Σε ποιον να δώσω το κομψό, καινούργιο βιβλιαράκι,
που μόλις τώρα το γυάλισα με ξερή ελαφρόπετρα;
Σ’ εσένα, Κορνήλιε· γιατί εσύ συνήθιζες
να θεωρείς πως κάτι αξίζουν τα δικά μου παιχνιδίσματα,
ήδη τότε που τόλμησες, μόνος απ’ τους Ιταλούς,
όλον τον χρόνο ν’ απλώσεις σε τρεις παπύρους,
μορφωμένους, μα τον Δία, και πολύμοχθους!
Γι’ αυτό, κράτησε για δικό σου ό,τι κι αν είναι τούτο το βιβλιαράκι,
όποιας κι αν είναι αξίας — που, ω παρθένα προστάτιδα,
να μείνει αιώνιο πάνω από μια γενιά.

Σπουργίτη, χαρά και θάλπος της κοπέλας μου,
μ’ εσένα εκείνη παίζει, εσένα κρατά στην αγκαλιά,
σ’ εσένα την άκρη του δαχτύλου δίνει όταν το γυρεύεις
και σε ξεσηκώνει σε δαγκώματα κοφτερά,
όποτε στην αστραφτερή μου λαχτάρα
της αρέσει κάτι γλυκό ν’ αστειευτεί
(και μια μικρή παρηγοριά για τον πόνο της,
πιστεύω, ώστε τότε ο βαρύς της πόθος να ησυχάσει)·
μακάρι κι εγώ, όπως εκείνη, να μπορούσα μαζί σου να παίζω
και τις θλιβερές έγνοιες της ψυχής ν’ απαλύνω!
Τόσο ευχάριστο μού είναι όσο, λένε, στην ταχύποδη
κοπέλα το χρυσαφένιο μήλο,
που έλυσε τη ζώνη της, δεμένη τόσον καιρό.

Θρηνήστε, ω Αφροδίτες κι Έρωτες
κι όσοι υπάρχετε άνθρωποι πιο χαριτωμένοι!
Ο σπουργίτης πέθανε της κοπέλας μου,
ο σπουργίτης, η χαρά και το θάλπος της κοπέλας μου,
που εκείνη τον αγαπούσε πιο πολύ κι απ’ τα ίδια της τα μάτια·
γιατί ήταν γλυκός σαν μέλι, και τη γνώριζε
τόσο καλά όσο ένα κορίτσι τη μάνα του,
κι ούτε απ’ την αγκαλιά της κουνιόταν,
μα πηδώντας τριγύρω πότε εδώ πότε εκεί
μόνο τη δέσποινά του διαρκώς τιτίβιζε.
Τώρα βαδίζει τον σκοτεινό τον δρόμο,
εκεί απ’ όπου λένε πως κανείς δεν επιστρέφει.
Μα ανάθεμά σας, κακά σκοτάδια
του Άδη, που κάθε ωραίο το καταβροχθίζετε·
τόσο ωραίο σπουργίτη μού πήρατε.
Ω πράξη κακή! Ω κακόμοιρε σπουργίτη!
Τώρα, με τη δική σου αιτία, της κοπέλας μου
τα ματάκια κοκκινίζουν πρησμένα απ’ το κλάμα.

Εκείνο το πλοιάριο που βλέπετε, ξένοι,
λέει πως υπήρξε το ταχύτερο των καραβιών,
κι ουδενός πλέοντος σκάφους την ορμή
δεν αδυνατούσε να προσπεράσει, είτε με τα κουπιά
χρειαζόταν να πετάξει είτε με το πανί.
Κι αυτό, λέει, δεν το αρνείται η ακτή
του απειλητικού Αδρία, ούτε τα Κυκλαδίτικα νησιά,
ούτε η ξακουστή Ρόδος κι η αγριωπή Θράκη,
η Προποντίδα ή ο άγριος κόλπος του Πόντου,
όπου εκείνο, το κατοπινό πλοιάριο, ήταν πρωτύτερα
δάσος με φύλλωμα· γιατί στην κορυφή του Κυτώρου
συχνά σφύριζε με τα φύλλα του που μιλούσαν.
Ποντική Άμαστρη και Κύτωρε γεμάτε πυξάρια,
πως τούτα ήταν και είναι σ’ εσάς πασίγνωστα
λέει το πλοιάριο· απ’ την πρώτη του καταγωγή
λέει πως στάθηκε στην κορυφή σου,
πως βύθισε τα κουπιά του στα δικά σου νερά,
κι από κει, μέσα από τόσα ανήμερα πελάγη,
κουβάλησε τον αφέντη του, είτε απ’ τ’ αριστερά είτε απ’ τα δεξιά
τον καλούσε ο άνεμος, είτε ο Δίας και τα δυο
μαζί, ευνοϊκός, έπεφτε στο πανί·
κι ούτε τάματα καμιά φορά στους θεούς της ακτής
έκανε, όταν ερχόταν απ’ την έσχατη θάλασσα
ίσαμε τούτη εδώ τη διάφανη λίμνη.
Μα αυτά ανήκουν στο παρελθόν: τώρα, κρυμμένο,
γερνά μέσα στην ησυχία κι αφιερώνεται σ’ εσάς,
δίδυμε Κάστορα και δίδυμε αδελφέ του Κάστορα.

Ας ζήσουμε, Λεσβία μου, κι ας αγαπηθούμε,
και τα λόγια των αυστηρών γερόντων
όλα ας τα λογαριάσουμε για μιαν πεντάρα.
Οι ήλιοι μπορούν να δύουν και να ξαναγυρίζουν:
για μας, μια φορά που δύσει το σύντομο φως μας,
μια νύχτα αιώνια πρέπει να κοιμηθούμε.
Δώσε μου χίλια φιλιά, κι έπειτα εκατό,
κι έπειτα άλλα χίλια, κι έπειτα δεύτερα εκατό,
κι έπειτα ακόμη άλλα χίλια, κι έπειτα εκατό·
κι έπειτα, σαν κάνουμε πολλές χιλιάδες,
θα τα μπερδέψουμε, για να μην ξέρουμε,
ή για να μη μπορέσει κανείς κακός να μας βασκάνει,
μαθαίνοντας πως τόσα είναι τα φιλιά.

Φλάβιε, τη γλυκιά σου, στον Κάτουλλο,
αν δεν ήταν άχαρη κι ακαλαίσθητη,
θα ήθελες να τη μαρτυρήσεις, δε θα μπορούσες να σωπάσεις.
Μα κάποια πυρετώδη κι αρρωστιάρικη
πόρνη αγαπάς: ντρέπεσαι να τ’ ομολογήσεις.
Γιατί πως δεν κοιμάσαι μοναχός τις νύχτες
το φωνάζει, μάταια βουβό, το κρεβάτι,
που ευωδιάζει από στεφάνια και μύρο συριακό,
κι απ’ τα μαξιλάρια, το ένα κι άλλο, το ίδιο
ζουληγμένα, κι απ’ του τρεμουλιαστού κρεβατιού
το τρίξιμο κι από δω κι από κει σεργιάνισμα.
Γιατί τίποτα, τίποτα δεν ωφελεί να κρύβεις τις ξεδιαντροπιές.
Γιατί; Δε θα ’δειχνες τα λαγόνια σου τόσο ξεθεωμένα,
αν δεν έκανες κάτι από τις τρέλες αυτές.
Γι’ αυτό, ό,τι έχεις καλό και κακό,
πες μας: θέλω εσένα και τους έρωτές σου
στον ουρανό ν’ ανεβάσω με κομψό στίχο.

Ρωτάς πόσα φιλήματα δικά σου,
Λεσβία, μου φτάνουν και μου περισσεύουν.
Όσο μεγάλο είναι το πλήθος της λιβυκής άμμου
που κείτεται στην Κυρήνη την πλούσια σε λάσερπι,
ανάμεσα στο μαντείο του φλογερού Δία
και στον ιερό τάφο του αρχαίου Βάττου,
ή όσα άστρα, σαν σωπαίνει η νύχτα,
βλέπουν τους κρυφούς έρωτες των ανθρώπων —
τόσα πολλά φιλιά να σε φιλήσω
φτάνει και περισσεύει στον τρελό τον Κάτουλλο,
που μήτε οι περίεργοι να μετρήσουν
μπορούν, μήτε κακή γλώσσα να βασκάνει.

Δύστυχε Κάτουλλε, πάψε να ανοηταίνεις,
κι ό,τι βλέπεις χαμένο θεώρησέ το χαμένο.
Έλαμψαν κάποτε για σένα λαμπροί οι ήλιοι,
όταν πηγαινοερχόσουν όπου σ’ οδηγούσε η κοπέλα,
αγαπημένη από μας όσο καμιά δε θ’ αγαπηθεί.
Εκεί γίνονταν τότε εκείνα τα πολλά παιχνίδια,
που εσύ τα ήθελες κι η κοπέλα δεν τ’ αρνιόταν.
Έλαμψαν αληθινά για σένα λαμπροί οι ήλιοι.
Τώρα πια εκείνη δε θέλει: κι εσύ, ανήμπορε, μη θέλεις,
μήτε ό,τι φεύγει κυνηγάς, μήτε δυστυχισμένος ζεις,
μα με πείσμα στο μυαλό κράτα, βάσταξε.
Έχε γεια, κοπέλα! Ο Κάτουλλος πια βαστάει,
δε θα σε γυρέψει μήτε θα σε παρακαλέσει, την απρόθυμη:
μα εσύ θα πονέσεις, όταν κανείς δε θα σε γυρεύει.
Άθλια, αλίμονό σου! Τι ζωή σε περιμένει!
Ποιος τώρα θα σε πλησιάσει; Σε ποιον θα φανείς ωραία;
Ποιον τώρα θ’ αγαπήσεις; Τίνος θα λες πως είσαι;
Ποιον θα φιλήσεις; Ποιανού τα χείλη θα δαγκώσεις;
Μα εσύ, Κάτουλλε, αποφασισμένος βάσταξε.

Βεράνιε, απ’ όλους μου τους φίλους
που στέκεσαι για μένα πάνω από τρακόσιες χιλιάδες,
ήρθες λοιπόν στο σπίτι, στους δικούς σου εφέστιους,
στα ομόψυχά σου αδέρφια και στη γερόντισσα μάνα;
Ήρθες! Ω για μένα ευτυχισμένα νέα!
Θα σε δω γερό και θ’ ακούσω για τους Ίβηρες
να διηγείσαι τόπους, έργα, έθνη,
όπως το συνηθίζεις, και σφίγγοντας τον λαιμό σου
θα φιλήσω το χαριτωμένο στόμα και τα μάτια σου.
Ω, όσοι υπάρχετε άνθρωποι πιο ευτυχισμένοι,
ποιος είναι πιο χαρούμενος κι ευτυχής από μένα;

Ο Βάρος με τράβηξε, όπως χάζευα στην αγορά,
να δω τη νέα του αγαπημένη,
μια πορνούλα, όπως μου φάνηκε τότε ξαφνικά,
όχι δα κι άχαρη μήτε άνοστη.
Μόλις φτάσαμε εκεί, πέσαμε σε
κουβέντες διάφορες, κι ανάμεσά τους τι να ήταν
τώρα η Βιθυνία, πώς τα πήγαινε,
κι αν μου απόφερε καθόλου χρήμα.
Απάντησα ό,τι ήταν αλήθεια: πως τίποτα ούτε στους ίδιους
τους πραίτορες ούτε στη συνοδεία δεν έμεινε,
που να γυρίσει κανείς με πιο αλειμμένο κεφάλι,
προπάντων όσοι είχαν πραίτορα ξετσίπωτο,
που ούτε για τρίχα δε λογάριαζε τη συνοδεία του.
«Μα σίγουρα, όμως», λένε, «εκείνο που εκεί
λένε πως γεννιέται, θ’ αγόρασες:
ανθρώπους για φορείο.» Εγώ, για να δείξω στην κοπέλα
πως ήμουν πιο ευτυχισμένος απ’ τους άλλους,
«Δεν ήταν», λέω, «τόσο άσχημα για μένα,
ώστε, μ’ όλο που μου έλαχε κακή επαρχία,
να μη μπορέσω οχτώ ανθρώπους ίσιους ν’ αγοράσω.»
Μα εγώ κανέναν δεν είχα, ούτε εδώ ούτε εκεί,
που το σπασμένο πόδι ενός παλιού κρεβατιού
στον σβέρκο του να μπορεί να βάλει.
Εκεί εκείνη, σαν να ’ταν πιο ξεδιάντροπη,
«Σε παρακαλώ», λέει, «Κάτουλλέ μου, για λίγο
δάνεισέ μου τους: γιατί θέλω στον Σέραπι
να με πάνε.» «Στάσου», λέω στην κοπέλα,
«εκείνο που είπα μόλις τώρα πως έχω,
μου ξέφυγε ο λογαριασμός: ο σύντροφός μου
ο Γάιος Κίννας είναι· εκείνος τους αγόρασε.
Μα, δικοί του ή δικοί μου, τι με νοιάζει;
Τους χρησιμοποιώ τόσο καλά, σαν να τους είχα αγοράσει.
Όμως εσύ ανοστόσουρτη ζεις κι ενοχλητική,
που δεν αφήνεις κανέναν να είναι απρόσεχτος.»

