Komu ofiaruję wdzięczną, nową książeczkę,
świeżo suchym pumeksem wygładzoną?
Tobie, Korneliuszu; bo ty zwykłeś
sądzić, że moje drobiazgi coś znaczą,
już wówczas, gdy jako jedyny z Italów ośmieliłeś się
całe dzieje rozwinąć w trzech zwojach,
uczonych, na Jowisza, i mozolnych!
Weź więc sobie tę książeczkę, jakakolwiek
i czymkolwiek jest — a ty, dziewicza patronko,
niech przetrwa więcej niż jedno stulecie.

Wróbelku, rozkoszy mojej dziewczyny,
z którym ona igra, którego trzyma na łonie,
któremu czubek palca podaje, gdy dziobie,
i ostre budzi ukąszenia,
gdy mojej lśniącej tęsknocie
miło jest zażartować czymś drogim
(i drobną pociechą swego bólu,
wierzę, by ukoił się ciężki żar),
gdybym mógł z tobą igrać jak ona sama
i ukoić smutne troski serca!
Tak miłe by mi to było, jak — mówią — dziewczynie
chyżej złociste było jabłko,
które rozwiązało długo zawiązany pas.

Płaczcie, o Wenery i Kupidyni
i ilu tylko jest ludzi wdzięczniejszych!
Umarł wróbelek mojej dziewczyny,
wróbelek, rozkosz mojej dziewczyny,
którego kochała bardziej niż własne oczy;
bo słodki był jak miód i znał swą panią
tak dobrze, jak dziewczynka zna matkę,
i nie ruszał się z jej łona,
lecz podskakując to tu, to tam,
do samej pani wciąż ćwierkał.
Teraz idzie mroczną drogą
tam, skąd — powiadają — nikt nie wraca.
Bądźcie przeklęte, złe ciemności
Orkusa, co pożeracie wszystko piękne;
tak pięknego wróbelka mi zabrałyście.
O nieszczęście! O biedny wróbelku!
Przez ciebie teraz oczęta mojej dziewczyny
od płaczu spuchłe czerwienią się.

Ów stateczek, który widzicie, goście,
twierdzi, że był najszybszy z okrętów,
i że żadnego pływającego drzewca pęd
wyprzedzić go nie zdołał, czy trzeba było
lecieć na wiosłach, czy na płótnie żagla.
I mówi, że nie zaprzeczy temu brzeg
groźnego Adriatyku ani wyspy Cyklady,
ani sławny Rodos, ani dzika Tracka
Propontyda, ani ponury Pontyjski zalew,
gdzie ów, co potem stał się stateczkiem, przedtem był
liściastym lasem: bo na Cytoryjskim grzbiecie
gadatliwym liściem często świszczał.
Amastris Pontyjska i bukowy Cytorze,
wam to było i jest najlepiej znane —
tak mówi stateczek; od najdawniejszego początku
na twoim, powiada, stał szczycie,
w twojej toni zanurzał wiosła,
i stamtąd przez tyle nieokiełznanych cieśnin
niósł pana, czy z lewej, czy z prawej
wołał wiatr, czy oba naraz Jowisz
pomyślny uderzył w żagiel;
i żadnych ślubów bogom wybrzeża
nie składał, gdy przypływał od morza
najdalszego aż tu, do tego przejrzystego jeziora.
Lecz to było wcześniej: teraz w ukryciu
starzeje się w spokoju i poświęca się tobie,
bliźniaczy Kastorze i bliźniaku Kastora.

Żyjmy, moja Lesbio, i kochajmy się,
a szepty starców nazbyt surowych
wszystkie razem oceńmy na jednego asa.
Słońca zachodzić mogą i wracać:
nam, gdy raz zajdzie krótkie światło,
noc jedna wieczna do przespania zostaje.
Daj mi tysiąc pocałunków, potem sto,
potem drugi tysiąc, potem znów sto,
potem wciąż drugi tysiąc, potem sto,
potem, gdy wiele tysięcy uczynimy,
zmieszamy je, byśmy nie wiedzieli,
albo by nikt zły pozazdrościć nie zdołał,
gdy pozna, jak wiele jest pocałunków.

Flawiuszu, o swej kochance Katullowi,
gdyby nie była bez wdzięku i bez uroku,
chciałbyś powiedzieć, i milczeć byś nie mógł.
Ale kochasz nie wiem jaką gorączkową
dziewkę: wstyd ci to wyznać.
Bo że nie leżysz w samotne noce,
na próżno milczące woła łoże,
wonne wieńcami i syryjską oliwą,
i poduszka tu i tam jednako
wygnieciona, i drżącego łoża
skrzypienie i chwiejba.
Bo na nic nierząd milczeć, na nic.
Czemu? Nie odsłaniałbyś tak wycieńczonych bioder,
gdybyś nie czynił czegoś niedorzecznego.
Dlatego, cokolwiek masz — dobrego czy złego —
powiedz nam: chcę ciebie i twoje miłostki
pod niebo wdzięcznym wynieść wierszem.

Pytasz, ile twoich pocałunków,
Lesbio, starczy mi aż nadto.
Jak wielka liczba libijskiego piasku
leży w laserpicjowej Cyrenie,
między wyrocznią spiekłego Jowisza
a świętym grobem starego Battusa,
albo jak wiele gwiazd, gdy milczy noc,
widzi ukradkowe miłości ludzi —
tyle pocałunków ucałować ciebie
szalonemu Katullowi starczy aż nadto,
tyle, że ani ciekawscy zliczyć ich nie zdołają,
ani urzec złym językiem.

Nieszczęsny Katullu, przestań szaleć,
i co widzisz, że zginęło, miej za stracone.
Świeciły niegdyś jasne dla ciebie słońca,
gdy chadzałeś, dokąd wiodła dziewczyna,
kochana przez nas, jak żadna kochana nie będzie.
Tam wtedy działy się liczne uciechy,
których ty chciałeś, a dziewczyna nie broniła.
Świeciły naprawdę jasne dla ciebie słońca.
Teraz ona już nie chce: i ty, bezsilny, nie chciej,
nie ścigaj tej, co ucieka, ani nie żyj nieszczęśliwy,
lecz zawziętym sercem znoś i wytrwaj.
Żegnaj, dziewczyno! Już Katullus trwa niezłomnie,
nie będzie cię szukał ani prosił wbrew woli:
lecz ty będziesz cierpieć, gdy nikt cię prosić nie będzie.
Zbrodnicza, biada ci! Jakie życie cię czeka!
Kto teraz do ciebie przyjdzie? Komu wydasz się piękna?
Kogo teraz pokochasz? Czyją będziesz zwana?
Kogo pocałujesz? Czyje wargi będziesz gryzła?
Lecz ty, Katullu, niezłomny wytrwaj.

Weraniuszu, ze wszystkich moich przyjaciół
ceniony ponad trzysta tysięcy innych,
wróciłeś do domu, do swych penatów,
do jednomyślnych braci i sędziwej matki?
Wróciłeś! O radosna dla mnie nowino!
Ujrzę cię całym i zdrowym, usłyszę, jak o Iberach
opowiadasz — miejsca, czyny, ludy,
jak masz w zwyczaju — i tuląc szyję,
ucałuję miłe usta i oczy.
O, ilu tylko jest ludzi szczęśliwszych,
kto ode mnie weselszy jest lub szczęśliwszy?

Warus wziął mnie do swojej kochanki,
gdym próżnował, prosto z forum,
do dziewczyny, jak mi się wtedy nagle zdało,
niepozbawionej wdzięku i uroku.
Gdyśmy tam przyszli, wpadły nam
rozmaite rozmowy, a wśród nich, jak się teraz
miewa Bitynia, w jakim jest stanie,
i czy przyniosła mi jakiś grosz.
Odpowiedziałem, jak było: nic ani samym,
ani pretorom, ani świcie,
by ktoś wracał z głową tłuściejszą,
zwłaszcza że mieli takiego łajdaka
za pretora, co świty za włos nie cenił.
„Ależ przecież — mówią — zapewne kupiłeś
tych, co tam podobno się rodzą,
ludzi do lektyki." Ja, by przy dziewczynie
uczynić się jednym ze szczęśliwszych,
„Nie — powiadam — nie tak źle mi się wiodło,
by, choć prowincja marna mi przypadła,
nie było mnie stać na ośmiu tęgich ludzi."
A nie miałem ani tu, ani tam nikogo,
kto by złamaną nogę starego tapczanu
mógł sobie zarzucić na kark.
Tu ona, jak przystało bezwstydnicy:
„Proszę cię — mówi — mój Katullu, na chwilę
pożycz mi ich: bo chcę do Serapisa
kazać się zanieść." „Poczekaj — mówię dziewczynie —
to, com przed chwilą powiedział, że mam,
wyleciało mi z głowy: mój towarzysz,
Cynna Gajusz — to on sobie ich sprawił.
Zresztą jego czy moje — cóż mi do tego?
Korzystam z nich tak dobrze, jak gdybym sam sprawił.
Lecz ty jesteś dokuczliwa i naprzykrzona,
przez którą nie wolno być nieuważnym."

Furiuszu i Aureliuszu, towarzysze Katulla,
czy przeniknie on aż do najdalszych Indów,
gdzie brzeg daleko rozbrzmiewającą wschodnią
falą jest bity,
czy do Hyrkanów, czy do zniewieściałych Arabów,
czy do Saków, czy do łuczniczych Partów,
czy do wód, które siedmioramienny
barwi Nil,
czy przekroczy wysokie Alpy,
by ujrzeć pomniki wielkiego Cezara,
galijski Ren, straszliwe morze, i najdalszych
Brytanów —
gotowi na to wszystko, cokolwiek zeszle wola
niebian, ze mną razem spróbować,
kilka słów zanieście mojej dziewczynie,
słów niedobrych.
Niech żyje i ma się dobrze ze swymi gachami,
których trzystu razem trzyma w objęciach,
żadnego naprawdę nie kochając, lecz raz po raz wszystkim
łona pruje;
i niech nie ogląda się, jak wprzódy, na moją miłość,
która z jej winy padła jak na skraju
łąki kwiat, gdy dotknięty przejeżdżającym
został pługiem.

Marrucyński Azyniuszu, lewą ręką
niepięknie się posługujesz w żartach i przy winie:
zabierasz chustki nieuważnym.
Sądzisz, że to dowcipne? Mylisz się, głupcze!
To rzecz plugawa i pozbawiona wdzięku.
Nie wierzysz mi? Uwierz Pollionowi,
twemu bratu, który by twe kradzieże i za talent
chciał wykupić; jest bowiem w wdzięku
i dowcipie biegłym chłopcem.
Dlatego albo trzystu jedenastozgłoskowców
się spodziewaj, albo mi zwróć chustkę —
która mnie nie wzrusza wartością,
lecz jest pamiątką po moim towarzyszu.
Bo saetabańskie chusty z Iberii
przysłali mi w darze Fabullus
i Weraniusz: te muszę kochać,
jak Weraniuszka mego i Fabulla.

Będziesz jadł dobrze, mój Fabullu, u mnie
za kilka dni, jeśli bogowie ci sprzyjają,
jeśli przyniesiesz ze sobą dobrą i obfitą
wieczerzę, nie bez jasnej dziewczyny,
i wina, i dowcipu, i wszelkich śmiechów.
Jeśli to, powiadam, przyniesiesz, uroczy mój,
będziesz jadł dobrze; bo twego Katulla
sakiewka pełna jest pajęczyn.
Lecz w zamian dostaniesz czystą miłość,
albo coś słodszego i wytworniejszego:
bo dam ci pachnidło, które mojej dziewczynie
darowały Wenery i Kupidyni,
a gdy je powąchasz, bogów prosić będziesz,
by cię, Fabullu, uczynili całego nosem.

Gdybym cię nie kochał bardziej niż własne oczy,
najmilszy Kalwusie, za ten dar
znienawidziłbym cię nienawiścią Watyniusza:
bo cóż uczyniłem lub co powiedziałem,
żebyś mnie tylu zgubił poetami?
Niech temu klientowi bogowie ześlą wiele zła,
który tylu bezbożnych ci przysłał.
A jeśli, jak podejrzewam, ten nowy i wyszukany
dar daje ci Sulla, bakałarz,
to nie jest mi źle, lecz dobrze i szczęśliwie,
że nie przepadają twoje trudy.
Bogowie wielcy, straszną i przeklętą książeczkę,
którą ty, rzecz jasna, swemu Katullowi
przysłałeś, by od razu tego dnia zginął,
w Saturnalia, najlepszy z dni!
Nie, nie ujdzie ci to tak, fałszywcze:
bo skoro zaświta, do księgarskich
skrzyń pobiegnę, Cezjuszów, Akwinów,
Suffenusa, wszystkie zbiorę trucizny,
i tymi mękami ci się odpłacę.
A wy tymczasem żegnajcie, odejdźcie
tam, skąd przynieśliście złą nogę,
plagi stulecia, najgorsi poeci.

Jeśli może z moich niedorzeczności
będziecie czytelnikami i rąk swoich
nie ulękniecie się do nas przyłożyć,

Polecam ci siebie i moje miłostki,
Aureliuszu. Proszę o łaskę wstydliwą:
jeśli kiedykolwiek w duszy pragnąłeś
czegoś, co chciałbyś czystym i nietkniętym zachować,
ustrzeż mi chłopca w niewinności —
nie mówię przed ludem: nic się nie boję
tych, co po ulicy to tu, to tam
przechodzą, zajęci swoją sprawą;
lecz ciebie się lękam i twego członka,
groźnego chłopcom dobrym i złym.
Nim porusz, gdzie chcesz i jak chcesz,
ile zechcesz, gdy będzie gotów na dworze:
tego jednego wyłączam — jak sądzę, wstydliwie.
A jeśli zły zamysł i szalony obłęd
popchnie cię, zbrodniarzu, do takiej winy,
byś zdradą nastawał na moją głowę,
ach, wtedy biada ci, nędzniku złego losu,
któremu przez rozwarte drzwi, z rozciągniętymi nogami,
przebiegną rzodkwie i mugile.

Zerżnę was w tyłek i w gębę,
Aureliuszu bezwstydny i wszeteczny Furiuszu,
którzyście mnie z wierszyków moich osądzili,
że skoro są miękkie, jestem mało wstydliwy.
Bo pobożnemu poecie przystoi być czystym
samemu, wierszykom zaś wcale nie trzeba;
one dopiero wtedy mają sól i wdzięk,
gdy są miękkie i mało wstydliwe,
i mogą pobudzić to, co swędzi —
nie mówię chłopcom, lecz tym owłosionym,
co nie potrafią ruszyć twardych lędźwi.
Wy, którzy o wielu tysiącach pocałunków
czytaliście, macie mnie za mało męskiego?
Zerżnę was w tyłek i w gębę.

O Kolonio, ty, co pragniesz igrać na długim moście
i gotowa jesteś tańczyć, lecz boisz się nieudolnych
nóżek mostku, stojącego na wskrzeszonych deseczkach,
by nie legł na wznak i nie zwalił się w głąb bagna,
niech ci powstanie dobry most wedle twego pragnienia,
na którym by nawet obrzędy Salisubsila się odprawiały —
tego daru największego śmiechu użycz mi, Kolonio.
Chcę, by pewien mój współobywatel z twego mostu
runął głową na dół w błoto, przez głowę i nogi,
tam, gdzie całego jeziora i cuchnącego bagna
najbardziej sina i najgłębsza jest topiel.
Najgłupszy to człowiek, nie ma rozumu więcej niż dziecko
dwuletnie, śpiące na drżącym ramieniu ojca:
choć poślubił dziewczynę w najświeższym kwiecie
(a dziewczynę delikatniejszą niż młodziutkie koźlę,
którą strzec by trzeba pilniej niż najczarniejsze grona),
pozwala jej igrać, jak chce, i za włos jej nie ceni,
ani sam się nie dźwignie ze swej strony, lecz jak olcha
w rowie leży, podcięta liguryjskim toporem,
tyle czując z wszystkiego, jak gdyby jej wcale nie było;
taki ten mój tuman nic nie widzi, nic nie słyszy,
kim sam jest, czy jest, czy go nie ma — i tego nie wie.
Teraz chcę go z twego mostu strącić głową na dół,
czy zdołałby nagle otrząsnąć głupie odrętwienie
i bezwładną duszę zostawić w ciężkim błocie,
jak muła żelazną podkowę w lepkiej topieli.

