay na isang malaki’t nagbabantang titi.

Madalas, hinahanap sa masigasig at nangangaso kong isip
kung paano kitang mapadadalhan ng mga awit ni Batíades,
upang mapalambot kita sa amin, at huwag mong subuking
ihagis ang mga sibat na mabangis sa aking ulo,
nakikita ko ngayon na walang-saysay ang pagod na ito na aking ginawa,
Gelyo, at hindi nagtagumpay dito ang aming mga panalangin.
Laban sa amin, iniiwasan namin ang mga sibat mong iyan sa aming balabal:
ngunit ikaw, natusok ng amin, ay magbabayad ng parusa.