Φούριε κι Αυρήλιε, σύντροφοι του Κάτουλλου,
είτε στους έσχατους Ινδούς θα φτάσει,
όπου η ακτή απ’ το κύμα το ανατολικό
δέρνεται μακρόσυρτο,
είτε στους Υρκανούς ή στους μαλθακούς Άραβες,
ή στους Σάκες ή στους τοξοφόρους Πάρθους,
είτε στα πέλαγα που ο εφτάδιπλος
Νείλος τα βάφει,
είτε πέρα απ’ τις ψηλές τις Άλπεις θα διαβεί
βλέποντας τα μνημεία του μεγάλου Καίσαρα,
τον γαλατικό Ρήνο, το φριχτό πέλαγο, και τους έσχατους
Βρετανούς,
όλα ετούτα, ό,τι κι αν φέρει η θέληση
των ουρανίων, έτοιμοι μαζί μου ν’ αντιμετωπίσετε —
λίγα μηνύστε στην κοπέλα μου
λόγια όχι καλά.
Ας ζει κι ας ευτυχεί με τους εραστές της,
που τους κρατά αγκαλιά τρακόσιους μαζί,
κανέναν αληθινά μη αγαπώντας, μα ξανά και ξανά όλων
τα λαγόνια σπάζοντας·
κι ας μην κοιτάξει, όπως πριν, τη δική μου αγάπη,
που έπεσε με φταίξιμο δικό της, σαν λουλούδι
στην άκρη του λιβαδιού, αφότου, καθώς περνούσε,
τ’ άγγιξε το αλέτρι.

Ασίνιε Μαρρουκίνε, το αριστερό σου χέρι
δεν το χρησιμοποιείς όμορφα στ’ αστείο και στο κρασί:
κλέβεις τα μαντίλια των πιο απρόσεχτων.
Νομίζεις πως αυτό είναι έξυπνο; Ξεγελιέσαι, ανόητε!
Όσο πρόστυχο κι άχαρο πράγμα κι αν είναι.
Δεν με πιστεύεις; Πίστεψε τον Πολλίωνα
τον αδερφό σου, που τις κλοπές σου ακόμη και με τάλαντο
θα ήθελε ν’ αγοράσει· γιατί είναι της χάρης
γνώστης παιδί και της ευτραπελίας.
Γι’ αυτό, ή περίμενε τρακόσιους ενδεκασύλλαβους,
ή στείλε μου πίσω το μαντίλι,
που δε με νοιάζει για την αξία του,
μα είναι ενθύμιο του συντρόφου μου.
Γιατί μαντίλια σαετάβικα απ’ τους Ίβηρες
μου έστειλαν δώρο ο Φάβουλλος
κι ο Βεράνιος: αυτά ανάγκη να τ’ αγαπώ,
όπως και τον Βεράνιό μου και τον Φάβουλλο.

Θα δειπνήσεις καλά, Φάβουλλέ μου, σπίτι μου
σε λίγες μέρες, αν οι θεοί σε ευνοήσουν,
αν φέρεις μαζί σου καλό και πλούσιο
δείπνο, όχι δίχως λαμπερή κοπέλα
και κρασί κι ευθυμία κι όλα τα γέλια.
Αυτά αν, λέω, φέρεις, χαριτωμένε μας,
θα δειπνήσεις καλά· γιατί του Κάτουλλού σου
το πουγκί είναι γεμάτο αράχνες.
Μα σε αντάλλαγμα θα λάβεις σκέτους έρωτες
ή ό,τι πιο γλυκό κι εκλεπτυσμένο υπάρχει:
γιατί θα σου δώσω μύρο, που στην κοπέλα μου
το χάρισαν οι Αφροδίτες κι οι Έρωτες,
που, σαν το μυρίσεις, θα παρακαλέσεις τους θεούς
να σε κάνουν, Φάβουλλε, όλον μύτη.

Αν δε σ’ αγαπούσα πιο πολύ κι απ’ τα μάτια μου,
γλυκύτατε Κάλβε, γι’ αυτό το δώρο
θα σε μισούσα με μίσος βατινιανό:
γιατί τι έκανα εγώ ή τι είπα,
που να με ξεπαστρέψεις με τόσους κακούς ποιητές;
Ας δώσουν οι θεοί πολλά κακά σ’ εκείνον τον πελάτη
που τόσους ασεβείς σου έστειλε.
Κι αν, όπως υποπτεύομαι, αυτό το καινούργιο, φρέσκο
δώρο σού το δίνει ο Σύλλας ο γραμματοδιδάσκαλος,
δε μου κακοπέφτει, μα καλό και τυχερό μού είναι,
που δεν πάνε χαμένοι οι κόποι σου.
Θεοί μεγάλοι, τι φρικτό κι ανόσιο βιβλιαράκι,
που εσύ, εννοείται, στον Κάτουλλό σου
έστειλες, για να πεθάνει την ίδια μέρα,
τα Σατουρνάλια, την καλύτερη των ημερών!
Όχι, όχι, δεν θα σου περάσει έτσι, δόλιε:
γιατί, σαν ξημερώσει, στων βιβλιοπωλών
τα ράφια θα τρέξω, τους Καίσιους, τους Ακίνιους,
τον Σουφφηνό, όλα τα φαρμάκια θα μαζέψω,
και μ’ αυτά τα βασανιστήρια θα σ’ ανταμείψω.
Εσείς στο μεταξύ, έχετε γεια, φύγετε
εκεί απ’ όπου φέρατε το κακό σας πόδι,
συμφορές της εποχής, κάκιστοι ποιητές.

Αν κάποιοι τυχόν των δικών μου ανοησιών
αναγνώστες γίνετε, και τα χέρια σας
δε θ’ αποτραβήξετε από το ν’ απλωθούν σ’ εμάς,

Σου εμπιστεύομαι τον εαυτό μου και τους έρωτές μου,
Αυρήλιε. Ζητώ μια χάρη σεμνή,
ώστε, αν κάτι με την ψυχή σου πόθησες ποτέ
που να το γύρευες αγνό κι ανέγγιχτο,
να μου φυλάξεις σεμνά το αγόρι,
δε λέω απ’ τον κόσμο: δε φοβούμαι διόλου
εκείνους που στην πλατεία πότε εδώ πότε εκεί
περνούν, με τις δικές τους δουλειές απασχολημένοι·
από σένα τρέμω και το πέος σου,
εχθρικό στ’ αγόρια, καλά και κακά.
Εκείνο κούνα το όπου θέλεις κι όπως θέλεις,
όσο επιθυμείς, όταν είναι έξω έτοιμο:
τούτο μόνο εξαιρώ, σεμνά, θαρρώ.
Μα αν κακός νους και τρελή μανία
σε σπρώξει, δόλιε, σε τόσο μεγάλο κρίμα,
ώστε με δόλους το κεφάλι μας να προσβάλεις,
αχ τότε δυστυχία σ’ εσένα και κακή σου μοίρα,
που, με τραβηγμένα τα πόδια, απ’ την ανοιχτή την πόρτα
θα σε διαπεράσουν ραπάνια και κέφαλοι.

Θα σας γαμήσω από πίσω και θα σας βάλω στο στόμα,
Αυρήλιε παθιάρη και ξεδιάντροπε Φούριε,
που από τους στιχάκια μου με κρίνατε,
επειδή είναι μαλθακά, λίγο σεμνό.
Γιατί πρέπει ν’ αγνός να είναι ο ευσεβής ποιητής
ο ίδιος, μα οι στίχοι του δεν είναι ανάγκη·
που μόνο τότε έχουν αλάτι και χάρη,
αν είναι μαλθακοί και λίγο σεμνοί
κι αυτό που ερεθίζει μπορούν να ξεσηκώσουν,
δε λέω στ’ αγόρια, μα σ’ αυτούς τους τριχωτούς,
που δε μπορούν να κουνήσουν τη σκληρή τους μέση.
Εσείς, επειδή χιλιάδες πολλά φιλιά
διαβάσατε, με νομίζετε λιγότερο άντρα;
Θα σας γαμήσω από πίσω και θα σας βάλω στο στόμα.

Ω Κολωνία, που ποθείς να παίξεις σε μακριά γέφυρα,
κι έτοιμη είσαι να χορέψεις, μα φοβάσαι τα άχρηστα
σκέλια της γεφυρούλας, στημένα σε σανίδια ξαναφτιαγμένα,
μήπως ανάσκελα γείρει και βυθιστεί στον κούφιο βάλτο,
μακάρι καλή γέφυρα να σου γίνει κατά την επιθυμία σου,
πάνω στην οποία και του Σαλισούβσιλου τα ιερά να τελούνται·
τούτη τη χάρη δώσε μου, Κολωνία, του πιο μεγάλου γέλιου.
Έναν συμπολίτη μου θέλω απ’ τη γέφυρά σου
να πέσει με το κεφάλι στη λάσπη, μπρούμυτα, κεφάλι και πόδια,
εκεί ακριβώς όπου όλης της λίμνης και του βρομερού βάλτου
είναι το πιο μαυριδερό και το πιο βαθύ βαραθρώδες.
Ανοητότατος είναι ο άνθρωπος, ούτε τόσο μυαλό έχει όσο παιδί
δίχρονο που κοιμάται στην τρεμουλιαστή αγκαλιά του πατέρα του:
μ’ όλο που έχει παντρευτεί κοπέλα στο πιο χλωρό της άνθος
(κι είναι η κοπέλα πιο τρυφερή απ’ το πιο απαλό κατσικάκι,
πιο άξια να φυλάγεται κι απ’ τα πιο μαύρα τα σταφύλια),
την αφήνει να παίζει όπως θέλει, ούτε για τρίχα τη λογαριάζει,
ούτε σηκώνεται απ’ τη δική του μεριά, μα σαν σκλήθρα
που κείτεται σε χαντάκι, κομμένη απ’ το λιγυρικό τσεκούρι,
νιώθοντας τα πάντα τόσο, σαν να μην υπήρχε τίποτε πουθενά:
τέτοιος είναι ο δικός μου βλάκας, τίποτα δε βλέπει, τίποτα δεν ακούει,
ούτε ποιος είναι, αν είναι ή δεν είναι, μήτε αυτό δεν το γνωρίζει.
Τώρα θέλω απ’ τη γέφυρά σου να τον ρίξω μπρούμυτα,
μήπως ξάφνου ξυπνήσει τη βλακώδη νάρκη του
και την ανάσκελη ψυχή του αφήσει μες στο βαρύ το βούρκο,
όπως αφήνει το σιδερένιο πέταλο η μούλα στο επίμονο βάραθρο.

Αυρήλιε, πατέρα των πείνας,
όχι μόνο ετούτων, μα όσων ή υπήρξαν
ή είναι ή σε άλλα χρόνια θα υπάρξουν,
ποθείς να γαμήσεις από πίσω τους έρωτές μου.
Κι όχι κρυφά: γιατί μαζί είσαι, μαζί αστειεύεσαι,
κολλημένος στο πλευρό, τα πάντα δοκιμάζεις.
Μάταια: γιατί, καθώς μου στήνεις παγίδα,
θα σε βάλω πρώτος στο στόμα.
Κι αν το ’κανες χορτάτος, θα σωπούσα:
τώρα όμως αυτό ακριβώς με πονά, που ο μικρός μου
θα μάθει, αχ αλί μου, να πεινά και να διψά.
Γι’ αυτό πάψε, όσο μπορείς αγνός,
μήπως πάρεις τέλος, μα βαλμένος στο στόμα.