Aureliuszu, ojcze głodów,
nie tylko tych, lecz ilu było
albo jest, albo w innych latach będzie,
pragniesz zerżnąć w tyłek moje miłostki.
I nie skrycie: bo jesteś przy nim, żartujesz razem,
przywarłszy do boku, wszystkiego próbujesz.
Na próżno: bo gdy zasadzki na mnie gotujesz,
uprzedzę cię i zerżnę cię w gębę.
I gdybyś to czynił syty, milczałbym:
teraz nad tym boleję, że głodu,
ach, biada mi, i pragnienia nauczy się chłopiec.
Dlatego przestań, póki możesz wstydliwie,
byś nie skończył, lecz zerżnięty w gębę.

Ów Suffenus, Warusie, którego dobrze znasz,
to człowiek uroczy, dowcipny i wytworny,
a przy tym pisze zdecydowanie najwięcej wierszy.
Sądzę, że ma tysięcy dziesięć albo więcej
zapisanych, i to nie, jak bywa, na palimpseście
przeniesionych: papier królewski, nowe księgi,
nowe wałki, rzemyki, czerwony pergamin,
ołowiem wyliniowane, pumeksem wygładzone.
Gdy to czytasz, ów piękny i wytworny
Suffenus zdaje się znowu kozłem albo kopaczem:
tak dalece odmienny jest i przeobrażony.
Cóż mamy o tym sądzić? Ten, co przed chwilą wydawał się
dworakiem, albo czymś jeszcze bardziej gładkim,
ten sam jest niezgrabniejszy niż niezgrabna wieś,
skoro tylko dotknie poematów — i nigdy
nie jest tak szczęśliwy, jak gdy poemat pisze:
tak się sobą raduje i tak sam siebie podziwia.
Zaiste, wszyscy tak samo się łudzimy, i nie ma nikogo,
kogo byś w jakiejś rzeczy Suffenusem
ujrzeć nie mógł. Każdemu przypisany jest jego błąd,
lecz nie widzimy tego, co mamy na plecach, w torbie.

Furiuszu, ty, co nie masz ani niewolnika, ani skrzyni,
ani pluskwy, ani pająka, ani ognia,
lecz masz ojca i macochę, których
zęby nawet krzemień strawić zdołają,
świetnie ci się wiedzie z twoim rodzicem
i z drewnianą małżonką rodzica.
I nie dziw: bo wszyscy zdrowi jesteście,
świetnie trawicie, niczego się nie boicie —
ani pożarów, ani ciężkich zawaleń,
ani bezbożnych kradzieży, ani podstępów trucizny,
ani innych przypadków niebezpieczeństwa.
A przy tym ciała suchsze niż róg
albo cokolwiek jest jeszcze bardziej wyschłe
macie od słońca, mrozu i głodu.
Czemuż by ci nie miało być dobrze i szczęśliwie?
Nie ma w tobie potu, nie ma śliny,
ani śluzu, ani złej plwociny z nosa.
Do tej schludności dodaj jeszcze schludniejszą:
że tyłek masz czystszy niż solniczka,
i nie kalasz się dziesięć razy przez cały rok;
a to twardsze niż bób i kamyki,
i gdybyś to w rękach rozcierał i gniótł,
nigdy palca byś nie splamił.
Tych korzyści tak szczęśliwych, Furiuszu,
nie gardź nimi ani nie miej za drobne,
a stu sestercji, które zwykłeś wypraszać,
przestań: dość ci już szczęścia.

O ty, kwiatuszku z rodu Juwencjuszów,
nie tylko tych, lecz ilu było
albo potem w innych latach będzie,
wolałbym, byś dał bogactwa Midasa
temu, co nie ma ani niewolnika, ani skrzyni,
niż byś pozwolił, by cię tamten kochał.
„Co? Czy to nie piękny człowiek?" — powiesz. Piękny:
lecz ten piękny nie ma ani niewolnika, ani skrzyni.
To sobie, jak chcesz, lekceważ i pomniejszaj:
a przecież ani niewolnika on nie ma, ani skrzyni.

Wszeteczny Thallusie, miększy niż króliczy włos
albo rdzeń gęsiego pierza, albo najniższy płatek ucha,
albo zwiotczały członek starca i zapajęczony zakątek,
a przy tym, Thallusie, chciwszy niż wzburzona nawałnica,
gdy † bogini ukazuje ziewające kobiety —
zwróć mi mój płaszcz, któryś porwał,
i chustkę saetabańską, i tynijskie hafty,
głupcze, które jawnie nosisz, jakby dziedziczne.
Teraz je od pazurów swych odklej i zwróć,
by miękkiego twego boczku i rączek delikatnych
haniebnie wypalone nie pokreśliły bicze,
i byś się nie miotał niezwykle, jak drobny
statek pochwycony na wielkim morzu przez szalejący wiatr.

Furiuszu, wasza willa nie na podmuch Austra
jest wystawiona ani na Fawoniusza,
ani na srogiego Boreasza czy Apeliotę,
lecz na piętnaście tysięcy dwieście sestercji.
O wietrze straszliwy i zaraźliwy!

Sługo, chłopcze starego Falerna,
nalej mi kielichy gorzkie,
jak każe prawo Postumii, pani biesiady,
pijaniejszej niż pijana jagoda.
A wy, wody, odejdźcie stąd, dokąd chcecie,
zgubo wina, i do surowych
przenieście się: tu jest czysty Thyoniańczyk.

Towarzysze Pizona, świto pusta,
z lekkim i podręcznym tobołkiem,
najlepszy Weraniuszu i ty, mój Fabullu,
jak się miewacie? Czy dość zniesiliście
z tym pustakiem chłodu i głodu?
Czy widać w rachunkach jaki zysk
wpisany — jak u mnie, com, poszedłszy za
swym pretorem, w straty wciągam, co dane?
O Memmiuszu, dobrze mnie i długo, na wznak,
całą tą belką powoli w gębę rżnąłeś.
Lecz, o ile widzę, w równym byliście
położeniu: bo niemniejszym prętem
napchani jesteście. Szukaj sobie znakomitych przyjaciół.
A wam niech bogowie i boginie ześlą
wiele zła, wy hańbo Romulusa i Remusa.

Kto to może widzieć, kto może znieść,
prócz bezwstydnika, żarłoka i szulera,
by Mamurra miał to, co kosmata Galia
miała wprzódy i najdalsza Brytania?
Bezwstydny Romulusie, będziesz to widział i zniesiesz?
I ten teraz pyszny i opływający
przejdzie po łożach wszystkich
jak białawy gołąbek albo Adonis?
Bezwstydny Romulusie, będziesz to widział i zniesiesz?
Jesteś bezwstydnikiem, żarłokiem i szulerem.
Czyż w tym imię, wodzu jedyny,
byłeś na najdalszej wyspie zachodu,
by ten wasz wyrżnięty do cna członek
pożarł dwakroć sto tysięcy albo trzykroć?
Cóż to innego niż przewrotna szczodrość?
Mało roztrwonił czy mało obżarł?
Najpierw ojcowskie dobra rozszarpano;
druga zdobycz — Pontyjska; potem trzecia —
Iberyjska, którą zna złotonośny Tag.
Teraz Galia go się lęka i Brytania.
Czemu tego łotra hołubicie? Albo cóż ten potrafi
prócz pożerania tłustych dziedzictw?
Czyż w tym imię, o miasta najbogatszego
teściu i zięciu, straciliście wszystko?

Alfenusie niepomny i wobec jednomyślnych fałszywy towarzyszy,
już cię nic nie wzrusza, twardy, wobec słodkiego przyjaciela?
Już mnie zdradzić, już oszukać nie wahasz się, wiarołomny?
A czyny bezbożne fałszywych ludzi niebianom nie miłe;
ty to lekceważysz i mnie nieszczęsnego porzucasz w niedoli.
Ach, cóż mają czynić ludzie, powiedz, komu mają ufać?
Przecież ty sam kazałeś mi oddać duszę, niesprawiedliwy,
wwodząc mnie w miłość, jakby wszystko było mi bezpieczne.
Ty sam teraz się cofasz, a swe słowa wszystkie i czyny
pozwalasz wiatrom nieść na próżno i mgłom powietrznym.
Jeśliś ty zapomniał, to bogowie pamiętają, pamięta Wierność,
która sprawi, że później pożałujesz swego czynu.

Prawie-wysp, Sirmio, i wysp
oczko, ile ich tylko w płynnych jeziorach
i na rozległym morzu niesie oba Neptuny,
jak chętnie i jak radośnie cię oglądam,
ledwie sam sobie wierząc, żem Tynię i Bityńskie
opuścił pola i widzę cię bezpieczny!
O cóż jest szczęśliwszego niż zrzucone troski,
gdy umysł składa ciężar i, znużeni obcym
trudem, wracamy do naszego ogniska
i spoczywamy na upragnionym łożu?
To jedno jest za tak wielkie trudy.
Witaj, o urocza Sirmio, i raduj się z pana;
radujcie się i wy, o lidyjskie fale jeziora;
śmiejcie się, ile tylko jest w domu śmiechów.

Proszę cię, moja słodka Ipsitillo,
moja rozkoszy, mój wdzięku,
każ mi przyjść do siebie na południową drzemkę.
A jeśli każesz, dopomóż w tym,
by nikt nie zaryglował drzwi zasuwą,
i niech ci się nie zachce wyjść z domu;
lecz zostań w domu i przygotuj nam
dziewięć nieprzerwanych złączeń.
Ale jeśli masz co czynić, każ mi zaraz:
bo najadłszy się leżę i syty na wznak
przebijam tunikę i płaszcz.

O najlepszy ze złodziei łaziennych,
Wibenniuszu ojcze, i wszeteczny synu
(bo ojciec prawicą plugawszą,
a syn tyłkiem żarłoczniejszym),
czemu na wygnanie i w złe strony
nie idziecie, skoro ojca łupiestwa
znane są ludowi, a ty, synu, owłosionych
pośladków za asa sprzedać nie zdołasz?

W opiece Diany jesteśmy,
dziewczęta i chłopcy nietknięci;
Dianę, chłopcy nietknięci
i dziewczęta, opiewajmy.
O Latonio, wielkiego
Jowisza wielki potomku,
którego matka przy delijskiej
złożyła oliwce,
byś była panią gór
i zielonych lasów,
i ukrytych ostępów,
i szumiących rzek;
ty Lucyną zwana rodzącym
w bólach, ty Junoną,
ty Trywią potężną i cudzym
światłem zwana Luną.
Ty biegiem, bogini, miesięcznym
mierząc drogę roczną,
wiejskie rolnika dobre
napełniasz domy plonem.
Bądź pod jakim ci się podoba
świętym imieniem, i ród
Romulusa, jak zwykłaś dawniej,
dobrą wspieraj mocą.

Czułemu poecie, memu towarzyszowi
Cecyliuszowi, papirusie, powiedz, proszę,
niech przybędzie do Werony, opuszczając Nowego
Komum mury i Lariański brzeg:
bo pewne pragnę, by przyjął myśli
przyjaciela swego i mojego.
Dlatego, jeśli mądry, drogę pochłonie,
choćby jasna dziewczyna tysiąckroć
idącego wołała i rękami obiema,
obejmując szyję, prosiła, by został —
ona, która teraz, jeśli mi prawdę mówią,
za nim przepada w niepohamowanej miłości:
bo od czasu, gdy przeczytała rozpoczętą
Panią Dindymu, od tego biednej
ognie wewnętrzny trawią rdzeń.
Wybaczam ci, dziewczyno od Safony
Muzy uczeńsza: bo wdzięcznie
rozpoczęta jest przez Cecyliusza Wielka Matka.

Roczniki Woluzjusza, gówniany papierze,
spełnijcie ślub za moją dziewczynę:
bo świętej Wenus i Kupidynowi
ślubowała, że jeśli jej będę przywrócony
i przestanę ciskać srogie jamby,
najprzedniejsze pisma najgorszego poety
odda kulawemu bogu,
by je spalić na nieszczęsnym drewnie.
I to widziała najgorsza dziewczyna,
że żartobliwie i wdzięcznie ślubuje bogom.
Teraz, o zrodzona z modrego morza,
ty, co święte Idalium i otwarte Uriae,
i Ankonę, i trzcinowy Knidos
zamieszkujesz, i Amatunt, i Golgi,
i Dyrrachium, karczmę Adriatyku —
przyjmij ślub i uznaj za spełniony,
jeśli nie jest pozbawiony wdzięku i uroku.
A wy tymczasem idźcie w ogień,
pełne wsi i niezgrabności,
Roczniki Woluzjusza, gówniany papierze.

Lubieżna karczmo, i wy, biesiadnicy,
o dziewięć słupów od braci w pilśniowych czapkach,
sądzicie, że tylko wy macie członki,
że tylko wam wolno wszystkie dziewczęta
zerżnąć, a innych mieć za capów?
Czy dlatego, że siedzicie w rzędzie, głupcy,
stu albo dwustu, nie sądzicie, że odważę się
ja jeden dwustu siedzącym w gębę zajechać?
A jednak sądźcie: bo całą wam
ścianę karczmy fallusami zapiszę.
Bo dziewczyna moja, co z mego łona uciekła,
kochana tak, jak żadna kochana nie będzie,
o którą wielkie stoczyłem boje,
osiadła tutaj. Ją, dobrzy i majętni,
kochacie wszyscy — i, co haniebne,
wszyscy mali i zaułkowi gachowie:
ty przede wszystkim, jeden z długowłosych,
synu króliczej Celtyberii,
Egnacjuszu, którego dobrym czyni ciemna broda
i ząb iberyjskim wyszorowany moczem.

Źle się miewa, Kornificjuszu, twój Katullus,
źle się miewa, na Herkulesa, i mozolnie,
i coraz bardziej z dniem każdym i godziną.
A ty go — choć to najmniejszy i najłatwiejszy trud —
jakim pocieszyłeś słowem?
Gniewam się na ciebie. Tak z moją miłością?
Choćby słóweczkiem jakim pociechy,
smutniejszym niż łzy Symonidesa.

Egnacjusz, że ma białe zęby,
uśmiecha się wszędzie. Gdy się przyjdzie do ław
oskarżonego, gdy mówca wywołuje płacz,
on się uśmiecha. Gdy nad stosem zbożnego syna
się lamentuje, gdy osierocona matka po jedynaku płacze,
on się uśmiecha. Cokolwiek jest, gdziekolwiek jest,
cokolwiek czyni, uśmiecha się. Ma tę chorobę,
ani wykwintną, jak sądzę, ani miejską.
Dlatego muszę cię przestrzec, dobry Egnacjuszu.
Gdybyś był Rzymianinem, albo Sabinem, albo Tyburtyńczykiem,
albo oszczędnym Umbrem, albo tłustym Etruskiem,
albo Lanuwińczykiem czarnym i zębatym,
albo Zapadańczykiem, bym i swoich dotknął,
albo kimkolwiek, kto czysto myje zęby,
i tak bym nie chciał, byś się wszędzie uśmiechał;
bo nad śmiech niedorzeczny nie ma rzeczy niedorzeczniejszej.
Teraz jesteś Celtyberem: w celtyberyjskiej ziemi
tym, czym kto się załatwił, zwykł co rano
ząb i czerwone dziąsło szorować,
tak że im bardziej ten wasz wypolerowany ząb,
tym więcej — głoszą — wypiłeś moczu.

Jakiż zły zamysł, biedny Rawidusie,
gna cię na oślep na moje jamby?
Jaki bóg, źle przez cię wezwany,
gotuje się wzniecić szaloną kłótnię?
Czy byś dostał się na usta gminu?
Czego chcesz? Byle jak pragniesz być znany?
Będziesz, skoro moje miłostki
zechciałeś kochać z długą karą.

Amaeana, dziewka wyrżnięta do cna,
zażądała ode mnie całych dziesięć tysięcy,
ta dziewczyna o brzydkim noseczku,
przyjaciółka bankruta z Formiów.
Krewni, którym dziewczyna leży na sercu,
zwołajcie przyjaciół i lekarzy:
nie jest zdrowa ta dziewczyna, i nie zwykła pytać
zwierciadła z brązu, jaka jest.

Nadejdźcie, jedenastozgłoskowce, ile was jest,
wszystkie zewsząd, ilekolwiek was jest.
Za żart ma mnie plugawa nierządnica
i przeczy, że wam odda
tabliczki — jeśli to znieść potraficie.
Ścigajmy ją i żądajmy z powrotem.
Pytacie, kto to? Ta, którą widzicie,
jak szpetnie kroczy, śmiejąc się jak aktorka,
naprzykrzenie, z pyskiem galijskiego szczeniaka.
Otoczcie ją i żądajcie z powrotem:
„Cuchnąca nierządnico, zwróć tabliczki,
zwróć, cuchnąca nierządnico, tabliczki."
Za asa sobie nie ważysz? O błocie, burdelu,
albo, jeśli czymś jeszcze podlejszym być możesz.
Lecz nie należy sądzić, że to dość.
Jeśli nic innego nie zdołamy, rumieniec
z bezczelnego psiego pyska wyciśnijmy.
Zawołajcie znów głośniejszym głosem:
„Cuchnąca nierządnico, zwróć tabliczki,
zwróć, cuchnąca nierządnico, tabliczki."
Lecz nic nie wskóramy, nic się nie rusza.
Zmienić trzeba nam sposób i metodę,
byście, jeśli zdołacie coś więcej wskórać:
„Wstydliwa i zacna, zwróć tabliczki."

Witaj, dziewczyno o nie najmniejszym nosie,
o niepięknej stopie, o nieczarnych oczętach,
o niedługich palcach, o niesuchych ustach
i o niezbyt wytwornym języku,
przyjaciółko bankruta z Formiów.
To ciebie prowincja głosi być piękną?
Z tobą naszą Lesbię porównują?
O wieku bezmyślny i niewytworny!

O nasza posiadłości, czy Sabińska, czy Tyburtyńska
(bo Tyburtyńską zwą cię ci, którym niemiło
Katulla ranić: lecz którym miło, o zakład
jakikolwiek twierdzą, żeś Sabińska) —
lecz czy Sabińska, czy prawdziwiej Tyburtyńska,
chętnie byłem w twej podmiejskiej
willi i złyśmy z piersi wypędził kaszel,
niezasłużony, który mi mój żołądek
zadał, gdym się do wystawnych zabierał uczt.
Bo chcąc być biesiadnikiem Sestiusza,
mowę przeciw Ancjuszowi, kandydatowi,
pełną jadu i zarazy, przeczytałem.
Tu mnie zimny i częsty kaszel
wstrząsał, aż w twoje uciekłem łono
i wyleczyłem się spoczynkiem i pokrzywą.
Dlatego, przywrócony do zdrowia, największe ci dzięki
składam, żeś nie pomściła mego grzechu.
I nie proszę już, jeśli plugawe pisma
Sestiusza wezmę, by kaszlu i przeziębienia
nie mnie, lecz samemu Sestiuszowi przyniósł chłód,
który wtedy mnie wzywa, gdy złą księgę przeczytam.

Akme Septymiusz, swą miłość
trzymając na łonie, „moja — rzekł — Akme,
jeśli cię do szaleństwa nie kocham i kochać dalej
nie jestem gotów nieustannie przez wszystkie lata
tak, jak najbardziej kto może zginąć z miłości,
niech samotny w Libii i spiekłych Indiach
wyjdę naprzeciw sinookiemu lwu."
Gdy to rzekł, Amor, jak wprzódy z lewej,
teraz z prawej kichnął na znak przyzwolenia.
A Akme, lekko głowę odchylając
i słodkiego chłopca upojone oczęta
owymi purpurowymi usty całując,
tak rzekła: „Moje życie, Septymiuszku,
temu jednemu panu służmy zawsze,
o ile mi o wiele większy i ostrzejszy
ogień w miękkim płonie rdzeniu."
Gdy to rzekła, Amor, jak wprzódy z lewej,
teraz z prawej kichnął na znak przyzwolenia.
Teraz, ruszywszy od dobrej wróżby,
wzajemnym sercem kochają i są kochani.
Biedny Septymiusz jedną Akme
woli niż Syrie i Brytanie:
w jednym Septymiuszu wierna Akme
znajduje rozkosze i żądze.
Kto widział ludzi szczęśliwszych,
kto Wenus lepiej wróżącą?

Już wiosna przywraca łagodne ciepła,
już szał nieba równonocnego
w miłych Zefiru cichnie podmuchach.
Porzućmy, Katullu, frygijskie pola
i żyzną rolę spiekłej Nicei:
do jasnych miast Azji polećmy.
Już umysł drżący pragnie wędrować,
już radośnie z zapału krzepną nogi.
O słodkie towarzyszy grona, żegnajcie,
których, razem z domu daleko wyruszłych,
rozmaite, różne drogi z powrotem niosą.

Porcjuszu i Socjacjonie, dwie lewe ręce
Pizona, świerzbie i głodzie świata,
was Weraniuszkowi memu i Fabullowi
przełożył ów obrzezany Priap?
Wy uczty wystawne, kosztowne
z rana wydajecie? Moi towarzysze
szukają na rozstajach zaproszeń?

Miodowe oczy twoje, Juwencjuszu,
gdyby mi ktoś dał wciąż całować,
całowałbym aż do trzystu tysięcy,
i nigdy nie zdałbym się syty,
choćby gęstszy niż suche kłosy
był plon naszego całowania.

Najwymowniejszy z wnuków Romulusa,
ilu jest i ilu było, Marku Tulliuszu,
i ilu potem w innych latach będzie,
dzięki ci największe Katullus
składa, najgorszy ze wszystkich poeta,
o tyle najgorszy ze wszystkich poeta,
o ile ty najlepszy ze wszystkich patronów.

Wczoraj, Licyniuszu, w dniu wolnym
wiele igraliśmy na moich tabliczkach,
jak było umówione, że będziemy wytworni.
Pisząc wierszyki, każdy z nas
igrał metrum to tym, to owym,
oddając wzajemnie przy żartach i winie.
I stamtąd odszedłem twoim wdziękiem
rozpalony, Licyniuszu, i dowcipem,
tak że ani mi nędznemu jadło nie smakowało,
ani sen nie okrywał spokojem oczu,
lecz po całym łożu nieokiełznany szałem
przewracałem się, pragnąc ujrzeć światło,
by z tobą rozmawiać i razem być.
Lecz gdy znużone trudem członki
na wpół martwe legły na łóżku,
ten, o miły, dla ciebie poemat uczyniłem,
z którego byś poznał mój ból.
Teraz nie waż się być zuchwały, i próśb naszych,
błagamy, nie waż się odrzucić, oczko,
by kary Nemezis nie zażądała od ciebie.
To bogini gwałtowna: strzeż się ją ranić.

Ów zda mi się być równym bogu,
ów, jeśli godzi się rzec, przewyższać bogów,
który siedząc naprzeciw wciąż na ciebie
patrzy i słucha,
jak słodko się śmiejesz — co mnie nędznemu wszystkie
zmysły wydziera: bo skoro tylko ciebie,
Lesbio, ujrzę, nic mi nie zostaje
głosu, lecz język drętwieje, wątły pod członki
płomień się sączy, własnym dźwiękiem
dzwonią uszy, podwójną okrywa się
noc oczu.
Bezczynność, Katullu, jest ci szkodliwa:
bezczynnością się unosisz i nazbyt wzburzasz.
Bezczynność i królów już wprzódy, i szczęśliwe
zgubiła miasta.

Cóż to, Katullu? Czemu zwlekasz z umieraniem?
Na krześle kurulnym wole Noniusz siada,
przez konsulat krzywoprzysiągł Watyniusz:
cóż to, Katullu? Czemu zwlekasz z umieraniem?

Śmiałem się z kogoś niedawno z tłumu,
który, gdy cudownie Watyniańskie
mój Kalwus wyłożył zbrodnie,
z podziwem rzekł to, ręce wznosząc:
„Bogowie wielcy, wymowny kurdupel!"

Głowa Othona jest całkiem malutka,
i wieśniacze, na wpół umyte nogi pana,
subtelny i lekki bąk Libona —
jeśli nie wszystko, to chciałbym, byś się nie podobał
tobie i Fuficjuszowi, staremu odgrzanemu.
Gniewaj się znów na moje jamby,
niezasłużone, jedyny wodzu.

Prosimy, jeśli może nie jest to kłopotne,
byś nam wskazał, gdzie są twe ciemności.
Szukaliśmy cię na mniejszym polu,
ciebie w cyrku, ciebie po wszystkich księgarniach,
ciebie w świątyni poświęconej najwyższemu Jowiszowi.
W portyku Wielkiego zarazem
wszystkie kobietki, przyjacielu, chwytałem,
które jednak z twarzą widziałem pogodną.
† Tak samo się dopominałem:
„Kameriusza mi, najgorsze dziewczęta!"
Pewna, obnażywszy † pierś †, rzekła:
„Oto tu, w różanych ukrył się piersiach."
Lecz znieść cię już to Herkulesowa praca:
choćbym się stał owym stróżem Krety,
choćbym niesion był Pegazowym lotem,
choćbym był Ladasem albo skrzydłonogim Perseuszem,
choćbym był śnieżną i chyżą zaprzęgą Rhesosa:
dodaj do tego pierzastonogich i lotnych,
i wiatrów zarazem żądaj biegu,
które byś, Kameriuszu, mi spętane oddał:
i tak, znużony do szpiku kości
i wieloma omdleniami strawiony,
byłbym cię, przyjacielu, szukając.
Z taką ty wzgardą się kryjesz, przyjacielu?
Powiedz nam, gdzie będziesz, wyjaw
śmiało, powierz, zaufaj światłu.
Czy teraz cię trzymają mleczne dziewczęta?
Jeśli język w zamkniętych trzymasz ustach,
odrzucisz wszystkie owoce miłości:
gadatliwa raduje się Wenus rozmową.
Albo, jeśli chcesz, możesz zaryglować podniebienie,
byleś był uczestnikiem prawdziwej miłości.

O rzecz śmieszna, Katonie, i ucieszna,
i godna twych uszu i twego śmiechu.
Śmiej się, ile kochasz, Katonie, Katulla:
rzecz jest śmieszna i nazbyt ucieszna.
Przyłapałem niedawno chłopczynę dziewczyny,
jak ją nacierał: jego ja, jeśli spodoba się Dionie,
zamiast oszczepu twardym moim skarciłem.

Świetnie się dobrali bezecni wszetecznicy,
Mamurra i sprośny Cezar.
I nie dziw: plamy równe u obu,
jedna miejska, druga Formiańska,
wżarte tkwią i nie zmyją się:
chorzy jednako, bliźniacy obaj,
w jednym łóżeczku obaj wyuczeni,
nie ten bardziej niż tamten żarłoczny cudzołożnik,
sprzymierzeni rywale dziewczątek:
świetnie się dobrali bezecni wszetecznicy.

Caeliuszu, nasza Lesbia, owa Lesbia,
owa Lesbia, którą jedną Katullus
bardziej niż siebie i swoich wszystkich kochał,
teraz na rozstajach i w zaułkach
obłupuje wnuków wielkodusznego Remusa.

Bonońska Rufa Rufulusowi obciąga,
żona Meneniusza — ją to często na cmentarzyskach
widzieliście, jak porywa z samego stosu wieczerzę,
gdy stoczony z ognia goniąc chleb,
przez na wpół ogolonego bita była palacza.

Czyż cię lwica w libijskich górach
albo Scylla, szczekająca najniższą częścią łona,
tak twardego i wstrętnego serca zrodziła,
byś głos błagalnika w ostatniej niedoli
wzgardzonym miał, ach, o nazbyt dzikie serce?