Αυτός ο Σουφφηνός, Βάρε, που καλά τον ξέρεις,
είναι άνθρωπος χαριτωμένος κι ευφυής και κοσμικός,
κι ο ίδιος γράφει μακράν τους περισσότερους στίχους.
Θαρρώ πως έχει καμιά δεκαριά χιλιάδες ή και παραπάνω
γραμμένους, κι όχι, όπως συνηθίζεται, σε παλίμψηστο
καταχωρισμένους: χαρτιά βασιλικά, καινούργια βιβλία,
καινούργια στελέχη, κορδέλες, κόκκινη μεμβράνη,
όλα χαραγμένα με μολύβι και με ελαφρόπετρα ισιωμένα.
Όταν αυτά τα διαβάσεις, εκείνος ο ωραίος κι ο κοσμικός
ο Σουφφηνός σαν βοσκός ή σκαφτιάς
ξανά σου φαίνεται: τόσο ξεπέφτει κι αλλάζει.
Τι να το πούμε αυτό; Που μόλις τώρα ήταν καλαμπουρτζής
ή αν κάτι πιο τριμμένο σ’ αυτό φαινόταν,
ο ίδιος γίνεται πιο άξεστος κι απ’ την άξεστη ύπαιθρο,
μόλις αγγίξει τα ποιήματα, κι ούτε ποτέ ο ίδιος
είναι τόσο ευτυχής όσο όταν γράφει ποίημα:
τόσο χαίρεται τον εαυτό του και τόσο τον θαυμάζει.
Δίχως άλλο, όλοι το ίδιο γελιόμαστε, κι ούτε υπάρχει κανείς
που να μη μπορείς σε κάτι να τον δεις Σουφφηνό.
Σε κάθε έναν είναι δοσμένο το δικό του σφάλμα·
μα δε βλέπουμε το σακίδιο που κρέμεται στην πλάτη μας.

Φούριε, που ούτε δούλο έχεις ούτε κασέλα
ούτε κοριό ούτε αράχνη ούτε φωτιά,
μα έχεις και πατέρα και μητριά, που τα δόντια τους
ακόμη και πέτρα μπορούν να φάνε,
όμορφα περνάς με τον γονιό σου
και με την ξύλινη γυναίκα του γονιού σου.
Κι ούτε παράξενο: γιατί καλά είστε όλοι στην υγειά σας,
όμορφα χωνεύετε, τίποτα δε φοβάστε,
όχι πυρκαγιές, όχι βαριά γκρεμίσματα,
όχι ανόσιες κλοπές, όχι δόλους φαρμακιού,
όχι άλλες συμφορές κινδύνων.
Κι όμως, σώματα πιο ξερά κι απ’ το κέρατο,
ή αν κάτι πιο στεγνό υπάρχει, τα ’χετε
απ’ τον ήλιο κι απ’ το κρύο κι απ’ την πείνα.
Πώς να μην είσαι καλά κι ευτυχής;
Από σένα λείπει ο ιδρώτας, λείπει το σάλιο,
κι η μύξα κι η κακή φλέγμα της μύτης.
Σ’ αυτή την καθαριότητα πρόσθεσε κάτι πιο καθαρό:
πως ο πισινός σου είναι πιο αγνός κι απ’ αλατιέρα,
κι ούτε δέκα φορές δε χέζεις σ’ όλο τον χρόνο·
κι είναι πιο σκληρό κι απ’ το κουκί κι απ’ τα χαλίκια,
που, αν το τρίψεις με τα χέρια και το ζυμώσεις,
ποτέ δε θα μπορέσεις το δάχτυλο να λερώσεις.
Αυτά τα τόσο ευτυχή αγαθά, Φούριε,
μην τα περιφρονείς ούτε να τα θεωρείς λίγα,
και τους εκατό σηστέρτιους που συνηθίζεις να ζητιανεύεις
πάψε: γιατί είσαι αρκετά ευτυχής.

Ω εσύ που είσαι το λουλουδάκι των Ιουβεντίων,
όχι μόνο ετούτων, μα όσων ή υπήρξαν
ή έπειτα σε άλλα χρόνια θα υπάρξουν,
θα προτιμούσα τα πλούτη του Μίδα να ’χες δώσει
σ’ εκείνον που ούτε δούλο έχει ούτε κασέλα,
παρά έτσι ν’ αφήνεσαι να σ’ αγαπά.
«Τι; Δεν είναι όμορφος άνθρωπος;» θα πεις. Είναι:
μα ο όμορφος αυτός ούτε δούλο έχει ούτε κασέλα.
Αυτό όσο θέλεις πέτα το και υποτίμησέ το:
κι όμως, ούτε δούλο έχει εκείνος ούτε κασέλα.

Ξεδιάντροπε Θάλλε, πιο μαλθακέ κι απ’ την τρίχα του κουνελιού
ή απ’ το μεδούλι της χήνας ή απ’ την άκρη του λοβού του αφτιού
ή απ’ το χαλαρό πέος γέρου κι απ’ την αραχνιασμένη μούχλα,
κι ακόμη, Θάλλε, πιο αρπαχτικέ κι απ’ τη θολή θύελλα,
όταν η θεά σε δείχνει τους χασμουριστούς [;],
γύρισέ μου πίσω τον μανδύα μου που άρπαξες,
και το σαετάβικο μαντίλι και τα θυνικά κεντήματα,
ανόητε, που φανερά τα κρατάς σαν να ’ναι κληρονομιά.
Αυτά τώρα ξεκόλλησέ τα απ’ τα νύχια σου και γύρισέ τα πίσω,
μήπως τα μάλλινα πλευρά σου και τα μαλθακά σου χέρια
τα σημαδέψουν άσχημα καμένα μαστίγια
κι αναστατωθείς αφύσικα σαν μικρό
καράβι πιασμένο σε πέλαγο μεγάλο, με μανιασμένο άνεμο.

Φούριε, η βιλίτσα σας όχι στου Νότου
τις ριπές είναι εκτεθειμένη ούτε στου Ζέφυρου,
ούτε στον άγριο Βοριά ή στον Απηλιώτη,
μα σε δεκαπέντε χιλιάδες και διακόσιους σηστέρτιους.
Ω άνεμε φριχτέ και λοιμικέ!

Παιδί υπηρέτη του παλιού Φαλέρνου,
γέμισέ μου πιο πικρές τις κούπες,
όπως προστάζει ο νόμος της Ποστουμίας, της δέσποινας,
πιο μεθυσμένης κι απ’ τη μεθυσμένη ρώγα.
Μα εσείς όπου θέλετε φύγετε από δω, νερά,
συμφορά του κρασιού, και στους αυστηρούς
μεταναστεύστε: εδώ ο Θυωνιανός είναι σκέτος.

Σύντροφοι του Πίσωνα, άδεια κουστωδία
με τα βολικά και ελαφριά σακίδια,
Βεράνιε άριστε κι εσύ Φάβουλλέ μου,
πώς τα πάτε; Αρκετά μ’ εκείνο
το ξινόκρασο και κρύο και πείνα τραβήξατε;
Μήπως φαίνεται στα τεφτέρια κανένα κερδάκι
σαν έξοδο, όπως σ’ εμένα, που ακολουθώντας
τον πραίτορά μου γράφω το δοσμένο ως κέρδος;
Ω Μέμμιε, καλά και για πολύ, ανάσκελο,
μ’ όλο σου το δοκάρι, αργά με πήδηξες στο στόμα.
Μα, απ’ όσο βλέπω, την ίδια τύχη
είχατε: γιατί με πούτσο όχι μικρότερο
γεμιστήκατε. Ζήτα ευγενείς φίλους!
Μα σ’ εσάς πολλά κακά οι θεοί κι οι θεές
ας δώσουν, ντροπές του Ρωμύλου και του Ρώμου.

Ποιος μπορεί να το βλέπει αυτό, ποιος να το ανέχεται,
εξόν αδιάντροπος κι αχόρταγος και χαρτοπαίχτης,
ο Μαμούρρας να έχει ό,τι η μαλλιαρή Γαλατία
είχε πριν κι η έσχατη Βρετανία;
Ξεδιάντροπε Ρωμύλε, αυτά θα τα δεις και θα τ’ ανεχτείς;
Κι εκείνος τώρα υπερήφανος και ξεχειλίζοντας
θα τριγυρνά σ’ όλων τα κρεβάτια
σαν άσπρο περιστεράκι ή σαν Άδωνις;
Ξεδιάντροπε Ρωμύλε, αυτά θα τα δεις και θα τ’ ανεχτείς;
Είσαι αδιάντροπος κι αχόρταγος και χαρτοπαίχτης.
Γι’ αυτό λοιπόν τ’ όνομα, μοναδικέ στρατηγέ,
βρέθηκες στο έσχατο νησί της δύσης,
ώστε εκείνο το ξεγαμημένο σας πέος
διακόσιες ή τριακόσιες φορές να καταβροχθίσει;
Τι άλλο είναι αυτό παρά ανάποδη γενναιοδωρία;
Λίγα σπατάλησε ή λίγα κατασπατάλησε;
Πρώτα τα πατρικά αγαθά κατασπαράχτηκαν·
δεύτερο το ποντικό λάφυρο· έπειτα τρίτο
το ιβηρικό, που το ξέρει ο χρυσοφόρος ποταμός Τάγος.
Τώρα τον φοβούνται η Γαλατία κι η Βρετανία.
Γιατί θάλπετε αυτόν τον κακό; Ή τι μπορεί ετούτος
παρά αλειμμένες κληρονομιές να καταβροχθίζει;
Γι’ αυτό λοιπόν τ’ όνομα, ω πλουσιότατοι της πόλης,
πεθερέ και γαμπρέ, τα καταστρέψατε όλα;

Άλφενε, ξεχασιάρη και σ’ ομόψυχους συντρόφους δόλιε,
τώρα πια δε λυπάσαι διόλου, σκληρέ, τον γλυκό σου φιλαράκο;
Τώρα πια να με προδώσεις, τώρα δε διστάζεις να μ’ απατήσεις, άπιστε;
Κι ούτε οι ανόσιες πράξεις των δόλιων ανθρώπων αρέσουν στους ουρανίους·
αυτά εσύ τ’ αδιαφορείς, κι εμένα τον δύστυχο μ’ εγκαταλείπεις στα δεινά.
Αλίμονο, τι να κάνουν, πες μου, οι άνθρωποι, ή σε ποιον να ’χουν πίστη;
Σίγουρα εσύ με πρόσταζες την ψυχή μου να παραδώσω, άδικε,
βάζοντάς με στον έρωτα, σαν να ήταν όλα ασφαλή για μένα.
Ο ίδιος τώρα τραβιέσαι πίσω, κι όλα σου τα λόγια και τα έργα
τους ανέμους αφήνεις μάταια να τα παίρνουν και τις αέρινες ομίχλες.
Αν εσύ τα ξέχασες, όμως οι θεοί θυμούνται, θυμάται η Πίστη,
που θα σε κάνει αργότερα να μετανιώσεις για την πράξη σου.

Σιρμιώνη, ματάκι των χερσονήσων και των νησιών,
όσα κι αν σε λίμνες διάφανες
και στο πλατύ πέλαγο φέρνει ο ένας κι ο άλλος Ποσειδώνας,
πόσο ευχάριστα και πόσο χαρούμενος σε βλέπω,
μόλις που πιστεύω κι εγώ ο ίδιος πως τη Θυνία και τους Βιθυνούς
κάμπους άφησα και σε βλέπω ασφαλής!
Ω, τι πιο ευτυχισμένο απ’ τις λυμένες έγνοιες,
όταν ο νους αποθέτει το φορτίο, και κουρασμένοι
από ξένο μόχθο φτάνουμε στο σπιτικό μας
κι αναπαυόμαστε στο ποθητό κρεβάτι;
Αυτό είναι το μόνο που αξίζει για τόσους κόπους.
Χαίρε, ω χαριτωμένη Σιρμιώνη, και χαρού τον αφέντη σου·
χαρείτε κι εσείς, ω κύματα του λυδικού νερού·
γελάστε, όσα γέλια κι αν υπάρχουν στο σπίτι.

Παρακαλώ, γλυκιά μου Ιψιθίλλα,
χαρά μου και χάρη μου,
πρόσταξέ με να ’ρθω σ’ εσένα το μεσημέρι.
Κι αν το προστάξεις, βοήθησέ με σ’ αυτό,
να μη μανταλώσει κανείς την πόρτα του κατωφλιού,
μήτε να σου κατέβει να βγεις έξω·
μα σπίτι να μείνεις κι ετοίμασέ μας
εννιά συνεχείς σμιξίματα.
Μα, αν κάτι θα κάνεις, πρόσταξέ το αμέσως:
γιατί φαγωμένος κείτομαι και χορτάτος ανάσκελα
τρυπώ και τον χιτώνα και τον μανδύα.

Ω άριστε των κλεφτών των λουτρών,
Βιβέννιε πατέρα, και ξεδιάντροπε γιε,
(γιατί ο πατέρας με το δεξί το πιο βρόμικο,
ο γιος με τον πιο αχόρταγο πισινό)
γιατί δεν πάτε στην εξορία και στ’ άσχημα ακρογιάλια,
μια και του πατέρα οι αρπαγές
είναι γνωστές στον κόσμο, κι εσύ, γιε, τους τριχωτούς
πισινούς δε μπορείς για μια πεντάρα να πουλήσεις;

Της Άρτεμης είμαστε στην προστασία,
κορίτσια κι αγόρια αγνά·
την Άρτεμη, αγνά αγόρια
και κορίτσια, ας υμνήσουμε.
Ω κόρη της Λητώς, μεγάλη
γενιά του μεγάλου Δία,
που η μάνα σου κοντά στη δηλιακή
ελιά σ’ απόθεσε,
για να ’σαι δέσποινα των βουνών
και των πράσινων δασών
και των κρυμμένων ρεματιών
και των ηχηρών ποταμών·
εσύ Λευκόθεα λέγεσαι απ’ τις γυναίκες
που πονούν στη γέννα, εσύ Ήρα,
εσύ κραταιά Τριβία, κι απ’ το νόθο σου
φως λέγεσαι Σελήνη.
Εσύ, θεά, με μηνιαία πορεία
μετρώντας τον δρόμο του χρόνου,
τις αγροτικές στέγες του γεωργού
γεμίζεις με καλά καρπών.
Να ’σαι μ’ όποιο όνομα σού αρέσει
αγιασμένη, και του Ρωμύλου
τη γενιά, όπως το συνήθιζες αρχαία,
με καλή σου βοήθεια σώζε.

Στον τρυφερό ποιητή, στον σύντροφό μου
τον Καικίλιο, θέλω, πάπυρε, να πεις
στη Βερόνα να ’ρθει, αφήνοντας του Νέου
Κώμου τα τείχη και του Λαρίου την ακτή:
γιατί θέλω κάποιες σκέψεις
ενός φίλου, δικού του και δικού μου, ν’ ακούσει.
Γι’ αυτό, αν έχει μυαλό, τον δρόμο θα καταπιεί,
μ’ όλο που η λαμπερή κοπέλα χίλιες φορές,
καθώς φεύγει, θα τον ανακαλεί, και τα χέρια της
και τα δυο στον λαιμό ρίχνοντας θα τον ικετεύει να μείνει,
εκείνη που τώρα, αν μου λένε την αλήθεια,
χάνεται γι’ αυτόν από ακράτητον έρωτα:
γιατί από τη στιγμή που διάβασε την ξεκινημένη
δέσποινα του Δίνδυμου, από τότε της κακομοίρας
φωτιές τρώνε το πιο βαθύ μεδούλι.
Σε συγχωρώ, κοπέλα πιο μορφωμένη
κι απ’ τη Σαπφική Μούσα: γιατί χαριτωμένα
ξεκίνησε ο Καικίλιος τη Μεγάλη Μητέρα.

Χρονικά του Βολούσιου, χεσμένο χαρτί,
πληρώστε το τάμα για την κοπέλα μου:
γιατί στην ιερή Αφροδίτη και στον Έρωτα
τάχτηκε, αν της γύριζα εγώ πίσω
κι έπαυα ν’ αστράφτω άγριους ιάμβους,
πως τα εκλεκτότερα του χειρότερου ποιητή
γραφτά θα ’δινε στον κουτσό θεό,
να καούν σε ξύλα κακότυχα.
Κι αυτά η κάκιστη κοπέλα είδε
πως τάζει, αστεία κι όμορφα, στους θεούς.
Τώρα, ω γεννημένη απ’ τον γαλάζιο πόντο,
που το ιερό Ιδάλιο και τους ανοιχτούς Ουρίους,
και την Άγκωνα και την καλαμωτή Κνίδο
κατοικείς, και την Αμαθούντα και τους Γόλγους,
και το Δυρράχιο, το πανδοχείο του Αδρία,
δέξου και θεώρησε πληρωμένο το τάμα,
αν δεν είναι άχαρο μήτε άνοστο.
Μα εσείς στο μεταξύ ελάτε στη φωτιά,
γεμάτα αγροικία κι ανοστιά,
Χρονικά του Βολούσιου, χεσμένο χαρτί.

Λάγνα ταβέρνα κι εσείς οι θαμώνες,
ένατος στύλος απ’ τους πιλοφορεμένους αδερφούς,
νομίζετε πως μόνο εσείς έχετε πέη,
πως μόνο σ’ εσάς επιτρέπεται όσες κοπέλες υπάρχουν
να πηδάτε και τους άλλους να θεωρείτε τράγους;
Ή, επειδή στη σειρά κάθεστε ανόητοι
εκατό ή διακόσιοι, δε νομίζετε πως θα τολμήσω
εγώ μόνος διακόσιους καθισμένους να βάλω στο στόμα;
Και όμως, να το νομίζετε: γιατί όλης της ταβέρνας
το μέτωπο με πέη θα σας το γράψω.
Γιατί η κοπέλα μου, που απ’ την αγκαλιά μου έφυγε,
αγαπημένη όσο καμιά δε θ’ αγαπηθεί,
για την οποία μεγάλοι πόλεμοι πολεμήθηκαν από μένα,
κάθισε εκεί. Αυτήν οι καλοί κι οι ευτυχείς
όλοι αγαπάτε, και μάλιστα, πράγμα ανάξιο,
όλοι οι τιποτένιοι και του δρόμου εραστές·
εσύ πάνω απ’ όλους, ένας απ’ τους μακρομάλληδες,
γιε της γεμάτης κουνέλια Κελτιβηρίας,
Εγνάτιε, που σε κάνει καλό η σκοτεινή γενειάδα
και τα δόντια τριμμένα με ιβηρικά ούρα.

Άσχημα είναι, Κορνίφικε, με τον Κάτουλλό σου,
άσχημα, μα τον Ηρακλή, και βασανιστικά,
και μέρα με τη μέρα κι ώρα με την ώρα όλο και πιο πολύ.
Κι εσύ, με το πιο μικρό και πιο εύκολο πράγμα,
με ποια παρηγορητική κουβέντα τον ανακούφισες;
Θυμώνω μαζί σου. Έτσι τους έρωτές μου;
Λίγα, όσα θέλεις, λόγια παρηγοριάς,
πιο θλιμμένα κι απ’ τα δάκρυα του Σιμωνίδη.

Ο Εγνάτιος, επειδή έχει λευκά δόντια,
χαμογελά σε κάθε ευκαιρία. Αν έρθει στης δίκης
το εδώλιο, όταν ο ρήτορας ξεσηκώνει το κλάμα,
χαμογελά εκείνος. Αν στου ευσεβούς γιου τη φωτιά
θρηνούν, όταν η ορφανή μάνα κλαίει τον μονάκριβο,
χαμογελά εκείνος. Ό,τι κι αν είναι, όπου κι αν είναι,
ό,τι κι αν κάνει, χαμογελά. Έχει αυτή την αρρώστια,
όχι κομψή, θαρρώ, μήτε κοσμική.
Γι’ αυτό πρέπει να σε συμβουλέψω, καλέ Εγνάτιε.
Αν ήσουν κοσμικός ή Σαβίνος ή Τιβούρτιος
ή λιτός Ούμβρος ή παχύς Ετρούσκος
ή Λανουβίνος μαύρος και δοντάς
ή Τρανσπαδανός, για ν’ αγγίξω και τους δικούς μου,
ή όποιος πλένει καθαρά τα δόντια του,
και πάλι δε θα ήθελα να χαμογελάς σε κάθε ευκαιρία·
γιατί από ανόητο γέλιο τίποτα ανοητότερο δεν υπάρχει.
Τώρα είσαι Κελτίβηρας: στην κελτιβηρική γη,
ό,τι ο καθένας κατούρησε, μ’ αυτό συνηθίζει το πρωί
να τρίβει τα δόντια και τα κόκκινα τα ούλα του,
ώστε όσο πιο γυαλισμένο είναι το δικό σας δόντι,
τόσο πιο πολλά ούρα να φανερώνει πως ήπιες.

Ποιος κακός νους, κακόμοιρε Ραβίδε,
σε σπρώχνει με το κεφάλι στους ιάμβους μου;
Ποιος θεός, άσχημα από σένα καλεσμένος,
ετοιμάζεται τρελό καβγά ν’ ανάψει;
Ή μήπως για να ’ρθεις στα στόματα του κόσμου;
Τι θέλεις; Ποθείς όπως-όπως να γίνεις γνωστός;
Θα γίνεις, μια και τους έρωτές μου
θέλησες ν’ αγαπήσεις με μακρόχρονη ποινή.

Η Αμεάνα, η ξεγαμημένη κοπέλα,
μου ζήτησε δέκα ολόκληρες χιλιάδες,
αυτή η κοπέλα με την ασχημούλα μύτη,
η φιλενάδα του χρεοκοπημένου Φορμιανού.
Συγγενείς, που η κοπέλα σας νοιάζει,
φωνάξτε φίλους και γιατρούς:
δεν είναι γερή η κοπέλα, κι ούτε συνηθίζει
να ρωτά τον χάλκινο καθρέφτη πώς είναι.

Ελάτε, ενδεκασύλλαβοι, όσοι είστε,
όλοι από παντού, όσοι κι αν είστε όλοι.
Με νομίζει αστείο η αισχρή μοιχαλίδα
κι αρνιέται να μου δώσει πίσω τις δικές σας
πλάκες, αν αυτό μπορείτε ν’ ανεχτείτε.
Ας την κυνηγήσουμε και ας τη γυρέψουμε πίσω.
Ρωτάτε ποια είναι; Εκείνη που βλέπετε
άσχημα να περπατά, γελώντας θεατρικά κι ενοχλητικά
με στόμα σκύλου γαλατικού.
Περικυκλώστε την και γυρέψτε την πίσω:
«Βρόμικη μοιχαλίδα, δώσε πίσω τα σημειωματάρια,
δώσε πίσω, βρόμικη μοιχαλίδα, τα σημειωματάρια.»
Δε δίνεις μια πεντάρα; Ω λάσπη, πορνείο,
ή αν κάτι πιο ξεπεσμένο μπορείς να είσαι.
Μα ούτε κι αυτό δεν πρέπει να θεωρείται αρκετό.
Κι αν τίποτ’ άλλο δε γίνεται, την κοκκινάδα
απ’ το σιδερένιο πρόσωπο της σκύλας ας βγάλουμε.
Φωνάξτε πάλι με πιο δυνατή φωνή:
«Βρόμικη μοιχαλίδα, δώσε πίσω τα σημειωματάρια,
δώσε πίσω, βρόμικη μοιχαλίδα, τα σημειωματάρια.»
Μα τίποτα δεν πετυχαίνουμε, τίποτα δεν κουνιέται.
Πρέπει ν’ αλλάξουμε τρόπο και μέθοδο,
μήπως και πετύχετε κάτι παραπάνω:
«Σεμνή κι έντιμη, δώσε πίσω τα σημειωματάρια.»

Χαίρε, κοπέλα ούτε με μικρή μύτη
ούτε με όμορφο πόδι ούτε με μαύρα ματάκια
ούτε με μακριά δάχτυλα ούτε με στεγνό στόμα
ούτε βέβαια με πολύ κομψή γλώσσα,
φιλενάδα του χρεοκοπημένου Φορμιανού.
Εσένα η επαρχία λέει πως είσαι όμορφη;
Μ’ εσένα η Λεσβία μας συγκρίνεται;
Ω γενιά ανόητη κι άξεστη!

Ω κτήμα μας, είτε Σαβίνο είτε Τιβουρτίνο
(γιατί Τιβουρτίνο σε λένε όσοι δεν έχουν
όρεξη να πληγώσουν τον Κάτουλλο· μα όσοι έχουν
με κάθε στοίχημα Σαβίνο σ’ αποκαλούν),
μα, είτε Σαβίνο είτε πιο σωστά Τιβουρτίνο,
ευχάριστα βρέθηκα στην προαστική σου
βίλα και την κακή απ’ το στήθος έδιωξα βήχα,
που όχι άδικα μού τον έδωσε η κοιλιά μου,
όσο πολυτελή γυρεύω δείπνα.
Γιατί, θέλοντας να ’μαι του Σέστιου συνδαιτυμόνας,
τον λόγο του ενάντια στον διεκδικητή Άντιο
γεμάτο φαρμάκι και λοιμό διάβασα.
Εκεί εμένα ένας κρύος και συχνός βήχας
με τράνταξε ώσπου στην αγκαλιά σου έφυγα
και γιατρεύτηκα με ξεκούραση και τσουκνίδα.
Γι’ αυτό, γιατρεμένος, τις πιο μεγάλες ευχαριστίες
σου δίνω, που το σφάλμα μου δεν εκδικήθηκες.
Κι ούτε ζητώ πια, αν του Σέστιου τα ανόσια
γραφτά ξαναδεχτώ, τίποτ’ άλλο παρά το συνάχι και τον βήχα
όχι σ’ εμένα, μα στον ίδιο τον Σέστιο να φέρει το κρύο,
που μόνο τότε με καλεί όταν κακό βιβλίο διάβασα.