O mieszkańcze wzgórza
helikońskiego, potomku Uranii,
który porywasz do męża czułą
dziewicę, o Hymenaju Hymenie,
o Hymenie Hymenaju,
opasz skronie kwiatami
słodko pachnącego majeranku,
weź ślubny welon, radosny tu,
tu przyjdź, na śnieżnej niosąc
stopie żółty trzewik,
i zbudzony wesołym dniem,
śpiewając weselne
pieśni dźwięcznym głosem,
bij w ziemię stopami, ręką
potrząsaj sosnową pochodnią.
Bo oto Winia za Maniusza,
jak mieszkanka Idalium
Wenus przyszła do frygijskiego
sędziego, dobra z dobrym
znakiem dziewica wychodzi za mąż,
lśniąca niby kwiecistymi
gałązkami mirt azjatycki,
który hamadriady, boginie,
dla zabawy rosistą
karmią wilgocią.
Więc dalej, tu kieruj kroki,
spiesz porzucić tespijskiej
skały aońskie pieczary,
które z góry skrapia orzeźwiając
nimfa Aganippe,
i wołaj do domu panią,
spragnioną nowego męża,
oplatając jej myśl miłością,
jak wytrwały bluszcz tu i tam
błądząc oplata drzewo.
I wy zarazem, nietknięte
dziewice, którym nadchodzi
podobny dzień, na modłę
śpiewajcie: o Hymenaju Hymenie,
o Hymenie Hymenaju.
By ochotniej, słysząc,
że wzywają go do jego
powinności, tu kroki skierował
przewodnik dobrej Wenus, dobrej
miłości łączyciel.
Któregoż boga bardziej
mają wzywać strwożeni kochankowie?
Kogóż z niebian ludzie
czcić będą bardziej? o Hymenaju Hymenie,
o Hymenie Hymenaju.
Ciebie drżący rodzic
wzywa dla swoich, tobie dziewice
rozwiązują przepaskę u łona,
ciebie z lękiem chciwym
uchem chwyta nowy małżonek.
Ty w ręce dzikiego młodzieńca
sam kwitnącą dzieweczkę
oddajesz z łona jej
matki, o Hymenaju Hymenie,
o Hymenie Hymenaju.
Nic bez ciebie Wenus
z tego, co dobra sława pochwala,
nie może zyskać: lecz może,
gdy ty zechcesz. Któż z tym bogiem
odważyłby się mierzyć?
Żaden dom bez ciebie
dzieci dać nie zdoła, ni rodzic
oprzeć się na potomstwie: lecz może,
gdy ty zechcesz. Któż z tym bogiem
odważyłby się mierzyć?
Ziemia, co twoich świętości
pozbawiona, nie zdoła dać obrońców
swym granicom: lecz zdoła,
gdy ty zechcesz. Któż z tym bogiem
odważyłby się mierzyć?
Otwórzcie zapory bramy,
dziewica nadchodzi. Widzisz, jak pochodnie
potrząsają lśniącymi włosami?
Wstrzymuje ją szlachetny wstyd:
lecz choć więcej mu ulegając
płacze, bo iść jest konieczne.
Przestań płakać. Nie tobie,
Aurunkulejo, grozi niebezpieczeństwo,
że jakaś kobieta piękniejsza
ujrzy jasny dzień z Oceanu
nadchodzący.
Taki na barwnym zwykł
bogatego pana ogródku
stać kwiat hiacyntowy.
Lecz zwlekasz, dzień ucieka:
wyjdź, nowa oblubienico.
Wyjdź, nowa oblubienico, jeśli
już zechcesz, i posłuchaj
naszych słów. Patrz, jak pochodnie
potrząsają złotymi włosami:
wyjdź, nowa oblubienico.
Nie twój mąż, lekkomyślnie
oddany złej cudzołożnicy,
goniąc za sprośną hańbą,
nie zechce z dala od twych czułych
piersi sypiać osobno,
lecz jak wiotka winorośl oplata
posadzone obok drzewa,
tak oplecionym będzie w twoim
uścisku. Lecz dzień ucieka:
wyjdź, nowa oblubienico.
O łoże, które wszystkim...
białą stopą łoża,
jakie twemu panu przyjdą
radości, jakże wielkie, jaką w wędrownej
nocy, jaką w środku dnia
zażyje! Lecz dzień ucieka:
wyjdź, nowa oblubienico.
Podnieście, o chłopcy, pochodnie:
widzę nadchodzący welon.
Idźcie, śpiewajcie na modłę:
o Hymenie Hymenaju io,
o Hymenie Hymenaju.
Niech długo nie milczy zuchwały
feskenniński żart,
i niech orzechów chłopcom nie odmawia
nałożnik, słysząc, że pana
miłość go opuściła.
Daj orzechy chłopcom, gnuśny
nałożniku: dość długo
bawiłeś się orzechami: pora
już służyć Talasjuszowi.
Nałożniku, daj orzechy.
Gardziłeś wieśniaczkami,
nałożniku, dziś i wczoraj:
teraz twe fryzjer
strzyże oblicze. Nędzny, ach nędzny
nałożniku, daj orzechy.
Mówią, że ty, natarty
wonnościami mężu, źle się od swoich
gładkich chłopców wstrzymujesz: lecz wstrzymaj się.
O Hymenie Hymenaju io,
o Hymenie Hymenaju.
Wiemy, że tobie tylko wolne
były te znane rzeczy: lecz mężowi
tego samego nie wolno.
O Hymenie Hymenaju io,
o Hymenie Hymenaju.
Oblubienico, i ty czego twój
mąż zażąda, strzeż się odmówić,
by nie szedł szukać gdzie indziej.
O Hymenie Hymenaju io,
o Hymenie Hymenaju.
Oto dom twój, jak potężny
i szczęśliwy męża twego:
niech tobie służy
(o Hymenie Hymenaju io,
o Hymenie Hymenaju),
aż drżącą poruszając
skroń siwa starość
na wszystko wszystkim przytaknie.
O Hymenie Hymenaju io,
o Hymenie Hymenaju.
Przenieś z dobrą wróżbą
przez próg złociste stopy,
i wejdź przez gładkie drzwi.
O Hymenie Hymenaju io,
o Hymenie Hymenaju.
Patrz, jak spoczywając sam,
mąż twój na tyryjskim łożu
cały ku tobie się skłania.
O Hymenie Hymenaju io,
o Hymenie Hymenaju.
W nim nie mniej niż w tobie
w głębi piersi gore
płomień, lecz wewnątrz mocniej.
O Hymenie Hymenaju io,
o Hymenie Hymenaju.
Puść zgrabne ramię,
chłopcze w todze pretekście, dzieweczki:
niech już do łoża męża idzie.
O Hymenie Hymenaju io,
o Hymenie Hymenaju.
Wy, dobre, sędziwym mężom
dobrze znane kobiety,
ułóżcie dzieweczkę.
O Hymenie Hymenaju io,
o Hymenie Hymenaju.
Już wolno ci przyjść, mężu:
żona w komnacie na ciebie czeka,
lśniąca kwitnącym obliczem,
niby biała stokrotka
lub żółty mak.
Lecz, mężu (niech mi tak sprzyjają
niebianie), nie mniej
jesteś piękny, i nie tobą Wenus
gardzi. Lecz dzień ucieka:
spiesz, nie zwlekaj.
Niedługo zwlekałeś,
już przychodzisz. Niech dobra Wenus
ci sprzyja, skoro jawnie
pragniesz, czego pragniesz, i dobrej
nie kryjesz miłości.
Niech ów prędzej pyłu afrykańskiego
i migocących gwiazd
liczbę odejmie,
kto chce policzyć
wiele tysięcy waszych igraszek.
Igrajcie jak chcecie, i wnet
dzieci dajcie. Nie przystoi,
by tak stare imię było
bez dzieci, lecz zawsze
z tego samego rodu się rodziło.
Chcę, by mały Torkwatus,
z łona swej matki
wyciągając czułe rączki,
słodko się śmiał do ojca
półotwartymi usteczkami.
Niech będzie podobny do swego ojca
Manliusza i łatwo przez wszystkich
nieświadomych rozpoznawany,
i cnotę swojej
matki niech oznajmia obliczem.
Taka niech od dobrej jego
matki chwała ród potwierdzi,
jaka jedyna od najlepszej
matki Telemachowi
pozostaje sława Penelopy.
Zamknijcie drzwi, dziewice:
dość igraliśmy. A wy, dobrzy
małżonkowie, żyjcie szczęśliwie i
w ustawicznej powinności krzepką
ćwiczcie młodość.

Wieczór nadchodzi: młodzieńcy, wstańcie: wieczór na Olimpie
długo wyczekiwane ledwie wreszcie podnosi światła.
Już czas powstać, już opuścić suto zastawione stoły;
już przyjdzie dziewica, już zabrzmi weselna pieśń.
Hymenie o Hymenaju, Hymenie przybądź, o Hymenaju.
Widzicie, panny, młodzieńców? Powstańcie im naprzeciw:
zaiste, ojtajskie ukazuje Gwiazda Nocna ognie.
Tak zaiste jest: widzisz, jak żwawo się zerwali?
Nie na próżno się zerwali; zaśpiewają coś godnego zwycięstwa.
Hymenie o Hymenaju, Hymenie przybądź, o Hymenaju.
Niełatwa dla nas, rówieśnice, palma jest gotowa:
patrzcie, jak panny w skupieniu powtarzają, co obmyśliły.
Nie na darmo obmyślają; mają coś pamięci godnego.
I nic dziwnego, skoro całą duszą pilnie się trudzą.
My gdzie indziej myśli, gdzie indziej uszy rozdzieliliśmy:
słusznie więc będziemy pokonani; zwycięstwo miłuje staranie.
Przeto teraz przynajmniej zwróćcie swe umysły:
już zaczną mówić, już wypadnie odpowiedzieć.
Hymenie o Hymenaju, Hymenie przybądź, o Hymenaju.
Hesperze, jaki na niebie płonie okrutniejszy ogień?
Ty, który zdołasz córkę wyrwać z uścisku matki,
z uścisku matki wyrwać przytuloną córkę
i płonącemu młodzieńcowi oddać czystą dziewczynę.
Cóż okrutniejszego czynią wrogowie w zdobytym mieście?
Hymenie o Hymenaju, Hymenie przybądź, o Hymenaju.
Hesperze, jaki na niebie świeci milszy ogień?
Ty, który swym płomieniem utwierdzasz zaręczone związki,
które umówili mężowie, umówili wpierw rodzice,
lecz nie złączyli, nim wzeszedł twój żar.
Cóż milszego od bogów nad szczęśliwą godzinę?
Hymenie o Hymenaju, Hymenie przybądź, o Hymenaju.
Hesperus jedną z nas, rówieśnice, zabrał;
bo za twym przyjściem zawsze czuwa straż.
Nocą kryją się złodzieje, których ty sam, wracając,
Hesperze, ze zmienionym imieniem tychże pochwytujesz.
Lecz miło pannom zmyślonym cię skarżyć narzekaniem.
Cóż z tego, jeśli skarżą tego, kogo w milczeniu pragną?
Hymenie o Hymenaju, Hymenie przybądź, o Hymenaju.
Jak kwiat, co w ogrodzonych rodzi się skrycie ogrodach,
nieznany trzodzie, żadnym nie wyrwany pługiem,
który pieszczą wiatry, wzmacnia słońce, wychowuje deszcz,
wielu go chłopców, wiele pragnęło dziewcząt;
lecz gdy tenże smukłym paznokciem zerwany zwiądł,
żaden go chłopiec, żadna nie pragnęła dziewczyna:
tak dziewica, póki nietknięta trwa, póki droga jest swoim;
gdy czysty utraciła kwiat, splamiwszy ciało,
ni chłopcom miła nie zostaje, ni droga dziewczętom.
Hymenie o Hymenaju, Hymenie przybądź, o Hymenaju.
Jak owdowiała winorośl, co na nagim rodzi się polu,
nigdy się nie wznosi, nigdy słodkiego nie hoduje grona,
lecz wątłe pochylając ciałko pod własnym ciężarem
już-już korzeniem dotyka najwyższej gałązki,
tej żaden rolnik, żaden nie hodował wół;
lecz jeśli przypadkiem ta sama z wiązem złączona jak z mężem,
wielu ją rolników, wielu hodowało wołów:
tak dziewica, póki nietknięta trwa, póki nieuprawna starzeje się;
gdy równe małżeństwo w dojrzałym zdobyła czasie,
droższa mężowi i mniej wstrętna rodzicowi.
I ty nie walcz z takim mężem, dziewico.
Nie godzi się walczyć z tym, komu ojciec sam cię oddał,
sam ojciec z matką, którym słuchać trzeba.
Dziewictwo nie całe jest twoje, częścią należy do rodziców:
trzecia część ojcu, część trzecia dana matce,
tylko trzecia jest twoja. Nie walcz z dwojgiem,
którzy zięciowi swe prawa wraz z posagiem dali.
Hymenie o Hymenaju, Hymenie przybądź, o Hymenaju.

Po głębokich uniesiony morzach Attys szybką łodzią,
gdy frygijski gaj żarliwie chyżą stopą dotknął
i przybył w cieniste, lasami owite miejsca bogini,
tam podniecony szalejącym szałem, błądzący w myślach
odciął sobie ostrym krzemieniem ciężar u łona.
I tak, gdy poczuł, że członki jego bez męskości pozostały,
jeszcze świeżą krwią plamiąc ziemi grunt,
porwana śnieżnymi rękami chwyciła lekki bębenek,
bębenek, trąbę Kybele, twoje, matko, święte narzędzia,
i wstrząsając czułymi palcami wydrążoną skórę byka,
zaczęła drżąco śpiewać to swym towarzyszkom:
„Dalej, idźcie na wysokie, Gallae, gaje Kybele razem,
razem idźcie, dindymejskiej pani błądzące trzody,
które szukając obcych niby wygnankowie miejsc,
poszedłszy za mą nauką, ze mną jako wodzem, towarzyszki,
zniosłyście wartki nurt słony i groźne morze
i wyzułyście ciało z męskości ze zbyt wielkiej ku Wenus nienawiści,
rozweselcie pani serce chyżymi błądzeniami.
Niech powolna zwłoka ustąpi z myśli; razem idźcie, idźcie za mną
do frygijskiego domu Kybele, do frygijskich gajów bogini,
gdzie brzmi głos cymbałów, gdzie huczą bębny,
gdzie fletnista frygijski gra głęboko na krzywej piszczałce,
gdzie bluszczem uwieńczone menady gwałtownie miotają głowami,
gdzie święte obrzędy przeraźliwym wyciem obchodzą,
gdzie zwykła zlatywać się owa błądząca bogini świta,
dokąd nam należy spieszyć chyżym tańcem."
Ledwie to towarzyszkom Attys, kobieta rzekoma, zaśpiewał,
orszak nagle drżącymi językami wyje,
lekki bębenek huczy, wydrążone cymbały brzęczą,
chyży ku zielonej Idzie spieszy chór spiesznym krokiem.
Szalejąca zarazem, dysząc, błądzi, dech oddając,
z bębenkiem Attys przez cieniste gaje jako wódz,
niby jałówka unikająca ciężaru jarzma nieposkromiona:
chyże za wodzem spieszą prędkonogie Gallae.
I tak, gdy domu Kybele dotknęły znużone,
z nadmiernego trudu sen chwytają bez Cerery.
Leniwy ich chwiejnym omdleniem oczy senność zakrywa:
odchodzi w miękkim spoczynku wściekły szał ducha.
Lecz gdy złotolicy Słońce promiennymi oczami
opromienił biały eter, twardą ziemię, dzikie morze
i rozpędził nocy cienie żwawymi kopytami,
wtedy Sen od zbudzonego Attysa uciekając chyżo odszedł:
w drżące go łono przyjęła bogini Pasiteja.
Tak z miękkiego spoczynku, wolny od gwałtownego szału,
gdy sam w sercu Attys swe czyny rozważył
i jasnym umysłem ujrzał bez czego i gdzie się znajduje,
z burzącym się sercem znów w powrotną drogę ku brzegom podążył.
Tam, patrząc na pustkowia morza łzawymi oczami,
do ojczyzny smutny tak przemówił żałosnym głosem:
„Ojczyzno, o ma rodzicielko, ojczyzno, o ma matko,
którą ja nędzny opuszczając, jak panów zbiegli
słudzy zwykli, ku Idy gajom skierowałem krok,
by wśród śniegu i zwierząt lodowatych legowisk przebywać
i wszystkie ich szalony nawiedzać kryjówki,
gdzież lub w jakich miejscach ciebie, ojczyzno, mniemam położoną?
Sama źrenica pragnie ku tobie skierować wzrok,
póki wolny od dzikiej wściekłości na krótki czas jest duch.
Czyż ja, wygnany z domu, w te gaje mam być niesiony?
Ojczyzny, dóbr, przyjaciół, rodziców mam być pozbawiony?
Pozbawiony rynku, palestry, stadionu i gimnazjów?
Nędzny, ach nędzny, wciąż i wciąż skarżyć się trzeba, duszo.
Bo jakiż jest rodzaj postaci, którego bym nie przyjął?
Ja kobietą, ja młodzieńcem, ja efebem, ja chłopcem,
ja byłem gimnazjum kwiatem, ja byłem chlubą oliwy:
mnie tłumne drzwi, mnie ciepłe progi,
mnie kwiecistymi wieńcami uwieńczony był dom,
gdy trzeba było opuszczać o wschodzie słońca komnatę.
Ja teraz sługą bogów i Kybele niewolnicą mam być zwany?
Ja menadą, ja połową siebie, ja mężem jałowym mam być?
Ja zielonej, chłodnej Idy śniegiem odziane miejsca mam zamieszkiwać?
Ja mam wieść życie pod wyniosłymi Frygii szczytami,
gdzie łania lasy zamieszkująca, gdzie dzik po gajach błądzący?
Już-już żałuję, com uczynił, już-już się kajam."
Gdy z różanych ust jego chyży dźwięk uleciał,
do obu uszu bogów nową niosąc wieść,
wtedy Kybele, rozwiązując złączone jarzma lwom
i lewego trzody wroga podniecając, tak przemawia:
„Dalej, rzecze, dalej dziki, idź, spraw, by go szał gnał,
spraw, by ciosem szału do gajów powrót go poniósł,
tego, który nazbyt swobodnie mych rozkazów uniknąć pragnie.
Dalej, bij ogonem grzbiet, znoś swe własne razy,
spraw, by wszystkie miejsca rykiem groźnym się rozbrzmiały,
rudą dziko potrząśnij na krzepkim karku grzywą."
Tak rzecze groźna Kybele i ręką rozwiązuje jarzma.
Dziki sam siebie zagrzewając, wściekły podnieca ducha,
idzie, ryczy, łamie zarośla błądzącą stopą.
Lecz gdy wilgotne, bielejącego brzegu miejsca osiągnął
i czułego ujrzał Attysa blisko marmurów morza,
rzuca się nań: ten oszalały ucieka w dzikie gaje:
tam zawsze przez całą przestrzeń życia sługą był.
Bogini wielka, bogini Kybele, bogini pani Dindymu,
z dala od mego niech twój będzie szał cały, pani, domu:
innych gnaj podnieconych, innych gnaj wściekłych.