Ο Σεπτίμιος, κρατώντας την αγαπημένη του
Άκμη στην αγκαλιά, «Άκμη μου», είπε,
«αν δε σ’ αγαπώ τρελά και δεν είμαι έτοιμος
συνέχεια όλα τα χρόνια να σ’ αγαπώ
όσο μπορεί κανείς πιο πολύ να χαθεί,
μόνος στη Λιβύη και στην ψημένη Ινδία
ας βρεθώ αντίκρυ σε γαλανομάτη λιοντάρι.»
Καθώς αυτό το είπε, ο Έρωτας, όπως πριν από αριστερά,
από δεξιά φταρνίστηκε την επιδοκιμασία.
Μα η Άκμη, γέρνοντας ελαφρά το κεφάλι
και τα μεθυσμένα ματάκια του γλυκού αγοριού
με το πορφυρό της στόμα φιλώντας,
«Έτσι», είπε, «ζωή μου, Σεπτίμιέ μου,
σ’ αυτόν μόνο τον αφέντη ας υπηρετούμε παντοτινά,
όπως σ’ εμένα πολύ πιο μεγάλη και πιο δυνατή
φωτιά καίει στο μαλθακό μεδούλι.»
Καθώς αυτό το είπε, ο Έρωτας, όπως πριν από αριστερά,
από δεξιά φταρνίστηκε την επιδοκιμασία.
Τώρα, ξεκινώντας από καλόν οιωνό,
με αμοιβαίες ψυχές αγαπούν κι αγαπιούνται.
Ο κακόμοιρος ο Σεπτίμιος μόνη την Άκμη
προτιμά απ’ τις Συρίες και τις Βρετανίες·
στον μόνο Σεπτίμιο η πιστή Άκμη
βρίσκει χαρές και πόθους.
Ποιος είδε ανθρώπους πιο ευτυχισμένους,
ποιος Αφροδίτη πιο ευνοϊκή;

Τώρα η άνοιξη ξαναφέρνει τις άπαγες ζεστασιές,
τώρα η μανία του ισημερινού ουρανού
με τις ευχάριστες πνοές του Ζέφυρου σωπαίνει.
Ας αφεθούν, Κάτουλλε, οι φρυγικοί κάμποι
κι ο εύφορος αγρός της καυτής Νίκαιας:
στις ξακουστές πόλεις της Ασίας ας πετάξουμε.
Τώρα ο νους, τρέμοντας ολόγυρα, ποθεί να πλανηθεί,
τώρα χαρούμενα από πόθο τα πόδια δυναμώνουν.
Ω γλυκές παρέες των συντρόφων, έχετε γεια,
που μαζί μακριά απ’ το σπίτι ξεκινήσαμε
και διαφορετικοί, ποικίλοι δρόμοι μας γυρίζουν πίσω.

Πόρκιε και Σωκράτιε, τα δυο αριστερά
χέρια του Πίσωνα, ψώρα και πείνα του κόσμου,
εσάς ο Βεράνιός μου κι ο Φάβουλλος
σας προτίμησε εκείνος ο απερίτμητος Πρίαπος;
Εσείς τραπέζια πλούσια και πολυτελή
από νωρίς κάνετε; Οι σύντροφοί μου
γυρεύουν στο σταυροδρόμι προσκλήσεις;

Τα μελένια μάτια σου, Ιουβέντιε,
αν κάποιος μ’ άφηνε συνέχεια να φιλώ,
θα φιλούσα ίσαμε τρακόσιες χιλιάδες,
κι ούτε ποτέ θα φαινόμουν χορτασμένος,
ούτε αν πιο πυκνός κι απ’ τα ξερά στάχυα
γινόταν ο θερισμός των φιλιών μας.

Ρητορικότατε απ’ τους απογόνους του Ρωμύλου,
όσοι είναι κι όσοι υπήρξαν, Μάρκε Τύλλιε,
κι όσοι έπειτα σε άλλα χρόνια θα υπάρξουν,
τις πιο μεγάλες ευχαριστίες σου δίνει ο Κάτουλλος,
ο χειρότερος όλων ποιητής,
τόσο ο χειρότερος όλων ποιητής
όσο εσύ ο άριστος όλων συνήγορος.

Χτες, Λικίνιε, μέρα που είχαμε σχόλη,
πολύ παίξαμε στις πλάκες μου,
όπως είχαμε συμφωνήσει να ’μαστε τρυφεροί.
Γράφοντας στιχάκια ο καθένας μας
έπαιζε με το μέτρο πότε έτσι πότε αλλιώς,
ανταλλάσσοντας αμοιβαία μέσα στ’ αστείο και στο κρασί.
Κι από κει έφυγα με τη χάρη σου
αναμμένος, Λικίνιε, και με την ευτραπελία σου,
ώστε ούτε το φαΐ, τον δύστυχο, μ’ ευχαριστούσε,
ούτε ο ύπνος σκέπαζε με γαλήνη τα ματάκια μου,
μα σ’ όλο το κρεβάτι, αδάμαστος από πάθος,
στριφογύριζα ποθώντας να δω το φως,
για να μιλήσω μαζί σου και μαζί σου να ’μαι.
Μα, αφού τα μέλη μου, εξαντλημένα από τον κόπο,
μισοπεθαμένα κείτονταν στο κρεβάτι,
αυτό, γλυκέ μου, σου έφτιαξα το ποίημα,
για να διακρίνεις απ’ αυτό τον πόνο μου.
Τώρα μη γίνεσαι θρασύς, και τις παρακλήσεις μας,
σε ικετεύω, μην τις φτύσεις, ματάκι μου,
μήπως ζητήσει η Νέμεση την ποινή από σένα.
Είναι θεά ορμητική: πρόσεχε μην την προσβάλεις.

Εκείνος μού φαίνεται ίσος με θεό,
εκείνος, αν είναι θεμιτό, να ξεπερνά τους θεούς,
που καθισμένος αντίκρυ σου ξανά και ξανά
σε κοιτάζει και σ’ ακούει
να γελάς γλυκά, πράγμα που εμένα τον δύστυχο κάθε
αίσθηση μού αρπάζει: γιατί μόλις εσένα,
Λεσβία, σ’ αντικρίσω, τίποτα δε μου μένει
[στο στόμα] μα η γλώσσα μουδιάζει, λεπτή κάτω απ’ τα μέλη
φλόγα τρέχει, με δικό τους ήχο
βουίζουν τ’ αφτιά, σε διπλή σκεπάζονται
τα μάτια νύχτα.
Η σχόλη, Κάτουλλε, σου είναι βαριά:
στη σχόλη ξεχειλίζεις και παραξεσηκώνεσαι.
Η σχόλη και βασιλιάδες πρωτύτερα κι ευτυχισμένες
κατέστρεψε πόλεις.

Τι είναι, Κάτουλλε; Γιατί αργείς να πεθάνεις;
Στην αγκυλωτή έδρα ο Νώνιος με το εξόγκωμα κάθεται,
για την υπατεία επιόρκησε ο Βατίνιος:
τι είναι, Κάτουλλε; Γιατί αργείς να πεθάνεις;

Γέλασα με κάποιον πριν λίγο απ’ το πλήθος,
που, όταν θαυμάσια τα βατινιανά
εγκλήματα ο Κάλβος μου είχε ξεδιπλώσει,
θαυμάζοντας είπε τούτα, σηκώνοντας τα χέρια:
«Θεοί μεγάλοι, τι ρητορικό ανθρωπάκι!»

Του Όθωνα το κεφάλι είναι κάκιστα μικροσκοπικό,
και του Έριου τα σκέλια αγροίκα, μισοπλυμένα,
λεπτή κι ελαφριά η πορδή του Λίβωνα:
αν όχι όλα, θα ήθελα ν’ αρέσουν
σ’ εσένα και στον Φουφίκιο, τον ξαναβρασμένο γέρο.
Θα θυμώσεις πάλι με τους ιάμβους μου
τους ανεύθυνους, μοναδικέ στρατηγέ.

Σε παρακαλούμε, αν τυχόν δεν είναι ενοχλητικό,
δείξε μας πού βρίσκεται το κρησφύγετό σου.
Σ’ έψαξα στο μικρότερο πεδίο,
σ’ έψαξα στον ιππόδρομο, σ’ όλα τα βιβλιοπωλεία,
στον ιερό ναό του ύψιστου Δία.
Στη στοά του Μεγάλου [Πομπήιου] μαζί,
όλες τις γυναικούλες, φίλε, τις έπιασα,
που τις είδα ωστόσο με πρόσωπο γαλήνιο.
Έτσι εγώ ο ίδιος τις ρωτούσα με επιμονή:
«Δώστε μου τον Καμέριο, κάκιστες κοπέλες!»
Κάποια είπε ξεγυμνώνοντας [το στήθος]:
«Να, εδώ κρύβεται στα ροδαλά βυζιά.»
Μα το να σ’ αντέξω πια είναι άθλος του Ηρακλή:
ούτε αν πλαστώ εκείνος ο φύλακας των Κρητών,
ούτε αν φερθώ με πτήση Πηγάσου,
ούτε ο Λάδας εγώ ή ο φτεροπόδης Περσέας,
ούτε του Ρήσου το χιονάτο και γοργό ζευγάρι:
πρόσθεσε εδώ τους φτεροπόδαρους και τους πετούμενους,
και μαζί ζήτησε τη δρομή των ανέμων,
που δεμένους, Καμέριε, θα μου τους πρόσφερες:
θα ’μουν και πάλι σ’ όλα τα μεδούλια εξαντλημένος
κι από πολλές αδυναμίες φαγωμένος,
εσένα, φίλε, γυρεύοντας για μένα.
Με τόση περηφάνια αρνιέσαι, φίλε;
Πες μας πού θα βρίσκεσαι, φανέρωσε
θαρρετά, δώσου, εμπιστέψου στο φως.
Μήπως τώρα σε κρατούν γαλατερές κοπέλες;
Αν τη γλώσσα κρατάς σε κλειστό στόμα,
όλους τους καρπούς του έρωτα θα πετάξεις:
η Αφροδίτη χαίρεται τα φλύαρα λόγια.
Ή, αν θέλεις, κλείσε τον ουρανίσκο σου,
αρκεί να μετέχεις σ’ έναν αληθινό έρωτα.

Ω πράγμα αστείο, Κάτωνα, και ξεκαρδιστικό,
άξιο για τ’ αφτιά σου και για το γέλιο σου.
Γέλα, Κάτωνα, όσο αγαπάς τον Κάτουλλο:
το πράγμα είναι αστείο και υπερβολικά ξεκαρδιστικό.
Έπιασα πριν λίγο το μικρό αγόρι της κοπέλας
να το σπρώχνει· αυτόν εγώ, αν αρέσει στη Διώνη,
αντί για βέλος με το ορθωμένο μου τον χτύπησα.

Όμορφα ταιριάζουν οι πρόστυχοι ξεδιάντροποι,
ο παθιάρης Μαμούρρας κι ο Καίσαρας.
Κι ούτε παράξενο: όμοιοι οι λεκέδες και στους δυο,
ο ένας αστικός κι εκείνος φορμιανός,
τυπωμένοι μένουν κι ούτε θα ξεπλυθούν·
αρρωστημένοι το ίδιο κι οι δυο δίδυμοι,
πάνω σ’ ένα κλινάρι κι οι δυο μορφωμενούληδες,
ούτε ο ένας απ’ τον άλλο πιο αχόρταγος μοιχός,
αντίζηλοι σύντροφοι για τις κοπελίτσες:
όμορφα ταιριάζουν οι πρόστυχοι ξεδιάντροποι.

Καίλιε, η Λεσβία μας, εκείνη η Λεσβία,
εκείνη η Λεσβία, που ο Κάτουλλος μόνη
πιο πολύ κι απ’ τον εαυτό του κι απ’ όλους τους δικούς του αγάπησε,
τώρα στα σταυροδρόμια και στα στενοσόκακα
ξεγδέρνει τους απογόνους του μεγαλόψυχου Ρώμου.

Η Ρούφα η Βονωνήσια γλείφει τον Ρουφύλο,
η γυναίκα του Μενένιου, που συχνά στα κοιμητήρια
την είδατε ν’ αρπάζει απ’ την ίδια την πυρά το δείπνο,
όταν, κυνηγώντας το ψωμί που κύλησε απ’ τη φωτιά,
την έδερνε ο μισοκουρεμένος νεκροκαύτης.