Ongiś na peliońskim wierzchołku zrodzone sosny
mówią, że przepłynęły przez przejrzyste Neptuna fale
ku falom Fazydu i ku ziemiom Ajetesa,
gdy wybrani młodzieńcy, kwiat argiwskiej młodzi,
pragnący złote z Kolchidy uprowadzić runo,
ośmielili się słone brody chyżą przebiec rufą,
zamiatając modre wody jodłowymi wiosłami.
Bogini, co im na szczytach miast strzeże zamków,
sama uczyniła lekkim wiatrem lecący wóz,
łącząc sosnowe sploty z zakrzywionym stępem.
Ta pierwsza w biegu zaznajomiła surową Amfitrytę.
Gdy tylko dziobem rozpłatała wietrzną toń
i skręcona wiosłem od piany zbielała fala,
wynurzyły się z lśniącego odmętu morza oblicza,
morskie Nereidy dziwiące się cudowi.
Owego, jeśli któregokolwiek, dnia widzieli śmiertelni
oczyma morskie, obnażonym ciałem, nimfy,
aż po piersi wystające z siwej otchłani.
Wtedy Peleus, mówią, rozpalił się miłością Tetydy,
wtedy Tetyda nie wzgardziła ludzkim weselem,
wtedy Tetydzie sam ojciec uznał, że Peleusa poślubić trzeba.
O w zbyt upragnionym wieków czasie zrodzeni
bohaterowie, bądźcie pozdrowieni, boskie plemię, o dobre matek
potomstwo, bądźcie pozdrowieni znowu.
Was ja często w mej pieśni, was wzywać będę,
i ciebie zwłaszcza, szczęśliwymi pochodniami wyniesionego,
Tesalii filarze, Peleusie, któremu sam Jowisz,
sam bogów rodzic ustąpił swej ukochanej.
Ciebie Tetyda objęła, najpiękniejsza córka Nereusa?
Tobie Tetyda pozwoliła poślubić swą wnuczkę
i Okeanos, który morzem cały świat obejmuje?
Gdy tylko upragnione, po spełnionym czasie, dni
nadeszły, dom cała napełnia zgromadzeniem
Tesalia, wypełnia się pałac radosnym tłumem:
dary niosą przed sobą, oznajmiają radość obliczem.
Opuszczają Kieros, porzucają ftiockie Tempe
i domy Krannonu, i mury Larysy,
schodzą się do Farsalu, tłoczą się w farsalskich domach.
Pól nikt nie uprawia, miękną karki wołom,
niska winorośl krzywymi nie jest oczyszczana grabiami,
grudy pochyłym nie rozdziera lemieszem byk,
sierp nie przerzedza cienia drzew okrzesywaczy,
zaniedbana rdza nachodzi porzucone pługi.
Lecz jego siedziba, gdziekolwiek bogaty
pałac się cofa, lśni błyszczącym złotem i srebrem.
Bieleje kość słoniowa na tronach, jaśnieją puchary na stole,
cały dom raduje się królewskim, świetnym skarbem.
Weselne bogini łoże ustawiono
w środku siedziby, indyjskim wygładzone kłem,
które okrywa purpura barwiona różowym muszli barwnikiem.
Ta szata, dawnymi ludzi wzorami zdobiona,
cnoty bohaterów cudownym ukazuje kunsztem.
Bo oto z szumiącego falą brzegu Dii patrząc,
Tezeusza odpływającego z chyżą flotą śledzi,
nieposkromiony w sercu chowając szał, Ariadna,
i jeszcze sama nie wierzy, że widzi, co widzi,
jako że wtedy dopiero ze zdradnego zbudzona snu
opuszczoną na pustym dostrzega się nędzną piasku.
Niepomny zaś młodzieniec, uciekając, wiosłami tłucze wody,
próżne wiatrom burzliwym zostawiając obietnice.
Za nim z dala z wodorostów smutnymi Minoida oczkami,
jak kamienna postać bachantki, patrzy, ach,
patrzy i wielkimi trosk się kołysze falami,
nie zatrzymując na złotej głowie cienkiej przepaski,
nie okryta lekkim, zasłaniającym pierś płaszczem,
ni gładką przepaską mleczne skrępowana piersi,
wszystko to, opadłszy z całego ciała wszędzie,
przed jej stopami fale słone igrały.
Tak ani wtedy o przepaskę, ani o płynący płaszcz
dbając, ona całym z ciebie sercem, Tezeuszu,
całą duszą, całym zawisła zgubiona umysłem.
Ach nędzna, którą ustawicznymi żalami oszalała
Erycyna, ciernistą siejąc w sercu troskę,
w owym czasie, od której to chwili dziki Tezeusz,
wyruszywszy z krzywych brzegów Pireusu,
dotarł do gortyńskich siedzib niesprawiedliwego króla.
Bo mówią, że niegdyś, zmuszona okrutną zarazą,
by karę za zabójstwo Androgeosa spłacać,
wybranych młodzieńców wraz z chlubą dziewic
Kekropia zwykła była dawać na ucztę Minotaurowi.
Gdy takimi klęskami ciasne mury były dręczone,
sam Tezeusz swe ciało za drogie Ateny
rzucić raczej wolał, niżby takie na Kretę
zwłoki, a nie zwłoki, z Kekropii niesiono.
I tak, na lekkim wsparty statku i łagodnych wiatrach,
do wielkodusznego Minosa przybył i pysznych siedzib.
Gdy tylko go chciwym wzrokiem ujrzała dziewica
królewska, którą słodkie wydychając wonie czyste
łoże w miękkim uścisku matki żywiło,
jak mirty, co je Eurotasu rodzą strumienie,
lub jak barwy różnorodne wiosenny wywodzi wietrzyk,
nie prędzej od niego płonące odwróciła
oczy, aż całym ciałem poczęła płomień,
do głębi i w samym szpiku cała rozgorzała.
Ach, nędznie wzniecający okrutnym sercem szały,
święty chłopcze, który troski ludzi z radościami mieszasz,
i ty, co władasz Golgami i liściastym Idalium,
jakimiż rozpaloną w myśli dziewczynę miotaliście
falami, wzdychającą często za jasnowłosym gościem!
Jakże wielkie ona zniosła omdlewającym sercem lęki,
jakże często bardziej niż złota blask pobladła,
gdy dzikie chcąc stawić czoło potworowi
albo śmierci szukał Tezeusz, albo nagrody chwały.
Nie niemiłe jednak, choć próżno, bogom darki
przyrzekając, w milczeniu roznieciła śluby wargą.
Bo jak na szczycie Taurusa wstrząsający ramionami
dąb lub szyszkonośną, poconą korą, sosnę
nieposkromiony huragan, skręcając powiewem, drzewo
wyrywa (ono z dala z korzeniami wyrwane
runie na twarz, † i szeroko łamiąc, co mu na drodze),
tak Tezeusz zwalił poskromionym ciałem dzikiego,
próżno miotającego rogami na próżne wiatry.
Stamtąd wrócił krok zdrów, z wielką chwałą,
kierując błądzące ślady cienką nicią,
by z labiryntowych zakrętów wychodzącego
nie zwiódł nieuchwytny domu manowiec.
Lecz po cóż ja, odbiegłszy od pierwszej pieśni, więcej
mam wspominać, jak porzucając ojca oblicze,
jak siostry uścisk, jak wreszcie matki,
która nieszczęsna nad zgubioną córką się cieszyła,
nad wszystko to Tezeusza słodką przełożyła miłość,
albo jak, niesiona łodzią ku spienionym brzegom Dii,
przybyła, albo jak ją, oczy skrępowaną snem,
opuścił, odchodząc niepomnym sercem małżonek?
Często ją, mówią, płonącym sercem szalejącą,
jasnobrzmiące z głębi piersi wylewać głosy,
i to na urwiste smutno wstępować góry,
skąd wzrok w bezmierne morza kierowała odmęty,
to naprzeciw drżących fal słonych wybiegać,
podnosząc miękkie okrycia obnażonej łydki,
i to ostatnimi smutna wyrzec skargami,
zimne w wilgotnych ustach wzbudzając łkania:
„Tak mnie od ojczystych ołtarzy uwiezioną, wiarołomny,
wiarołomny, na pustym opuściłeś brzegu, Tezeuszu?
Tak odchodząc, wzgardziwszy wolą bogów,
niepomny, ach, przeklęte do domu niesiesz krzywoprzysięstwa?
Nic nie mogło okrutnego umysłu odmienić
zamiaru? Żadna nie była ci gotowa łaska,
by nielitościwe nad nami serce zechciało się zlitować?
A nie takie niegdyś dawałeś czułym mi obietnice
głosem, nie takich nędznej kazałeś się spodziewać,
lecz wesela szczęśliwe, lecz upragnione zaślubiny:
które wszystkie napowietrzne rozdzierają próżne wiatry.
Teraz już żadna kobieta niech przysięgającemu mężowi nie wierzy,
niech żadna nie liczy, że słowa męża są wierne:
którzy, póki czegoś pragnąc duch łaknie osiągnąć,
niczego się nie boją przysięgać, niczego przyrzekać nie skąpią:
lecz gdy tylko chciwego umysłu żądza jest nasycona,
słów nie pamiętają, o krzywoprzysięstwa nie dbają.
Zaiste ja ciebie, wśród śmiertelnego wiru miotanego,
wyrwałam i raczej brata utracić wybrałam,
niżbym tobie zdradzieckiemu w ostatniej chwili zbrakła:
za co na rozszarpanie zwierzom i ptakom będę dana
łupem, ni rzuconą ziemią pogrzebana zmarła.
Jakaż cię zrodziła pod samotną skałą lwica,
jakie morze poczęte spienionymi wypluło falami,
jaka Syrta, jaka Scylla drapieżna, jaka bezmierna Charybda,
ty, co takie za słodkie oddajesz życie nagrody?
Jeśli tobie niemiłe były nasze związki,
bo srogich lękałeś się przykazań surowego ojca,
to jednak mogłeś do waszych zawieść siedzib,
bym ci miłym służyła niewolnica trudem,
obmywając jasne stopy przejrzystą wodą
albo purpurową słając twe łoże szatą.
Lecz po cóż ja nieświadomym próżno się skarżę wiatrom,
oszalała od nieszczęścia, które żadnym zmysłem obdarzone
ani wysłanych słyszeć nie mogą, ani oddać głosów?
On zaś już prawie wśród fal się obraca,
i nikt śmiertelny nie zjawia się na pustym wodoroście.
Tak nazbyt urągając w ostatniej chwili sroga
Fortuna nawet naszym skargom pozazdrościła uszu.
Jowiszu wszechmocny, obyż w pierwszym czasie
gnozyjskich brzegów kekropskie nie dotknęły rufy,
i nieposkromionemu niosąc straszny haracz bykowi
wiarołomny na Krecie nie uwiązał żeglarz liny,
i ten zły, kryjący pod słodką postacią okrutne
zamysły, w naszych siedzibach nie spoczął gość!
Bo dokąd się zwrócę? Jaką nadzieją zgubiona się wspieram?
Ku Idajskim mam iść górom? Ach, szeroką otchłanią
rozdzielający ponta groźny gdzie dzieli odmęt?
Czy ojca pomocy mam się spodziewać, którego sama porzuciłam,
poszedłszy za młodzieńcem obryzganym krwią brata?
Czy mam się pocieszać wiernego małżonka miłością,
który ucieka, giętkie w odmęcie zginając wiosła?
Nadto na brzegu, na samotnej wyspie, bez dachu,
ni się otwiera wyjście z otaczających morza fal:
żadnego ucieczki sposobu, żadnej nadziei: wszystko nieme,
wszystko puste, wszystko ukazuje śmierć.
Nie prędzej jednak zwiotczeją mi oczy śmiercią,
ani wcześniej ze znużonego ciała odejdą zmysły,
niż słusznej od bogów zażądam, zdradzona, kary
i niebiańskiej wiary w ostatniej wzywać będę godzinie.
Przeto, karzące czyny mężów mszczącą karą
Eumenidy, którym wężowym uwieńczone włosem
czoło zdradza wydychające z piersi gniewy,
tu, tu przybądźcie, moich wysłuchajcie skarg,
które ja, biada nędznej, z głębi szpiku wydobyć
zmuszona jestem, bezradna, płonąca, ślepa szalonym szałem.
Które skoro prawdziwe rodzą się z głębi piersi,
wy nie pozwólcie, by nasz żal się rozwiał,
lecz z jaką mnie samą Tezeusz opuścił duszą,
z taką, boginie, niech żałobą okryje siebie i swoich."
Gdy te ze smutnej piersi wylała głosy,
kary za srogie czyny trwożnie żądając,
skinął niezwyciężoną niebian mocą władca,
na które skinienie ziemia i groźne
morza zadrżały, i wstrząsnął migocącymi gwiazdami świat.
Sam zaś Tezeusz, umysł ślepą mgłą
zasnuty, wypuścił z zapomnianej piersi wszystko,
co przedtem w stałym trzymał umyśle nakazy,
i słodkich nie wznosząc znaków smutnemu ojcu,
nie ukazał, że zdrów erechtejski ogląda port.
Bo mówią, że niegdyś, gdy z flotą mury bogini
opuszczającego syna wiatrom powierzał Egeusz,
takie objąwszy młodzieńca dał nakazy:
„Synu mój, jedyny, milszy mi od życia,
synu, którego w niepewne zmuszony jestem posłać koleje,
zwrócony mi niedawno na ostatnim kresie starości,
skoro los mój i twe żarliwe męstwo
wyrywa mi ciebie wbrew woli, którego omdlałe jeszcze
oczy nie są synowską drogą postacią nasycone,
nie ja ciebie, radując się, sercem wesołym poślę,
ani ci pozwolę nieść znaki szczęśliwego losu,
lecz najpierw wiele w duszy wyleję skarg,
siwiznę ziemią i sypanym pyłem plamiąc,
potem zwiesić każę na wędrownym maszcie żagle,
by naszą żałobę i naszego serca pożar
płótno przyćmione iberyjską rdzą wyrażało.
Że jeśli tobie pozwoli mieszkanka świętego Itonu,
która nasz ród i siedziby Erechteusza bronić
przystała, byś byka krwią zbroczył prawicę,
wtedy zaś spraw, by w pamiętnym sercu złożone
te trwały nakazy, i żaden niech ich wiek nie zatrze,
byś, gdy tylko nasze oczy ujrzą wzgórza,
z rej żałobną złożyły wszędzie szatę
i skręcone liny białe podniosły żagle,
bym jak najprędzej ujrzawszy wesołą myślą
radość poznał, gdy cię powrotnego szczęśliwy czas postawi."
Te nakazy z początku w stałym trzymającego umyśle
Tezeusza jak spędzone tchnieniem wiatrów chmury
powietrzny śnieżnej góry opuściły wierzchołek.
Lecz ojciec, gdy z wyniosłego zamku wzroku szukał,
trwożne w ustawicznym trawiąc łzach oczy,
gdy tylko wzdętego ujrzał żagla płótna,
z wierzchołka skał się w przepaść rzucił,
mniemając Tezeusza straconym okrutnym losem.
Tak, wszedłszy w żałobne domu ojcowskiego dachy,
śmiercią dziki Tezeusz, jaką Minoidzie żałobą
sprawił niepomnym umysłem, taką sam otrzymał.
Ona zaś wtedy, patrząc na odpływający smutno statek,
liczne w duszy zbolałej obracała troski.
A z drugiej strony kwitnący fruwał Jakchus
z orszakiem satyrów i nyzejskimi sylenami,
ciebie szukając, Ariadno, i twą rozpalony miłością.
One zaś wtedy żwawo wszędzie szalonym umysłem szalały,
euhoe krzycząc, euhoe głowy zaginając.
Z nich część okryte tyrsy potrząsały ostrzem,
część miotała członki rozszarpanego cielca,
część opasywała się skręconymi wężami,
część ciemne w wydrążonych obchodziła obrzędy koszach,
obrzędy, które próżno pragną słyszeć niewtajemniczeni,
inne biły w bębny wysokimi dłońmi
lub gładkim wzbudzały cienkie brzęki spiżem,
wielu chrapliwe wydymały rogi ryki,
i barbarzyński flet zgrzytał straszną pieśnią.
Takimi wspaniale szata ozdobiona wzorami
łoże obejmując swym okrywała okryciem.
Gdy chciwie się napatrzawszy tesalska młodzież
nasyciła, poczęła świętym ustępować bogom.
Wtedy, jak tchnieniem porannym spokojne morze
wzburzając Zefir pochyłe wzbudza fale,
gdy jutrzenka wschodzi pod progami wędrownego słońca,
które zwolna najpierw łagodnym pchnięte powiewem
posuwają się i lekko brzmią pluskiem śmiechu,
potem, gdy wiatr rośnie, coraz gęściej się mnożą
i z dala purpurowym od światła płynąc lśnią,
tak wtedy przedsionka opuszczając królewskie dachy
ku sobie każdy błądzącą wszędzie stopą odchodził.
Po ich odejściu pierwszy z wierzchołka Peliona
przybył Chiron, niosąc leśne dary:
bo cokolwiek niosą pola, co tesalskie na wielkich
górach brzegi rodzą, co przy falach rzeki
wietrzyk płodny ciepłego Fawoniusza rodzi kwiatów,
te splecione bez ładu w wieńce sam przyniósł,
którymi ujęty dom uśmiechnął się miłą wonią.
Wnet Penej przybywa, zielone Tempe,
Tempe, które lasy otaczają zwisające z góry,
naiadom do sławienia doryckimi zostawiając korowody,
nie z próżnymi rękami: bo on przyniósł z korzeniami wysokie
buki i proste smukłym pniem laury,
nie bez chwiejnego platana i giętkiej siostry
rozpłomienionego Faetona, i powietrznego cyprysa.
Te wokół siedziby szeroko posplatane ustawił,
by przedsionek okryty miękkim listowiem zieleniał.
Za nim następuje przemyślnym sercem Prometeusz,
noszący zatarte ślady dawnej kary,
którą niegdyś do skały skrępowany członkami łańcuchem
odpokutował, zwisając z urwistych szczytów.
Potem bogów ojciec ze świętą małżonką i dziećmi
przybył, w niebie ciebie samego, Febie, zostawiając,
i wraz jednorodzoną mieszkankę gór Idru:
bo Peleusem wraz z tobą wzgardziła siostra
i nie chciała weselnych Tetydy sławić pochodni.
Gdy śnieżnymi na siedziskach ułożyli członki,
suto rozmaitym potrawami stoły zastawiono,
a tymczasem, chwiejnym potrząsając ciała ruchem,
prawdomówne Parki poczęły wywodzić pieśni.
Ich ciało drżące otaczając zewsząd szata
biała purpurowym kostki opasywała brzegiem,
a różowe na śnieżnym spoczywały temieniu wstęgi,
i ręce wieczny wykonywały zwyczajem trud.
Lewa kądziel z miękką wełną trzymała okrytą,
prawa zaś lekko snując nici, ku górze zwróconymi
kształtowała palcami, to na spuszczonym kciuku skręcając
zważony gładkim obracała wrzeciono kręgiem,
i tak zębem obrywając zawsze zrównywała dzieło,
a wełniane obgryzki tkwiły na suchych wargach,
które przedtem na gładkiej wystawały nici.
Przed stopami zaś miękkie białej wełny
runa strzegły plecione koszyczki.
One wtedy, skubiąc runa, jasnobrzmiącym głosem
takie boską pieśnią wylały losy,
pieśnią, której żaden potem nie oskarży o fałsz wiek:
„O chlubo wyborna, wielkimi cnotami wznosząca się,
Ematii puklerzu, najsławniejszy przez syna,
przyjmij, co ci w radosnym dniu odsłaniają siostry,
prawdomówną wróżbę. Lecz wy, które losy śledzą,
biegnijcie prowadząc wątki, biegnijcie, wrzeciona.
Przyjdzie ci już, niosąc upragnione małżonkom,
Hesperus, przyjdzie ze szczęśliwą gwiazdą małżonka,
która ci umysł ujmującą przepoi miłością
i gotowa z tobą omdlewające połączyć sny,
gładkie podkładając krzepkiemu ramiona karkowi.
Biegnijcie prowadząc wątki, biegnijcie, wrzeciona.
Żaden dom takiej nigdy nie splótł miłości,
żadna miłość takim nie złączyła przymierzem kochanków,
jaka jest Tetydzie, jaka Peleusowi zgoda.
Biegnijcie prowadząc wątki, biegnijcie, wrzeciona.
Zrodzi się wam wolny od trwogi Achilles,
wrogom nie plecami, lecz mężnym znany sercem,
który bardzo często zwycięzca w niepewnym zawodzie biegu
płomiennych wyprzedzi ślady chyżej łani.
Biegnijcie prowadząc wątki, biegnijcie, wrzeciona.
Jemu żaden w wojnie nie dorówna bohater,
gdy frygijskie teukrowską spłyną krwią pola,
i oblegając trojańskie mury długą wojną
krzywoprzysięgłego Pelopsa trzeci spustoszy dziedzic.
Biegnijcie prowadząc wątki, biegnijcie, wrzeciona.
Jego wyborne cnoty i słynne czyny
często wyznają na pogrzebach synów matki,
gdy rozwichrzone z siwej rozpuszczą temienia włosy
i zwiędłe słabymi kalać będą piersi dłońmi.
Biegnijcie prowadząc wątki, biegnijcie, wrzeciona.
Bo jak gęste podcinając żniwiarz kłosy
pod palącym słońcem złociste kosi łany,
tak Trojan wrogim położy ciała żelazem.
Biegnijcie prowadząc wątki, biegnijcie, wrzeciona.
Świadkiem będzie wielkich cnót fala Skamandra,
która wszędzie w chyży rozlewa się Hellespont,
której bieg zwężając stosami ciał pomordowanych
głębokie ogrzeje wody zmieszaną rzezią.
Biegnijcie prowadząc wątki, biegnijcie, wrzeciona.
Wreszcie świadkiem będzie i śmierci oddany łup,
gdy okrągły na wysokim usypany wale stos
przyjmie śnieżne uderzonej dziewicy członki.
Biegnijcie prowadząc wątki, biegnijcie, wrzeciona.
Bo gdy tylko znużonym da los możność Achajom
dardańskiego miasta Neptunowe rozwiązać więzy,
wysokie polikseńską zbroczą się rzezią groby,
która, jak pod obosiecznym ulegająca żelazem ofiara,
rzuci kadłub, zgiąwszy pod sobą kolano.
Biegnijcie prowadząc wątki, biegnijcie, wrzeciona.
Przeto dalej, upragnione duszy złączcie miłości.
Niech przyjmie małżonek szczęśliwym przymierzem boginię,
niech będzie oddana chciwemu już od dawna małżonkowi żona.
Biegnijcie prowadząc wątki, biegnijcie, wrzeciona.
Nie ją mamka, o wschodzie światła nawiedzając,
wczorajszą nicią zdoła szyję okolić
(biegnijcie prowadząc wątki, biegnijcie, wrzeciona),
ani trwożna matka smutna po niezgodnym łożu córki
osobno sypiającej drogich zaprzestanie spodziewać się wnuków.
Biegnijcie prowadząc wątki, biegnijcie, wrzeciona."
Takie przepowiadając niegdyś szczęśliwe Peleusowi
pieśni śpiewały boskim sercem Parki.
Bo obecni niegdyś czyste domy nawiedzać
bohaterów i śmiertelnemu ukazywać się tłumowi
niebianie, jeszcze nie wzgardziwszy pobożnością, zwykli.
Często bogów ojciec w lśniącej świątyni, gdy nawiedzał,
gdy doroczne ze świętami nadeszły obrzędy,
patrzył na ziemię, jak sto padło byków.
Często błądzący Liber na Parnasu szczycie najwyższym
tyady rozwianym krzyczące włosem gnał,
gdy Delfowie z całego na wyścigi miasta biegnąc
przyjmowali radośni boga dymiącymi ołtarzami.
Często w śmiertelnym wojny zapasie Mawors
albo chyżego Trytona pani, albo ramnuzyjska dziewica,
zbrojne ludzi obecna zagrzewała hufce.
Lecz gdy ziemia zbrodnią niegodziwą została skalana,
i sprawiedliwość wszyscy z chciwego wygnali umysłu,
zbroczyły ręce bratnią krwią bracia,
przestał zmarłych opłakiwać syn rodziców,
pragnął rodzic pogrzebu młodego syna,
by wolny cieszył się kwiatem nieślubnej macochy,
bezbożna matka, poddając się nieświadomemu synowi,
bezbożna nie ulękła się bogów kalać rodzicielskich,
wszystko godziwe z niegodziwym złą pomieszawszy wściekłością
sprawiedliwy nam odwróciło umysł bogów.
Przeto ani takich nie raczą nawiedzać zgromadzeń,
ani się dotknąć nie pozwalają jasnym światłem.

Choć mnie, wyczerpanego ustawiczną troską bólu,
odwodzi, Ortalu, od uczonych dziewic,
i nie zdoła słodkich Muz wydać płodów
umysł: tak wielkimi kołysze się nieszczęściami —
bo niedawno mego brata letejskim odmętem
bladą oblewa woda stopę,
którego Troja, pod retejskim brzegiem ziemia,
wydartego naszym przygniata oczom.
Nigdy ja ciebie, od życia droższy bracie,
nie ujrzę odtąd: lecz zaiste zawsze będę kochał,
zawsze smutne twą śmiercią pieśni śpiewał,
jakie pod gęstym gałęzi cieniem śpiewa
daulijska ptaszyna, opłakując los zgładzonego Itysa —
lecz jednak wśród tak wielkiego smutku, Ortalu, ślę ci
te przełożone pieśni Battiady,
byś nie mniemał, że twe słowa błądzącym próżno powierzone wiatrom
wypłynęły przypadkiem z mego umysłu,
jak posłane od narzeczonego skrytym darem jabłko
wypada z czystego dziewicy łona,
które nieszczęsna, zapomniawszy, pod miękką szatą schowane,
gdy na przyjście matki się zrywa, wytrząsa;
i ono spadając stromo się toczy,
jej zaś na smutnym rozlewa się obliczu świadomy rumieniec.

Ten, który rozpoznał wszystkie światła wielkiego świata,
który poznał gwiazd wschody i zachody,
jak płomienny chyżego słońca blask się przyćmiewa,
jak ustępują gwiazdy w pewnych porach,
jak Triwię skrycie pod latmijskie zsyłając skały
słodka miłość z powietrznego zwołuje kręgu,
tenże Konon mnie w niebiańskim ujrzał świetle,
z Bereniki temienia warkocz
lśniący jasno, który wszystkim ona bogom,
wyciągając gładkie ramiona, przyrzekła,
w tym czasie, gdy król, nowym wsparty weselem,
poszedł spustoszyć asyryjskie granice,
niosąc słodkie nocnej walki ślady,
jaką stoczył o dziewicze łupy.
Czyż nowym oblubienicom nienawistna jest Wenus, i rodziców
zawodzą kłamliwymi radości łezkami,
które obficie w progach komnaty wylewają?
Nie, tak niech mi bogowie sprzyjają prawdziwie, nie szczere to.
Tego mnie licznymi nauczyła królowa skargami,
gdy nowy nawiedzał srogie boje mąż.
A ty czyż nie opuszczone opłakiwałaś owdowiałe łoże,
lecz drogiego brata żałosne odejście?
Jakże głęboko smutne strawiła troska szpiki!
Jakże ci wtedy całym sercem strwożonej
zmysłów pozbawionej umysł wypadł! Lecz ciebie ja zaiste
znałem od małej dziewczyny wielkoduszną.
Czyż zapomniałaś dobrego czynu, którym królewskie zdobyłaś
małżeństwo, którego nikt śmielszy by się nie ważył?
Lecz wtedy smutna, męża żegnając, jakież wyrzekłaś słowa!
Jowiszu, jakże często oczy smutną ocierałaś ręką!
Jaki cię bóg tak wielki odmienił? Czy że kochankowie
nie chcą być długo z dala od drogiego ciała?
I wtedy mnie za drogiego małżonka wszystkim bogom
nie bez byczej krwi przyrzekłaś,
jeśliby powrót przywiódł. On w niedługim czasie
zdobytą Azję do granic Egiptu dodał.
Za które czyny ja, niebiańskiemu oddana zgromadzeniu,
dawne śluby nowym spełniam darem.
Niechętnie, o królowo, od twego odeszłam temienia,
niechętnie: przysięgam na ciebie i twą głowę:
niech godną poniesie, kto by na próżno przysięgał:
lecz kto by się z żelazem równać śmiał?
I owa zwalona góra, którą największą w krajach
sławne Tii plemię przewyższa,
gdy Medowie stworzyli nowe morze i gdy młodzież
barbarzyńska przez środek Atosu flotą płynęła.
Cóż uczynią włosy, gdy żelazu takie ustępuje?
Jowiszu, oby cały Chalybów ród zginął,
i kto pierwszy pod ziemią żyły szukać
się podjął i żelaza kuć twardość!
Odcięte niedawno warkocze mego losu siostry
opłakiwały, gdy Memnona Etiopa
jednorodzony, chwiejnymi pchając powietrze skrzydłami,
zjawił się Arsinoi † lokryjski koń skrzydlaty,
i on, mnie unosząc, przez powietrzne uleciał cienie
i w czystym Wenus składa mnie łonie.
Sama swego tam Zefirytis wysłała sługę,
grecka mieszkanka kanopijskich brzegów,
† by nie tylko w rozmaitym świetle nieba
z Ariadny skroni złota
utkwiona korona była, lecz i my byśmy lśnili,
poświęcone jasnego temienia łupy,
mnie, wilgotną od płaczu, wstępującą do świątyń bogów,
gwiazdą wśród dawnych nową bogini umieściła:
Dziewicy bowiem i srogiego Lwa dotykając
świateł, z Kallisto złączona Likaończyka,
zwracam się ku zachodowi, powolnego wodząc przed Bootesem,
który ledwie późno w głębokim tonie Oceanie.
Lecz choć nocą przygniatają mnie ślady bogów,
światło zaś siwej Tetydzie mnie zwraca,
(za twym pozwoleniem niech tu wolno rzec, ramnuzyjska dziewico:
bo ja żadnym prawdy nie skryję lękiem,
ani jeśli mnie wrogimi rozszarpią gwiazdy słowy,
lecz zataione z prawdziwej piersi wyjawię)
nie tak tymi się raduję rzeczami, jak że będę zawsze,
że będę z dala od pani temienia, dręczy mnie,
z którą ja, póki niegdyś dziewicą była, wszystkich pozbawiona
wonności, wiele tysięcy razem wypiłam.
Teraz wy, gdy upragnionym złączyła was światłem pochodnia,
nie prędzej zgodnym małżonkom ciała
oddajcie, zrzuciwszy szatę, obnażając piersi,
niż mi miłe dary złoży onyks,
wasz onyks, wy, co czcicie prawa czystego łoża.
Lecz która się oddała nieczystemu cudzołóstwu,
jej ach złe dary niech lekki wypije próżny pył:
bo ja od niegodnych nagród żadnych nie żądam.
Lecz raczej, o oblubienice, zawsze zgoda wasze,
zawsze miłość niech ustawiczna zamieszkuje siedziby.
Ty zaś, królowo, gdy gwiazdy patrząc boginię
przejednasz świątecznymi światłami Wenus,
nie daj, bym ja, twoja, była wonności pozbawiona,
lecz raczej obdarz hojnymi darami.
Czemu gwiazdy mnie trzymają? Obym się królewskim stał warkoczem,
niech obok Wodnika lśni Orion.