Μήπως λιόντισσα στα λιβυκά βουνά
ή η Σκύλλα, που αλυχτά απ’ το κάτω μέρος των λαγονιών,
σε γέννησε με τόσο σκληρό και βδελυρό μυαλό,
ώστε την ικέτισσα φωνή στην έσχατη συμφορά
να την περιφρονήσεις, αχ, με υπερβολικά άγρια καρδιά;

Ω κάτοικε του λόφου
του Ελικώνα, γενιά της Ουρανίας,
που αρπάζεις την τρυφερή παρθένα
στον άντρα, ω Υμέναιε Υμήν,
ω Υμήν Υμέναιε,
ζώσε τους κροτάφους με λουλούδια
της γλυκομύριστης ματζουράνας,
πάρε το νυφικό πέπλο, χαρούμενος ελάτε δω,
δω έλα φορώντας στο χιονάτο
πόδι το κίτρινο σανδάλι,
και ξεσηκωμένος απ’ τη χαρούμενη μέρα
τα νυφικά τραγουδώντας
με φωνή κουδουνιστή
χτύπα το χώμα με τα πόδια, με το χέρι
σείσε τον πεύκινο δαυλό.
Γιατί η Βινία στον Μανλίο,
όπως εκείνη που κατοικεί το Ιδάλιο
ήρθε στον Φρύγα κριτή, η Αφροδίτη,
με καλόν οιωνό, καλή
θα παντρευτεί η παρθένα,
σαν λαμπερή ανθισμένη
ασιατική μυρτιά με τα κλαδάκια της,
που οι θεές αμαδρυάδες
για παιχνίδι τους με δροσερή
υγρασία τη θρέφουν.
Γι’ αυτό, έλα κάνοντας το βήμα σου δω,
πάψε ν’ αφήνεις τα αόνια σπήλαια
του θεσπιακού βράχου,
που από πάνω τα ραντίζει η νύμφη
δροσίζοντάς τα, η Αγανίππη,
και κάλεσε σπίτι τη δέσποινα,
που ποθεί τον καινούργιο της σύζυγο,
δένοντας τον νου της με έρωτα
όπως ο σφιχτός κισσός εδώ κι εκεί
τυλίγει πλανεμένος το δέντρο.
Κι εσείς μαζί επίσης, αγνές
παρθένες, που σας φτάνει
όμοια μέρα, ελάτε με ρυθμό
πείτε, ω Υμέναιε Υμήν,
ω Υμήν Υμέναιε.
Ώστε πιο πρόθυμα, ακούγοντας
πως καλείται στο δικό του
έργο, το βήμα του δω να φέρει
ο οδηγός της καλής Αφροδίτης, ο καλός
ζευγαρωτής του έρωτα.
Ποιος θεός πιο πολύ απ’ τους αγωνιώντες
εραστές πρέπει να γυρευτεί;
Ποιον θα λατρέψουν οι άνθρωποι πιο πολύ
απ’ τους ουράνιους; Ω Υμέναιε Υμήν,
ω Υμήν Υμέναιε.
Εσένα ο τρεμουλιάρης γονιός επικαλείται
για τους δικούς του, σ’ εσένα οι παρθένες
τη ζωνούλα λύνουν απ’ τους κόρφους,
εσένα, φοβισμένος, ο νέος σύζυγος
με λαχταριστό αφτί ακούει.
Εσύ ο ίδιος στα χέρια του άγριου νέου
την ανθισμένη κοπελίτσα
παραδίνεις απ’ την αγκαλιά της
μάνας της, ω Υμέναιε Υμήν,
ω Υμήν Υμέναιε.
Τίποτα δε μπορεί χωρίς εσένα η Αφροδίτη
που η καλή φήμη το επιδοκιμάζει
κέρδος να πάρει: μα μπορεί
αν εσύ θέλεις. Ποιος μ’ αυτόν τον θεό
θα τολμούσε να συγκριθεί;
Κανένα σπίτι χωρίς εσένα δε μπορεί
παιδιά να δώσει, μήτε ο γονιός
στη γενιά ν’ ακουμπήσει: μα μπορεί
αν εσύ θέλεις. Ποιος μ’ αυτόν τον θεό
θα τολμούσε να συγκριθεί;
Γη που θα στερούνταν τα ιερά σου
δε θα μπορούσε να δώσει φρουρούς
στα σύνορά της: μα θα μπορούσε
αν εσύ θέλεις. Ποιος μ’ αυτόν τον θεό
θα τολμούσε να συγκριθεί;
Ανοίξτε τα κλείστρα της πόρτας,
έρχεται η παρθένα. Βλέπετε πώς οι δαυλοί
σείουν τα λαμπερά τους μαλλιά;
Την καθυστερεί η ευγενική ντροπή:
που ωστόσο, πιο πολύ ακούγοντάς την,
κλαίει που πρέπει να πάει.
Πάψε να κλαις. Δεν υπάρχει για σένα,
Αρουνκουλεία, κίνδυνος
καμιά γυναίκα ωραιότερη
τη λαμπρή απ’ τον Ωκεανό μέρα
να ’χει δει να ’ρχεται.
Τέτοιο συνηθίζει στον ποικίλο
κηπάκο πλούσιου αφέντη
να στέκει άνθος υακίνθου.
Μα αργείς, φεύγει η μέρα:
πρόβαλε, νέα νύφη.
Πρόβαλε, νέα νύφη, αν
σου φαίνεται πια, κι άκουσε
τα λόγια μας. Δες πώς οι δαυλοί
σείουν τα χρυσά τους μαλλιά:
πρόβαλε, νέα νύφη.
Δεν είναι ο άντρας σου ελαφρός, στην κακή
μοιχεία δοσμένος,
γυρεύοντας αισχρές ντροπές,
δε θα θελήσει απ’ τα τρυφερά σου
βυζιά να κοιμηθεί χώρια,
μα όπως η λυγερή κληματαριά τυλίγει
τα δέντρα που της φύτεψαν κοντά,
θα τυλιχτεί στη δική σου
αγκαλιά. Μα φεύγει η μέρα:
πρόβαλε, νέα νύφη.
Ω κλίνη, που σε όλους
[χαρές φέρνεις],
με λευκό πόδι κρεβατιού,
που έρχονται στον αφέντη σου,
πόσες χαρές, σε ποια πλανεμένη
νύχτα, σε ποια μεσημβρινή μέρα
θα χαρεί! Μα φεύγει η μέρα:
πρόβαλε, νέα νύφη.
Σηκώστε, ω αγόρια, τους δαυλούς:
βλέπω τον νυφικό πέπλο να έρχεται.
Ελάτε, τραγουδήστε με ρυθμό
«ω Υμήν Υμέναιε ιώ,
ω Υμήν Υμέναιε.»
Ας μη σωπάσει για πολύ το θρασύ
φεσκεννίνικο αστείο,
μήτε τα καρύδια στ’ αγόρια ν’ αρνηθεί
ο παλλακός, ακούγοντας πως ο αφέντης
τον εγκατέλειψε τον έρωτα.
Δώσε καρύδια στ’ αγόρια, τεμπέλη
παλλακέ: αρκετά καιρό
έπαιξες με τα καρύδια: πρέπει
πια να υπηρετήσεις τον Τάλασσο.
Παλλακέ, δώσε καρύδια.
Σε σιχαινόσουν τις αγρότισσες,
παλλακέ, σήμερα κι εχτές:
τώρα τη μυρωμένη σου όψη ο κουρέας
σου ξυρίζει. Δύστυχε, αχ δύστυχε
παλλακέ, δώσε καρύδια.
Λένε πως εσύ απ’ τους δικούς σου
αγένειους, μυρωμένε γαμπρέ,
δύσκολα κρατιέσαι: μα κρατήσου.
Ω Υμήν Υμέναιε ιώ,
ω Υμήν Υμέναιε.
Ξέρουμε πως εσύ μόνο όσα σου επιτρέπονται
γνώρισες: μα στον σύζυγο
τα ίδια αυτά δεν επιτρέπονται.
Ω Υμήν Υμέναιε ιώ,
ω Υμήν Υμέναιε.
Νύφη, κι εσύ όσα ο άντρας σου
θα γυρέψει πρόσεχε μην τ’ αρνηθείς,
μήπως πάει να τα γυρέψει αλλού.
Ω Υμήν Υμέναιε ιώ,
ω Υμήν Υμέναιε.
Να σου το σπίτι, πόσο ισχυρό
κι ευτυχισμένο, του άντρα σου·
που να σε υπηρετεί, στη διάθεσή σου
(ω Υμήν Υμέναιε ιώ,
ω Υμήν Υμέναιε),
ίσαμε που, τρέμοντας, να κουνά
τα άσπρα μαλλιά τα γηρατειά
που σε όλα και για όλους γνέφουν ναι.
Ω Υμήν Υμέναιε ιώ,
ω Υμήν Υμέναιε.
Πέρασε με καλόν οιωνό
τα χρυσαφένια σου πόδια το κατώφλι,
και μπες τη γυαλισμένη πόρτα.
Ω Υμήν Υμέναιε ιώ,
ω Υμήν Υμέναιε.
Κοίτα πώς, ξαπλωμένος, μόνος
ο άντρας σου στο τύριο κρεβάτι
ολόκληρος γέρνει προς εσένα.
Ω Υμήν Υμέναιε ιώ,
ω Υμήν Υμέναιε.
Σ’ εκείνον όχι λιγότερο απ’ ό,τι σ’ εσένα
στο πιο βαθύ στήθος καίει
η φλόγα, μα πιο μέσα ακόμη.
Ω Υμήν Υμέναιε ιώ,
ω Υμήν Υμέναιε.
Άσε το στρογγυλό χεράκι,
της κοπελίτσας, εσύ με την τήβεννο:
πια στην κλίνη ας έρθει του άντρα.
Ω Υμήν Υμέναιε ιώ,
ω Υμήν Υμέναιε.
Ω καλές, σε γέρους άντρες
καλά γνώριμες γυναίκες,
βάλτε στη θέση της την κοπελίτσα.
Ω Υμήν Υμέναιε ιώ,
ω Υμήν Υμέναιε.
Τώρα μπορείς να έρθεις, γαμπρέ:
η γυναίκα σου στον θάλαμο σε περιμένει,
με πρόσωπο ανθισμένο λάμποντας,
λευκή σαν παρθενίκι
ή σαν κίτρινη παπαρούνα.
Μα, γαμπρέ, (έτσι να με βοηθήσουν
οι ουράνιοι) καθόλου λιγότερο
ωραίος είσαι, μήτε εσένα η Αφροδίτη
παραμελεί. Μα φεύγει η μέρα:
προχώρα, μην αργείς.
Δεν άργησες πολύ,
να ’σαι, έρχεσαι. Η καλή Αφροδίτη
ας σε βοηθήσει, μια κι ανοιχτά
ό,τι ποθείς ποθείς, και τον καλό
έρωτα δεν τον κρύβεις.
Εκείνος της αφρικανικής σκόνης
και των αστεριών που λάμπουν
ας μετρήσει πρώτα τον αριθμό,
όποιος τα δικά σας θέλει να μετρήσει
τα πολλά χιλιάδες παιχνίδια.
Παίξτε όπως θέλετε, και σύντομα
δώστε παιδιά. Δεν ταιριάζει
τόσο παλιό όνομα δίχως παιδιά
να μένει, μα απ’ την ίδια ρίζα
πάντα να ξαναγεννιέται.
Θέλω μικρός ο Τορκουάτος
απ’ την αγκαλιά της μάνας του
απλώνοντας τα τρυφερά του χέρια
γλυκά να χαμογελά στον πατέρα
με μισάνοιχτο χειλάκι.
Ας μοιάζει στον δικό του πατέρα
τον Μανλίο, κι εύκολα απ’ τους αγνώστους
όλους ας αναγνωρίζεται
και την τιμή της μάνας του
ας φανερώνει με την όψη.
Τέτοιος, απ’ την καλή του μάνα,
έπαινος τη γενιά ας επιδοκιμάζει
σαν εκείνον που μοναδικός απ’ την άριστη
μάνα στον Τηλέμαχο μένει,
η φήμη της Πηνελόπης.
Κλείστε τις πόρτες, παρθένες:
παίξαμε αρκετά. Μα εσείς, καλοί
σύζυγοι, ζήστε καλά και
με έργο αδιάκοπο τη σφριγηλή
νιότη σας ασκείτε.