O słodkiemu miła mężowi, miła rodzicowi,
witaj, i niech cię dobrą Jowisz wzmocni pomocą,
Bramo, o której mówią, że Balbusowi służyłaś życzliwie
niegdyś, gdy sam starzec siedziby dzierżył,
i o której powiadają, że znów posłużyłaś przekornie,
gdy, wyniesiony starzec, stałaś się małżeńską.
Powiedz nam, dalejże, czemu, mówią, odmieniona
dawnemu panu wiarę porzuciłaś.
Nie (tak niech Cecyliuszowi się podobam, któremu teraz jestem oddana)
moja to wina, choć się mówi, że moja,
ani nikt nie może mi zarzucić żadnego występku:
† lecz ludzie owi bramą cię czynią!
Którzy, gdziekolwiek się coś źle uczynionego znajdzie,
do mnie wszyscy krzyczą: Bramo, twoja to wina.
Nie dość tego jednym rzec słowem,
lecz sprawić, by każdy poczuł i ujrzał.
Jak mogę? Nikt nie pyta, ni wiedzieć się trudzi.
My chcemy; nam nie wahaj się powiedzieć.
Najpierw więc, że dziewicą, mówią, byłam nam oddana,
fałsz to. Nie jej mąż pierwszy dotknął,
któremu wiotszy niż czuły burak zwisający sztylecik
nigdy się do połowy nie wznosił ku tunice:
lecz ojciec jego, mówią, łoże syna zbezcześcił
i nieszczęsny dom zbrodnią splamił,
czy że bezbożny umysł ślepą płonął miłością,
czy że gnuśny jałowym nasieniem syn był
i trzeba było szukać, skąd by było krzepsze to,
co by zdołało rozwiązać dziewiczy pas.
Wyborny opowiadasz cudownej pobożności rodzica,
który sam w łono własnego syna oddał mocz.
A jednak nie tylko to o sobie mówi, że jej wiadomo,
Bryksja † pod chinejską wieżą leżąca,
którą jasny miękką wyprzedza rzeką Mella,
Bryksja, mej Werony matko ukochana,
lecz o Postumiusza i Korneliusza opowiada miłości,
z którymi ona złe popełniła cudzołóstwo.
Powie tu ktoś: co? ty to, Bramo, wiesz,
której nigdy od pańskiego progu odejść nie wolno,
ani ludu podsłuchiwać, lecz tu przybita do belki
tylko zamykać zwykłaś albo otwierać dom?
Często ją słyszałam, jak skrytym mówiła głosem
sama ze służebnicami te swoje sromoty,
wymieniając imieniem tych, których rzekliśmy, jako że mnie
liczyła, że ni języka nie mam, ni uszka.
Nadto dodawała pewnego, którego wymienić nie chcę
imieniem, by nie podniósł rudych brwi.
To wysoki człek, któremu wielkie zwaliły niegdyś procesy
fałszywe z kłamliwego brzucha macierzyństwo.

Że mi, losem i gorzkim wypadkiem przygnieciony,
zapisany łzami ślesz ten liścik,
bym rozbitka, wyrzuconego spienionego morza falami,
podniósł i od śmierci progu przywrócił,
którego ani święta Wenus miękkim spocząć snem
opuszczonemu na samotnym łożu nie pozwala,
ani dawnych słodką pisarzy pieśnią Muzy
nie cieszą, gdy umysł trwożny czuwa,
miłe mi to jest, skoro mówisz, żem ci przyjaciel,
i darów Muz stąd żądasz i Wenus.
Lecz byś ty nie był nieświadomy mych niedoli, Manliuszu,
i byś nie mniemał, że nienawidzę gościa powinności,
posłuchaj, jakimi sam nurzam się losu falami,
byś więcej od nędznego darów szczęśliwych nie żądał.
W czasie, gdy pierwszy raz szatę czystą mi oddano,
gdy kwitnący wiek wesołą wiódł wiosnę,
dość wiele igrałem; nie jest nam nieznaną bogini,
która słodką z troskami miesza gorycz:
lecz cały ten zapał żałobą bratnia mi śmierć
odjęła. O nędznemu bracie mi wydarty,
ty umierając skruszyłeś me szczęście, bracie,
z tobą razem cały pogrzebany jest nasz dom,
wszystkie z tobą razem zginęły nasze radości,
które twa w życiu słodka żywiła miłość.
Za którego zgubą z całego umysłu wygnałem
te zamiłowania i wszystkie rozkosze ducha.
Przeto, że piszesz, iż w Weronie hańba jest dla Katulla
być, bo tu ktoś z lepszego stanu
zziębłe na opuszczonym rozgrzewa łożu członki,
to, Manliuszu, nie hańba, raczej nieszczęście.
Wybaczysz więc, jeśli, czego mi żałoba odjęła,
tych ci nie udzielam darów, gdy nie mogę.
Bo że pisarzy niewielki jest u mnie zapas,
to stąd, że w Rzymie żyjemy: tam mój dom,
tam ma siedziba, tam mój wiek się spędza;
tu jedna z wielu szkatułka za mną idzie.
Skoro tak jest, nie chciałbym, byś sądził, że złym umysłem
to czynię albo z duszy niedość szlachetnej,
że ci obu żądającemu zapas nie jest dany:
sam bym z siebie ofiarował, gdyby jakiś był zapas.

Nie mogę zamilczeć, boginie, w jakiej mi Alliusz sprawie
pomógł lub jak wielkimi pomógł usługami,
by uciekający z zapominającymi wiekami czas
jego tej ślepą nocą nie zakrył gorliwości:
lecz powiem wam, wy dalej powiedzcie wielu
tysiącom i sprawcie, by ta karta mówiła zestarzała,
i niech coraz bardziej sławny będzie zmarły,
i niech wysoko cienką snując pajęczą sieć
na opuszczonym Alliusza imieniu dzieła nie tka.
Bo jaką mi dała dwoista Amatuzja troskę,
wiecie, i w jakim mnie zgubiła rodzaju,
gdy tak płonąłem, jak trynakryjska skała
i woda w ojtajskich malijska Termopilach,
i smutne ustawicznym trawić się płaczem oczy
nie przestawały i smutną kropić deszczem lica,
jak na powietrznym prześwitujący szczycie góry
strumień z omszałego wytryska kamienia,
który, gdy ze stromej stromo doliny się stoczył,
przez środek gęstego przechodzi ludu drogą,
słodkim wędrowcowi znużonemu w pocie ulgą,
gdy ciężki spiekłe upał rozdziera pola,
ten, jak w czarnym miotanym wirze żeglarzom
łagodniej dmący wiatr pomyślny przychodzi,
już modlitwą Polluksa, już Kastora wzywany,
takim była nam Alliusza pomocą.
On zamknięte szeroką otworzył ścieżką pole,
i on dom nam, i on dał pani,
u której byśmy wspólne uprawiali miłości.
Tam ma się miękką jasna bogini stopą
wniosła i lśniącą na wygładzonym progu podeszwę
oparłszy zatrzymała skrzypiącym sandałem,
jak niegdyś płonąc przyszła miłością małżonka
Laodamia do Protesilaosowego domu,
zaczętego na próżno, bo jeszcze świętą krwią
ofiara niebiańskich panów nie przejednała.
Nic mi tak bardzo niech się nie podoba, ramnuzyjska dziewico,
co lekkomyślnie wbrew woli panów się podejmuje.
Jak głodny ołtarz łaknie pobożnej krwi,
nauczyła się, straciwszy męża, Laodamia,
zmuszona nowego małżonka szyję puścić,
nim, gdy nadejdzie jedna i druga znów zima,
w długich nocach chciwą nasyciła miłość,
by mogła żyć po zerwanym małżeństwie:
o czym wiedziały Parki, że niedługo mu do tego,
jeśli żołnierz pod iliackie mury pójdzie:
bo wtedy przez porwanie Heleny pierwsi Argiwowie
poczęli ku sobie Troję wzywać mężów,
Troja (o zgrozo!) wspólny grób Azji i Europy,
Troja mężów i wszystkich cnót gorzki popiół:
która i naszemu śmierć żałosną bratu
przyniosła. Biada nędznemu bracie mi wydarty,
biada nędznemu bratu miłe światło wydarte,
z tobą razem cały pogrzebany jest nasz dom,
wszystkie z tobą razem zginęły nasze radości,
które twa w życiu słodka żywiła miłość.
Którego teraz tak daleko, nie wśród znanych grobów
ni blisko pokrewnych złożonego prochów,
lecz w Troi plugawej, Troi nieszczęsnej pogrzebanego
trzyma na ostatnim gruncie obca ziemia.
Ku której wtedy spiesząc, mówią, zewsząd młódź
grecka domowe opuściła ogniska,
by Parys, uciechą uprowadzonej wolnej ciesząc się nierządnicy,
nie wiódł swobodnych w spokojnej komnacie chwil.
Tym ci wtedy wypadkiem, najpiękniejsza Laodamio,
wydarte zostało od życia słodsze i od duszy
małżeństwo: tak wielkim cię pochłaniając wirem miłości
prąd w urwistą uniósł przepaść,
jak, powiadają Grecy, pod Kyllene Feneus
osusza, wysączywszy z tłustego bagna grunt,
który niegdyś, przeciąwszy góry wnętrzności, wydrążył,
jak słychać, fałszywy rodzic Amfitrioniada,
w czasie, gdy stymfalskie pewną strzałą potwory
poraził na rozkaz gorszego pana,
by liczniejszymi niebios ścierana była brama bogów
i Hebe nie była w długim dziewictwie.
Lecz twa głęboka miłość głębsza od tej przepaści była,
która wtedy nieposkromioną nauczyła nieść jarzmo.
Bo ni tak drogi zgrzybiałemu wiekiem rodzicowi
jedynej córki syn późno zrodzony żywot,
który, gdy z trudem wreszcie do dziadowskich bogactw
imię wpisane wniósł w poświadczone tablice,
bezbożne wyśmianego krewniaka radości niwecząc
spędza sępa z siwej głowy:
ni tak śnieżnym cieszyła się gołębiem żadna
towarzyszka, która, mówią, o wiele bezwstydniej
pocałunki dziobiącym zawsze zrywa dziobem,
niż ona, która nade wszystko mnogo pragnie kobieta:
lecz ty tych wielkie sama przewyższyłaś szały,
gdyś raz z jasnowłosym pojednana mężem.
Której albo w niczym, albo w mało wtedy ustępować godna
światłość ma sama nam się wniosła na łono,
którą krążąc tu i tam często Kupido
lśnił jasny w szafranowej tunice.
Która, choć jednym nie jest zadowolona Katullem,
rzadkie wstydliwej pani ukradki zniesiemy,
byśmy nazbyt na modłę głupców nie byli dokuczliwi:
często i Junona, największa z niebian,
za winę małżonka wrzący dławi gniew,
poznając wielolubego liczne ukradki Jowisza.
Lecz nie godzi się z bogami ludzi zrównywać —
† zdejmij niewdzięczny drżącego rodzica ciężar.
Ni jednak ona mi prawicą wiedziona ojcowską
przyszła pachnąc asyryjską wonią do domu,
lecz skrytą dała cudowne dary nocą,
z samego męża łona wyjęte.
Przeto to dość, jeśli nam ten sam dany dzień,
który ona kamieniem jaśniejszym znaczy.
Ten ci, jaki mogłem, ukończony pieśnią dar
za liczne, Alliuszu, oddaje się usługi,
by waszego szorstką rdzą nie tykał imienia
ten i ów dzień, i inny, i inny.
Do tego niech dodadzą bogowie jak najwięcej, co Temida niegdyś
dawnym zwykła była pobożnym dary nieść:
bądźcie szczęśliwi i ty zarazem, i twe życie,
i dom, w którym my igraliśmy i pani,
i ten, kto z początku nam † dał ziemię, sprawca,
od którego pierwsze wszystkie zrodziły się dobra,
i przede wszystkimi ta, co mi od samego siebie droższa,
światłość ma, przez którą żywej żyć słodko mi jest.

Nie dziw się, czemu ci żadna kobieta,
Rufie, nie chce podłożyć czułego uda,
choćbyś ją rzadkiej podważał darem szaty
lub przezroczystego wdziękami klejnotu.
Szkodzi ci pewna zła bajka, w której o tobie mówią,
że w dolinie pach dziki mieszka kozioł.
Tego wszyscy się boją. I nic dziwnego: bo bardzo zła to
bestia, ani z nią ładna dziewczyna nie legnie.
Przeto albo srogą nosów zabij zarazę,
albo dziwić się przestań, czemu uciekają.

Nikomu, mówi, kobieta moja nie woli poślubić,
niż mnie, choćby sam Jowisz o nią zabiegał.
Mówi: lecz co kobieta chciwemu mówi kochankowi,
na wietrze i wartkiej wodzie pisać należy.

Jeśli komu słusznie z dobrej racji przeszkodził pach święty kozioł,
albo jeśli kogo zasłużenie powolna podagra tnie,
ów rywal twój, który wasze uprawia miłostki,
cudownie od ciebie zyskał oba zła.
Bo ilekroć się złączy, tylekroć mści się na obojgu:
ją dręczy odorem, sam ginie od podagry.

Mówiłaś niegdyś, że tylko Katulla znasz,
Lesbio, i że nade mnie nie chcesz posiadać Jowisza.
Kochałem cię wtedy nie tak, jak pospólstwo kochankę,
lecz jak ojciec synów kocha i zięciów.
Teraz cię poznałem: przeto, choć mocniej płonę,
o wiele jednak mi jesteś podlejsza i lżejsza.
Jak to możliwe? — pytasz. Bo taka krzywda kochanka
zmusza kochać więcej, lecz życzyć dobrze mniej.

Przestań komukolwiek za cokolwiek dobrze zasłużyć się chcieć
albo mniemać, że ktoś może stać się wdzięczny.
Wszystko niewdzięczne, na nic dobroć uczyniona:
owszem, nawet przykrzy się, przykrzy i szkodzi bardziej:
jak mnie, którego nikt ciężej ni goręcej nie gnębi
niż ten, co niedawno mnie jednego i jedynego miał za przyjaciela.

Gelliusz słyszał, że stryj zwykł łajać,
jeśli kto o miłostkach mówił lub je uprawiał.
By to jemu się nie zdarzyło, stryja przyugniótł samą
żonę i stryja uczynił Harpokratesem.
Czego chciał, dokonał: bo choćby teraz gębę zapchał samemu
stryjowi, słowa nie rzeknie stryj.

Do tego doprowadzony jest umysł mój, ma Lesbio, twą winą,
i tak się sam zgubił swą powinnością,
że już ani dobrze życzyć ci nie może, choćbyś się stała najlepszą,
ani przestać kochać, choćbyś wszystko czyniła.

Jeśli jakaś, wspominającemu dawne dobrodziejstwa, rozkosz
jest człowiekowi, gdy mniema, że jest pobożny,
i że świętej nie zbezcześcił wiary, ani w żadnym przymierzu
mocy bogów nie nadużył ku zwodzeniu ludzi,
wiele gotowych czeka cię w długim wieku, Katullu,
z tej niewdzięcznej miłości radości.
Bo cokolwiek ludzie komuś dobrego rzec mogą
lub uczynić, to od ciebie i rzeczone, i uczynione:
wszystko, co niewdzięcznemu powierzone przepadło umysłowi.
Przeto czemuż ty się już dłużej dręczysz?
Czemu ducha nie utwierdzisz i stamtąd się nie wycofasz,
i wbrew bogom nie przestaniesz być nędzny?
Trudno jest długą nagle złożyć miłość;
trudno, lecz to jakkolwiek dokonaj.
To jedyny ratunek, to musisz przezwyciężyć;
to czyń, czy to niemożliwe, czy możliwe.
O bogowie, jeśli waszą jest litować się, albo jeśliście komu kiedy
ostatnią już w samej śmierci nieśli pomoc,
mnie nędznego wejrzyjcie i, jeślim czysto życie wiódł,
wyrwijcie mi tę zarazę i zgubę!
Biada mi, jak wkradająca się w głębię członków drętwota
wypędziła z całej piersi radości.
Już nie tego pragnę, by wzajem mnie kochała ona,
albo, co niemożliwe, by wstydliwą być chciała:
sam zdrowia pragnę i tę wstrętną złożyć chorobę.
O bogowie, oddajcie mi to za pobożność mą.