Ο έσπερος ήρθε: νέοι, σηκωθείτε: ο έσπερος απ’ τον Όλυμπο
τα φώτα του, τόσον καιρό αναμενόμενα, μόλις επιτέλους υψώνει.
Ώρα πια να σηκωθούμε, ώρα να αφήσουμε τα πλούσια τραπέζια·
τώρα θα έρθει η παρθένα, τώρα θα ειπωθεί ο υμέναιος.
Υμήν ω Υμέναιε, Υμήν έλα ω Υμέναιε.
Βλέπετε, ανύπαντρες, τους νέους; Σηκωθείτε αντίκρυ:
δίχως άλλο ο εσπερινός δείχνει τις οιταίες φωτιές.
Έτσι σίγουρα είναι: βλέπετε πώς πετάχτηκαν γοργά;
Δεν πετάχτηκαν τυχαία· θα τραγουδήσουν κάτι που αξίζει να νικήσει.
Υμήν ω Υμέναιε, Υμήν έλα ω Υμέναιε.
Δεν είναι εύκολο για μας, σύντροφοι, το βραβείο έτοιμο:
κοιτάξτε, οι ανύπαντρες πώς ξαναθυμούνται όσα μελέτησαν.
Δεν τα μελετούν μάταια· έχουν κάτι αξιομνημόνευτο.
Κι ούτε παράξενο, αφού βαθιά μ’ όλο τον νου κοπιάζουν.
Εμείς αλλού τον νου, αλλού μοιράσαμε τ’ αφτιά:
δίκαια λοιπόν θα νικηθούμε· η νίκη αγαπά τη φροντίδα.
Γι’ αυτό τώρα τουλάχιστον στρέψτε τις ψυχές σας:
θ’ αρχίσουν πια να λένε, θα πρέπει πια ν’ απαντήσουμε.
Υμήν ω Υμέναιε, Υμήν έλα ω Υμέναιε.
Έσπερε, ποια πιο σκληρή φωτιά φέρεται στον ουρανό;
Εσύ που μπορείς την κόρη απ’ την αγκαλιά της μάνας ν’ αποσπάσεις,
απ’ την αγκαλιά της μάνας που την κρατά ν’ αποσπάσεις την κόρη
και στον φλογερό νέο ν’ αφιερώσεις την αγνή κοπέλα.
Τι κάνουν οι εχθροί πιο σκληρό όταν κυριεύουν πόλη;
Υμήν ω Υμέναιε, Υμήν έλα ω Υμέναιε.
Έσπερε, ποια πιο ευχάριστη φωτιά λάμπει στον ουρανό;
Εσύ που με τη φλόγα σου στερεώνεις τους αρραβωνιασμένους γάμους,
που τους συμφώνησαν οι άντρες, τους συμφώνησαν πριν οι γονείς,
κι ούτε τους ένωσαν πρωτύτερα παρά σαν ανέτειλε ο πόθος σου.
Τι δίνεται απ’ τους θεούς πιο ποθητό απ’ την ευτυχισμένη ώρα;
Υμήν ω Υμέναιε, Υμήν έλα ω Υμέναιε.
Ο Έσπερος από μας, σύντροφοι, άρπαξε μία·
γιατί με τον ερχομό σου η φρουρά αγρυπνά πάντα.
Τη νύχτα κρύβονται οι κλέφτες, που τους ίδιους συχνά γυρίζοντας,
Έσπερε, με αλλαγμένο όνομα τους πιάνεις.
Μα αρέσει στις ανύπαντρες με ψεύτικο παράπονο να σε ψέγουν.
Και τι μ’ αυτό, αν ψέγουν εκείνον που με σιωπηλό νου ποθούν;
Υμήν ω Υμέναιε, Υμήν έλα ω Υμέναιε.
Όπως το άνθος που κρυφά γεννιέται σε φραγμένους κήπους,
άγνωστο στο κοπάδι, από κανένα αλέτρι αναποδογυρισμένο,
που το χαϊδεύουν οι αύρες, το στερεώνει ο ήλιος, το θρέφει η βροχή,
πολλά αγόρια το πόθησαν, πολλές κοπέλες·
μα σαν με λεπτό νύχι κοπεί κι απανθίσει,
κανένα αγόρι δεν το πόθησε, καμιά κοπέλα:
έτσι η παρθένα, όσο μένει ανέγγιχτη, όσο είναι αγαπητή στους δικούς της·
σαν χάσει το αγνό άνθος με μολυσμένο σώμα,
μήτε στα αγόρια ευχάριστη μένει μήτε στις κοπέλες αγαπητή.
Υμήν ω Υμέναιε, Υμήν έλα ω Υμέναιε.
Όπως η μοναχική κληματαριά που γεννιέται σε γυμνό χωράφι
ποτέ δεν υψώνεται, ποτέ δε θρέφει ώριμο σταφύλι,
μα λυγίζοντας το τρυφερό της σώμα με το βάρος προς τα κάτω
όπου να ’ναι αγγίζει με τη ρίζα την άκρη του βλαστού της·
αυτήν κανένας γεωργός, κανένα βόδι δεν την περιποιήθηκε·
μα αν τυχόν η ίδια ενωθεί με φτελιά για σύζυγο,
πολλοί γεωργοί, πολλά βόδια την περιποιήθηκαν:
έτσι η παρθένα, όσο μένει ανέγγιχτη, τόσο ακαλλιέργητη γερνά·
σαν βρει ισότιμο γάμο στον ώριμο καιρό,
πιο αγαπητή στον άντρα γίνεται και λιγότερο μισητή στον γονιό.
Κι εσύ μη μάχεσαι μ’ έναν τέτοιο σύζυγο, παρθένα.
Δεν είναι δίκαιο να μάχεσαι εκείνον που ο ίδιος ο πατέρας σού παρέδωσε,
ο ίδιος ο πατέρας με τη μάνα, που πρέπει να τους υπακούς.
Η παρθενιά δεν είναι όλη δική σου, ένα μέρος είναι των γονιών:
το ένα τρίτο του πατέρα, το ένα τρίτο δόθηκε στη μάνα,
μόνο το ένα τρίτο είναι δικό σου. Μη μάχεσαι τους δυο,
που στον γαμπρό τα δικαιώματά τους μαζί με την προίκα έδωσαν.
Υμήν ω Υμέναιε, Υμήν έλα ω Υμέναιε.

Πάνω από βαθιά πελάγη περασμένος ο Άττις με γοργό καράβι,
μόλις με πόθο και βήμα ταχύ άγγιξε το φρυγικό δάσος
και πλησίασε τα σκιερά, δασωμένα μέρη της θεάς,
κει, κεντρισμένος από μανία που λύσσαγε, με χαμένο τον νου,
απόκοψε από πάνω του με κοφτερή πέτρα τα βάρη των λαγονιών.
Κι έτσι, σαν ένιωσε τα μέλη του δίχως αντρισμό,
βάφοντας ακόμη με φρέσκο αίμα το χώμα της γης,
με χιονάτα χέρια, γοργή, άρπαξε το ελαφρό τύμπανο,
το τύμπανο, τη σάλπιγγα της Κυβέλης, τα δικά σου, μάνα, μυστήρια,
και χτυπώντας το κούφιο δέρμα του ταύρου με τρυφερά δάχτυλα
άρχισε τρέμοντας να τραγουδά τούτα στους συντρόφους της:
«Εμπρός, πηγαίνετε στα ψηλά, Γάλλες, στα δάση της Κυβέλης μαζί,
μαζί πηγαίνετε, πλανεμένα κοπάδια της δέσποινας του Δίνδυμου,
που ζητώντας ξένους τόπους σαν εξόριστοι
ακολουθήσατε τη δική μου οδό, με οδηγό εμένα, σύντροφοί μου,
την ορμητική άρμη αντέξατε και του πελάγου την αγριάδα
και ξεαντρίσατε το σώμα σας από υπερβολικό μίσος για την Αφροδίτη,
ξεσηκώστε με ορμητικές περιπλανήσεις τον νου της δέσποινας.
Ας φύγει από τον νου η αργή αναβολή· μαζί πηγαίνετε, ακολουθήστε
στο φρυγικό σπίτι της Κυβέλης, στα φρυγικά δάση της θεάς,
όπου αντηχεί η φωνή του κύμβαλου, όπου τα τύμπανα βροντούν,
όπου ο Φρύγας αυλητής παίζει βαρύ με το καμπύλο καλάμι,
όπου οι κισσοφόρες μαινάδες ρίχνουν με ορμή τα κεφάλια,
όπου τα ιερά με κοφτερές κραυγές τελούν,
όπου συνηθίζει εκείνη η πλανεμένη κουστωδία της θεάς να πετά,
όπου πρέπει εμείς με ορμητικούς χορούς να σπεύσουμε.»
Μόλις αυτά στους συντρόφους ο Άττις τραγούδησε, η νόθη γυναίκα,
ο θίασος ξαφνικά με γλώσσες που τρέμουν ολολύζει,
το ελαφρό τύμπανο ξαναβροντά, τα κούφια κύμβαλα ξαναχτυπούν,
γοργός ο χορός ανεβαίνει την πράσινη Ίδη με βήμα βιαστικό.
Μανιασμένος μαζί, λαχανιάζοντας, πλανεμένος βαδίζει βγάζοντας την ψυχή,
συνοδευμένος από τύμπανο ο Άττις, μέσα απ’ τα σκοτεινά δάση οδηγός,
σαν δαμάλα που αποφεύγει το βάρος, αδάμαστη στον ζυγό:
οι γοργές Γάλλες ακολουθούν τον γοργόποδο οδηγό.
Κι έτσι, σαν έφτασαν στο σπίτι της Κυβέλης, κατάκοπες,
απ’ τον υπερβολικό μόχθο παίρνουν ύπνο δίχως τροφή.
Νωθρός ο ύπνος με λιποθυμική νάρκη τους σκεπάζει τα μάτια:
φεύγει με απαλή γαλήνη η λυσσασμένη μανία του νου.
Μα σαν ο Ήλιος με τα ακτινοβόλα μάτια του χρυσού προσώπου
φώτισε τον λευκό αιθέρα, τα σκληρά χώματα, την άγρια θάλασσα,
κι έδιωξε τις σκιές της νύχτας με τα ρωμαλέα ηχηρά άλογα,
τότε ο Ύπνος φεύγοντας απ’ τον ξυπνημένο Άττη γοργά χάθηκε:
τον δέχτηκε η θεά Πασιθέα στον τρεμουλιαστό της κόρφο.
Έτσι, απ’ την απαλή γαλήνη, δίχως την ορμητική μανία,
μόλις μέσα στο στήθος ο ίδιος ο Άττις ξαναθυμήθηκε τις πράξεις του,
και με καθαρό νου είδε χωρίς τι και πού βρισκόταν,
με ψυχή που έβραζε ξανά γύρισε πίσω στα ρηχά.
Εκεί, βλέποντας τα απέραντα πελάγη με δακρυσμένα μάτια,
μίλησε στην πατρίδα του θλιμμένος έτσι, με φωνή αξιολύπητη:
«Πατρίδα, ω δημιουργέ μου, πατρίδα, ω γεννήτρά μου,
που εγώ ο δύστυχος αφήνοντας, όπως οι δραπέτες δούλοι
τους αφέντες συνηθίζουν, στης Ίδης τα δάση κατευθύνθηκα,
για να βρίσκομαι στο χιόνι και στα παγωμένα λημέρια των θηρίων
και μανιασμένος να πλησιάζω όλες τους τις κρυψώνες,
πού λοιπόν ή σε ποιους τόπους σε φαντάζομαι, πατρίδα, τοποθετημένη;
Ποθεί η ίδια η κόρη του ματιού προς εσένα να στρέψει το βλέμμα,
όσο για λίγο ο νους μένει δίχως την άγρια λύσσα.
Εγώ, μακριά απ’ το σπίτι μου, θα φέρομαι σ’ αυτά τα δάση;
Απ’ την πατρίδα, τα αγαθά, τους φίλους, τους γονείς θα λείπω;
Θα λείπω απ’ την αγορά, την παλαίστρα, το στάδιο, τα γυμναστήρια;
Δύστυχε, αχ δύστυχε, πρέπει να θρηνώ ξανά και ξανά, ψυχή μου.
Γιατί ποιο είδος μορφής υπάρχει που εγώ να μην πέρασα;
Εγώ γυναίκα, εγώ νεαρός, εγώ έφηβος, εγώ παιδί,
εγώ ήμουν το άνθος του γυμναστηρίου, εγώ ήμουν το στολίδι του λαδιού:
για μένα ήταν οι πυκνές θύρες, για μένα τα ζεστά κατώφλια,
για μένα με ανθισμένα στεφάνια στολισμένο ήταν το σπίτι,
όταν έπρεπε ν’ αφήσω, σαν ανέτελλε ο ήλιος, την κάμαρα.
Εγώ τώρα θεάς υπηρέτρια και της Κυβέλης δούλη θα φέρομαι;
Εγώ μαινάδα, εγώ μέρος του εαυτού μου, εγώ στείρος άντρας θα είμαι;
Εγώ τους πράσινους, παγωμένους, χιονισμένους τόπους της Ίδης θα κατοικώ;
Εγώ τη ζωή μου θα περνώ κάτω απ’ τις ψηλές κορφές της Φρυγίας,
όπου το ελάφι που ζει στο δάσος, όπου ο κάπρος που πλανιέται στα άλση;
Τώρα πια πονώ για ό,τι έκανα, τώρα πια το μετανιώνω.»
Καθώς απ’ τα ροδαλά του χείλη ο ήχος γοργά ξεπήδησε
φέρνοντας νέα μηνύματα στα δυο αφτιά των θεών,
τότε η Κυβέλη, λύνοντας τον ζευγμένο ζυγό απ’ τα λιοντάρια της
και κεντρίζοντας το αριστερό, τον εχθρό του κοπαδιού, έτσι μιλά:
«Εμπρός, πήγαινε άγριος, κάνε τον να τον σπρώξει η μανία,
κάνε ώστε απ’ το χτύπημα της μανίας να γυρίσει στα δάση,
αυτός που πάρα πολύ ελεύθερα ποθεί να ξεφύγει τις προσταγές μου.
Εμπρός, χτύπα την πλάτη σου με την ουρά, ανέξου τα δικά σου μαστιγώματα,
κάνε όλους τους τόπους ν’ αντηχούν με μουγκρητό,
σείσε άγριος την πυρρή χαίτη στον μυώδη σβέρκο.»
Αυτά λέει απειλητική η Κυβέλη και λύνει με το χέρι τον ζυγό.
Το θηρίο, μόνο του παρακινώντας τον εαυτό, ξεσηκώνει τη λύσσα του,
βαδίζει, μουγκρίζει, σπάζει με το πλανεμένο πόδι τα κλαδιά.
Μα σαν έφτασε στους υγρούς τόπους της λευκής ακτής
κι είδε τον τρυφερό Άττη κοντά στα μάρμαρα του πελάγου,
ορμά: εκείνος τρελός φεύγει στα άγρια δάση:
εκεί για πάντα, όλον τον χρόνο της ζωής του, υπήρξε δούλη.
Θεά μεγάλη, θεά Κυβέλη, θεά δέσποινα του Δίνδυμου,
μακριά απ’ το σπίτι μου ας είναι όλη σου η μανία, δέσποινα:
άλλους κάνε ξεσηκωμένους, άλλους κάνε λυσσασμένους.