Rufie, na próżno i daremnie zaufany jako przyjaciel
(na próżno? owszem, wielką ceną i złem),
tak mi się wkradłeś i wnętrzności paląc,
biada nędznemu, wydarłeś mi wszystkie nasze dobra?
Wydarłeś, ach, okrutna naszego
życia trucizno, ach naszej zarazo przyjaźni.

Gallus ma braci, z których jednego przemiła żona,
drugiego uroczy syn.
Gallus to miły człek: bo słodkie łączy miłostki,
by z ładnym chłopcem ładna legła dziewczyna.
Gallus to głupi człek i nie widzi, że jest mężem,
on, stryj, który stryjowi cudzołóstwo ukazuje.
Lecz teraz tego żałuję, że czyste czystej dziewczyny
pocałunki zbrukała sprośna twoja ślina.
Ale to nie ujdzie ci bezkarnie: bo cię wszystkie wieki
poznają, i kim jesteś, sława powie zestarzała.

Lesbius jest piękny: czemu by nie? Którego woli Lesbia
niż ciebie z całym rodem, Katullu, twoim.
Lecz jednak niech ten piękny sprzeda z rodem Katulla,
jeśli trzy pocałunki znajomych znajdzie.

Cóż mam rzec, Gelliuszu, czemu te różane usteczka
stają się bielsze od iberyjskiego śniegu,
gdy rankiem z domu wychodzisz i gdy cię ósma z drzemki
z miękkiej podnosi godzina w długim dniu?
Coś tam pewnie jest: czy naprawdę sława szepce,
że ty pękate wielkie środka pożerasz męża?
Tak zaiste jest: krzyczą pęknięte nędznego Wiktora
lędźwie, i wargi znaczone wysączonym sokiem.

Nikogóż w tak wielkim ludzie nie mogło być, Juwencjuszu,
miłego człeka, którego byś kochać począł,
prócz tego twego z konającej siedziby Pizauru
gościa, bledszego niż pozłacany posąg?
Który ci teraz jest miły, którego ty nad nas przekładać
śmiesz i nie wiesz, jaką zbrodnię czynisz.

Kwinkcjuszu, jeśli chcesz, by ci Katullus był winien oczy
albo jeśli co droższego jest nad oczy,
nie wydzieraj mu, co o wiele droższe jemu
jest nad oczy, czy co droższego jest nad oczy.

Lesbia mi, gdy mąż obecny, wiele złego mówi:
to owemu głupcowi największą jest radością.
Mule, nic nie czujesz. Gdyby o nas zapomniawszy milczała,
zdrowa by była: teraz, że warczy i złorzeczy,
nie tylko pamięta, lecz, co o wiele ostrzejsze,
gniewa się: to jest, płonie i mówi.

„Chommody" mówił, ilekroć „commode" chciał
rzec, i „zasadzki" Arriusz „hzasadzki",
i wtedy cudownie się spodziewał, że przemówił,
gdy ile mógł, wyrzekł „hzasadzki".
Wierzę, tak matka, tak wyzwoleniec wuj jego,
tak z matczynej strony dziad rzekli i babka.
Gdy go posłano do Syrii, odpoczęły wszystkim uszy:
słyszały te same słowa łagodnie i lekko,
ani się odtąd takich nie lękały słów,
gdy nagle nadchodzi wieść straszliwa,
że jońskie fale, odkąd tam Arriusz przybył,
już nie jońskie są, lecz hjońskie.

Nienawidzę i kocham. Czemu to czynię, może pytasz.
Nie wiem, lecz czuję, że tak się dzieje, i cierpię.

Kwintia dla wielu jest piękna: dla mnie jasna, wysoka,
prosta. To tak w szczegółach wyznaję,
lecz owo całe „piękna" przeczę: bo żadnego wdzięku,
żadnej w tak wielkim ciele nie ma szczypty soli.
Lesbia jest piękna, która i cała najpiękniejsza,
i wszystkim jedna wszystkie wykradła wdzięki.

Żadna kobieta nie może rzec, że tak była kochana
prawdziwie, jak przeze mnie, Lesbio, kochana jesteś moja.
Żadna wierność nigdy w żadnym przymierzu nie była tak wielka,
jak w miłości twojej z mej strony znaleziona.

Cóż czyni ten, Gelliuszu, kto z matką i siostrą
lubieżnie czuwa, zrzuciwszy tuniki?
Cóż czyni ten, kto stryjowi nie daje być mężem?
Czyż wiesz, ile zbrodni na się bierze?
Bierze, o Gelliuszu, ile ni ostatnia Tetyda,
ni rodzic nimf Okeanos nie zmyje:
bo nic już nie ma zbrodni, dokąd by dalej zaszedł,
choćby spuściwszy głowę sam siebie pożerał.

Gelliusz jest chudy: czemu by nie? Któremu tak dobra matka
i tak krzepka żyje, i tak wdzięczna siostra,
i tak dobry stryj, i tak wszystko pełne dziewcząt
pokrewnych, czemuż by przestał być wychudły?
Który, choćby niczego nie tknął prócz tego, czego dotknąć się nie godzi,
ile chcesz, czemu jest chudy, znajdziesz.

Niech się narodzi mag z Gelliusza i matki niegodziwego
związku i niech się nauczy perskiej wieszczby:
bo mag z matki i syna musi być zrodzony,
jeśli prawdą jest Persów bezbożna religia,
by wdzięczny przyjętą czcił pieśnią bogów,
sieć tłustą w płomieniu topiąc.

Nie dlatego, Gelliuszu, spodziewałem się, że mi wierny
w tej nędznej naszej, tej zgubnej będziesz miłości,
bo bym cię znał dobrze lub stałym mniemał
albo zdolnym umysł od sromotnej wstrzymać hańby,
lecz że ani matką, ani rodzoną siostrą nie widziałem,
by ci była ta, której mnie wielka trawiła miłość;
i choć bym z tobą wielkim był złączony obyczajem,
nie dość to za powód sądziłem, by ci było.
Ty dość to uznałeś: taka ci radość w każdej
winie jest, w jakiejkolwiek jest coś zbrodni.

Lesbia mi mówi zawsze źle i nie milczy nigdy
o mnie: Lesbia niech zginę, jeśli mnie nie kocha.
Po jakim znaku? Bo tyleż jest moich: przeklinam ją
ustawicznie, lecz niech zginę, jeśli nie kocham.

Nic zbytnio się nie staram, Cezarze, tobie chcieć się podobać,
ani wiedzieć, czyś biały, czy czarny człek.

Mentula cudzołoży. Cudzołoży Mentula zaiste.
To jest, co mówią: sam garnek zioła zbiera.

Zmyrna mego Cynny, wreszcie po dziewiątym żniwie,
odkąd zaczęta i po dziewiątej wydana zimie,
gdy tymczasem pięćset tysięcy Hortensjusz w jednym...
Zmyrna aż do wklęsłych Satrachu głęboko posłana będzie fal,
Zmyrnę siwe długo wieki przewracać będą.
Lecz Wolusjusza roczniki pod samą Padwą pomrą
i luźne makrelom często dadzą tuniki.
Drobne mego niech mi drogie będą pomniki druha:
niech lud się nadętym cieszy Antymachem.

Jeśli co miłego lub przyjemnego niemym grobom
zdarzyć się może z naszego, Kalwie, bólu,
tym pragnieniem, którym dawne odnawiamy miłości
i niegdyś porzucone opłakujemy przyjaźnie,
zaiste nie tak wielkim śmierć przedwczesna bólem
jest Kwintylii, ile się cieszy miłością twoją.

Nie (tak niech mnie bogowie kochają) sądziłem, że wielka różnica,
czy usta, czy tyłek wąchać będę Emiliuszowi.
W niczym nie czystsze to, w niczym nie brudniejsze tamto,
a raczej i tyłek czystszy, i lepszy:
bo bez zębów jest. Te zęby na półtora stopy,
dziąsła zaś jak stara skrzynia furmańska,
nadto rozwarcie, jakie rozpłatana w upale
sikającej muły srom miewa zwykle.
Ten wielu ma i sam się czyni wdzięcznym,
i nie do żaren jest oddany ani do osła?
Którego jeśli jaka tknie, nie sądźmyż, że ona zdolna
chorego tyłek lizać kata?

W tobie, jeśli w kimkolwiek, rzec można, cuchnący Wiktiuszu,
to, co się mówi gadatliwym i głupcom:
tym twym językiem, gdyby przyszła ci potrzeba, mógłbyś
tyłki i chodaki lizać skórzane.
Jeśli nas zgoła chcesz wszystkich zgubić, Wiktiuszu,
rozdziaw gębę: zgoła, czego pragniesz, dokonasz.

Skradłem ci, gdyś się bawił, miodowy Juwencjuszu,
całuseczek, słodszy od słodkiej ambrozji.
Lecz nie uszło mi to bezkarnie: bo więcej niż godzinę,
pamiętam, byłem przybity na szczycie krzyża,
gdy ci się tłumaczę, ani żadnym płaczem nie mogę
odrobiny z waszej odjąć srogości.
Bo gdy tylko to się stało, wieloma zroszone wargi
kroplami otarłeś wszystkimi palcami,
by nic z naszych ust zetkniętego nie zostało,
niby zbrukana ślina sprośnej wilczycy.
Nadto wrogiej mnie nędznego oddać Miłości
nie przestałeś i wszelkim męczyć sposobem,
tak że mi z ambrozji odmieniony już był ów
całuseczek gorzki, od gorzkiego ciemiernika gorszy.
Skoro taką nędznej wyznaczasz miłości karę,
nigdy już odtąd pocałunków nie ukradnę.

Celiusz Aufilena i Kwincjusz Aufilenę,
kwiat werońskiej, kochają do zguby, młodzi,
ten brata, tamten siostrę. To jest, co się zwie
bratnim prawdziwie słodkim towarzystwem.
Komu bardziej mam sprzyjać? Tobie, Celiuszu: bo twoja nam
przez czyny okazana jedyna przyjaźń,
gdy szalony palił mi płomień szpiki.
Bądź szczęśliwy, Celiuszu, bądź w miłości potężny.

Przez wiele ludów i wiele mórz niesiony
przybywam, bracie, na te żałosne pogrzebiny,
bym cię ostatnim obdarzył darem śmierci
i niemy próżno przemówił do prochu,
skoro los mi ciebie samego wydarł,
biada nędzny, niegodnie bracie mi odjęty.
Teraz jednak tymczasem te, dawnym rodziców obyczajem
przekazane smutnym darem na pogrzebiny,
przyjmij obficie bratnim spływające płaczem,
i na wieki, bracie, witaj i żegnaj.

Jeśli co milczącemu powierzono wiernemu przyjacielowi,
którego by na wskroś znana była wierność ducha,
i mnie znajdziesz tym prawem poświęconego,
Korneliuszu, i sądź, żem się stał Harpokratesem.

Albo, proszę, oddaj mi dziesięć tysięcy sestercji, Silonie,
potem bądź, choćbyś srogi i nieokiełznany:
albo, jeśli cię pieniądze cieszą, przestań, proszę,
być rajfurem, a zarazem srogim i nieokiełznanym.

Wierzysz, żem mógł mej złorzeczyć miłości,
która mi nad oboje droższa jest oczu?
Nie mogłem, ani, gdybym mógł, tak zgubnie bym nie kochał:
lecz ty z Tapponem wszystkie czynisz potwory.

Mentula usiłuje na piplejską wspiąć się górę:
Muzy widłami głowację strącają.

Kto z ładnym chłopcem woźnego widzi razem,
cóż by pomyślał, prócz że on sprzedać się pragnie?

Jeśli komu co pragnącemu i życzącemu przypadło kiedy
niespodzianie, to jest miłe duszy właściwie.
Przeto to miłe i nam, droższe nad złoto,
że ty się przywracasz, Lesbio, mnie pragnącemu:
przywracasz się pragnącemu i niespodziewającemu, sama wracasz
do nas. O światło jaśniejszym znaczone znakiem!
Któż ode mnie jednego szczęśliwszy żyje, albo bardziej te
upragnione nad życie rzeczy któż nazwać zdoła?

Jeśli, Kominiuszu, ludu wyrokiem twa siwa starość,
zbrukana nieczystymi obyczajami, zginie,
nie wątpię zaiste, że najpierw wroga dobrym
język, wycięty, chciwemu będzie dany sępowi,
wyłupione oczy pożre czarnym gardłem kruk,
wnętrzności psy, resztę członków wilki.

Miłą, me życie, mi zapowiadasz miłość,
tę naszą, że między nami wieczna będzie.
Bogowie wielcy, sprawcie, by prawdziwie przyrzec mogła
i by to szczerze rzekła i z duszy,
byśmy mogli przez całe przewieść życie
wieczne to świętej przymierze przyjaźni.

Aufileno, dobre zawsze chwali się przyjaciółki:
biorą zapłatę za to, co czynić postanawiają.
Ty, żeś mi to przyrzekła, a skłamała, wroga jesteś;
że ani dajesz, a bierzesz często, czynisz zbrodnię.
Albo uczynić to szlachetnej, albo nie przyrzekać wstydliwej,
Aufileno, było: lecz dane porwać,
oszukując, † czyni więcej niż chciwa nierządnica,
która się całym ciałem prostytuuje.

Aufileno, mężem samym zadowolona żyć
z chwał wybornych chwałą jest oblubienic:
lecz komukolwiek jakkolwiek raczej ulec przystoi,
niż matce braci ze stryja rodzić.

Wielki z ciebie człek, Nazonie, a przecież z tobą nie wielki jest człek, kto
zstępuje: Nazonie, wielki jesteś i lubieżny.

Za konsulatu Pompejusza pierwszego dwaj, Cynno, zwykli
Mecylię: gdy konsulem został znów,
zostali dwaj, lecz wzrosły tysiące w każdego
jednego. Płodne nasienie w cudzołóstwie.

Firmańskim gruntem nie fałszywie Mentula bogaty
zwie się, który tyle rzeczy w sobie ma wybornych,
ptactwo wszelkiego rodzaju, ryby, łąki, pola i zwierzynę.
Na próżno: plony wydatkami przewyższa.
Przeto zgadzam się, niech będzie bogaty, byle wszystkiego brakło;
grunt chwalmy, byle sam domu potrzebował.

Mentula ma obok trzydzieści morgów łąki,
czterdzieści roli: reszta to morza.
Czemuż by nie mógł bogactwem Krezusa przewyższyć,
kto w jednym gruncie tyle dóbr posiada,
łąki, role, ogromne lasy, gruntów i bagien
aż po Hyperborejów i morze po Ocean?
Wszystko to wielkie jest, on jednak sam największy jest ponadto,
nie człowiek, lecz zaiste mentula wielka i groźna.

Często ci, gorliwym duchem łowiąc, szukając,
pieśni bym mógł posłać Battiady,
którymi bym cię zmiękczył, byś nie próbował
pocisków wrogich mi miotać aż w samą głowę,
teraz widzę, że próżno podjęty był ten trud,
Gelliuszu, i że tu nasze nie zdały się prośby.
Przeciw nam te pociski twoje odparujemy płaszczem:
lecz przebity naszymi ty poniesiesz karę.