Κάποτε πεύκα, γεννημένα στην κορφή του Πηλίου,
λένε πως έπλευσαν πάνω απ’ τα διάφανα κύματα του Ποσειδώνα
ώς τα ρεύματα του Φάσιδος και τα σύνορα του Αιήτη,
όταν διαλεχτοί νέοι, η δύναμη της αργείτικης νιότης,
ποθώντας απ’ τους Κόλχους να πάρουν το χρυσό δέρας,
τόλμησαν να διατρέξουν τ’ αρμυρά ρηχά με γοργή πρύμη,
σαρώνοντας τα γαλάζια πελάγη με ελάτινες παλάμες.
Η θεά που τους φυλάει τις ακροπόλεις στις ψηλές πολιτείες
η ίδια έφτιαξε το άρμα που πετούσε με ελαφρύ φύσημα,
δένοντας τα πεύκινα δοκάρια στην κυρτή καρίνα.
Εκείνη πρώτη μύησε στο ταξίδι την άπειρη Αμφιτρίτη.
Μόλις αυτή με το ρύγχος έσχισε την ανεμοδαρμένη θάλασσα
και το κύμα, στριφτό απ’ το κουπί, άσπρισε από αφρούς,
αναδύθηκαν απ’ τη λευκή δίνη του πελάγου τα πρόσωπα
οι θαλασσινές Νηρηίδες, θαυμάζοντας το θαύμα.
Εκείνη τη μέρα, αν καμιά άλλη, είδαν με τα μάτια τους οι θνητοί
τις θαλασσινές νύμφες με γυμνό το σώμα,
να προβάλλουν ώς τους μαστούς μέσ’ απ’ την αφρισμένη δίνη.
Τότε, λένε, ο Πηλέας φλογίστηκε απ’ τον έρωτα της Θέτιδας,
τότε η Θέτιδα δεν καταφρόνησε τους ανθρώπινους γάμους,
τότε ο ίδιος ο πατέρας έκρινε πως ο Πηλέας πρέπει να ζευχτεί με τη Θέτιδα.
Ω ήρωες, γεννημένοι στον πολυπόθητο καιρό των αιώνων,
χαίρετε, γένος θεών, ω καλή γενιά
των μανάδων, χαίρετε ξανά·
εσάς εγώ συχνά, εσάς με το τραγούδι μου θα καλέσω,
κι εσένα πάνω απ’ όλους, εξαίσια ευλογημένε με τους ευτυχείς γάμους,
στύλε της Θεσσαλίας, Πηλέα, σ’ εσένα ο ίδιος ο Δίας,
ο ίδιος ο γεννήτορας των θεών παραχώρησε τους έρωτές του.
Εσένα κράτησε η ωραιότατη Θέτιδα, η κόρη του Νηρέα;
Εσένα άφησε η Τηθύς να πάρεις την εγγονή της
κι ο Ωκεανός, που με τη θάλασσα αγκαλιάζει όλη τη γη;
Μόλις, με το τέλος του καιρού, ήρθαν οι πολυπόθητες μέρες,
όλη η Θεσσαλία συναγμένη γεμίζει το σπίτι,
το παλάτι πλημμυρίζει από χαρούμενο πλήθος:
φέρνουν δώρα μπροστά τους, δείχνουν τη χαρά στο πρόσωπο.
Ερημώνει η Κίερος, αφήνουν τα φθιωτικά Τέμπη
και τα σπίτια της Κραννώνας και τα τείχη της Λάρισας,
μαζεύονται στη Φάρσαλο, γεμίζουν τα φαρσαλικά σπίτια.
Κανείς δεν καλλιεργεί τα χωράφια, μαλακώνουν οι σβέρκοι των μοσχαριών,
δεν καθαρίζεται το χαμηλό αμπέλι με τα κυρτά δικράνια,
δεν σχίζει ο ταύρος το χώμα με το γερτό υνί,
δεν λεπταίνει το δρεπάνι των κλαδευτών τον ίσκιο του δέντρου,
άθλια σκουριά σκεπάζει τα παρατημένα αλέτρια.
Μα η κατοικία του ίδιου, όσο βαθιά κι αν απλώνεται το πλούσιο
παλάτι, λάμπει από αστραφτερό χρυσό κι ασήμι.
Λευκάζει το ελεφαντόδοντο στους θρόνους, λαμποκοπούν τα κύπελλα στο τραπέζι,
όλο το σπίτι χαίρεται λαμπρό απ’ τον βασιλικό θησαυρό.
Το νυφικό κρεβάτι της θεάς στήνεται
στη μέση της αίθουσας, στιλβωμένο με ινδικό δόντι,
που το σκεπάζει πορφύρα βαμμένη με το ρόδινο άνθος του κοχυλιού.
Αυτό το ύφασμα, ποικιλμένο με αρχαίες μορφές ανθρώπων,
δείχνει με θαυμαστή τέχνη τα κατορθώματα των ηρώων.
Γιατί κοιτάζοντας απ’ την ηχηρή απ’ τα κύματα ακτή της Δίας,
η Αριάδνη βλέπει τον Θησέα να φεύγει με γοργό στόλο,
κρατώντας στην καρδιά αδάμαστες μανίες,
κι ακόμη δεν πιστεύει πως βλέπει αυτά που βλέπει,
καθώς μόλις τότε ξυπνημένη απ’ τον απατηλό ύπνο
αντικρίζει τον εαυτό της έρημη, δύστυχη, στην ερημική άμμο.
Μα ο ξεχασιάρης νέος φεύγοντας χτυπά τα ρηχά με τα κουπιά,
αφήνοντας τις ανεκπλήρωτες υποσχέσεις στην ανεμοδαρμένη θύελλα.
Αυτόν από μακριά, μέσ’ απ’ τα φύκια, με θλιμμένα μάτια η κόρη του Μίνωα,
σαν πέτρινο άγαλμα βακχίδας κοιτάζει, αλίμονο,
κοιτάζει και κλυδωνίζεται σε μεγάλα κύματα έγνοιας,
χωρίς να κρατά στο ξανθό κεφάλι τη λεπτή μίτρα,
χωρίς σκεπασμένο το στήθος με ελαφρύ πέπλο,
χωρίς δεμένα με το στρογγυλό στηθόδεσμο τα γαλατένια βυζιά της,
όλα αυτά, γλιστρώντας απ’ όλο της το σώμα, σκόρπια,
μπροστά στα πόδια της τα έπαιζαν τα κύματα του αλμυρού νερού.
Έτσι, μήτε τότε για τη μίτρα μήτε για το πέπλο που έπλεε
αυτή νοιαζόταν, μ’ όλη της την καρδιά για σένα, Θησέα,
μ’ όλη της την ψυχή, μ’ όλο τον χαμένο της νου κρεμόταν από σένα.
Αχ δύστυχη, που με αδιάκοπους θρήνους την τρέλανε
η Ερυκίνα σπέρνοντας στο στήθος αγκαθωτές έγνοιες
εκείνη την ώρα, απ’ τη στιγμή που ο άγριος Θησέας
βγαίνοντας απ’ τις κυρτές ακτές του Πειραιά
έφτασε στα γορτύνια σπίτια του άδικου βασιλιά.
Γιατί λένε πως κάποτε, αναγκασμένη από σκληρή συμφορά,
για να πληρώσει την ποινή του φόνου του Ανδρόγεω,
διαλεχτούς νέους και μαζί το στολίδι των ανύπαντρων κοριτσιών
συνήθιζε η Κεκροπία να δίνει τροφή στον Μινώταυρο.
Κι όταν τα στενά τείχη βασανίζονταν απ’ αυτά τα δεινά,
ο ίδιος ο Θησέας θέλησε το σώμα του για την αγαπημένη Αθήνα
να το ρίξει, παρά τέτοιοι νεκροί
της Κεκροπίας, νεκροί που δεν ήταν νεκροί, να μεταφέρονται στην Κρήτη.
Κι έτσι, στηριζόμενος σε ελαφρύ καράβι και σε ήπιους ανέμους,
ήρθε στον μεγαλόψυχο Μίνωα και στα περήφανα παλάτια.
Μόλις αυτόν με ποθερό βλέμμα τον είδε η βασιλοπούλα
παρθένα, που το αγνό της κρεβάτι, αναδίνοντας γλυκές ευωδιές,
την έθρεφε στη μαλακή αγκαλιά της μάνας,
όπως τα ρεύματα του Ευρώτα γεννούν τις μυρτιές
ή η ανοιξιάτικη αύρα βγάζει τα ξεχωριστά χρώματα,
δεν έστρεψε απ’ αυτόν τα φλογισμένα
μάτια της προτού συλλάβει μ’ όλο της το σώμα τη φλόγα
ολόκληρη και καεί ώς τα βάθη του μεδουλιού της.
Αλίμονο, εσύ που ελεεινά ξεσηκώνεις μανίες με άσπλαχνη καρδιά,
άγιο παιδί, που ανακατεύεις τις χαρές των ανθρώπων με έγνοιες,
κι εσύ που κυβερνάς τους Γόλγους και το δασωμένο Ιδάλιο,
σε ποια κύματα κλυδωνίσατε την κοπέλα που φλεγόταν στον νου
αναστενάζοντας συχνά για τον ξανθό ξένο!
Πόσους φόβους υπέφερε εκείνη με μαραμένη καρδιά,
πόσο συχνά χλόμιασε πιο πολύ κι απ’ τη λάμψη του χρυσού,
όταν ο Θησέας, ποθώντας ν’ αντιπαλέψει το άγριο τέρας,
ζητούσε ή τον θάνατο ή τα βραβεία της δόξας.
Όμως όχι ανώφελα, όχι αχάριστα δωράκια στους θεούς
τάζοντας, άναψε ευχές με σιωπηλά χείλη.
Γιατί όπως στην κορφή του Ταύρου μια βελανιδιά, που τινάζει τα κλαδιά της,
ή ένα κωνοφόρο πεύκο με ιδρωμένο φλοιό,
ανίκητος ανεμοστρόβιλος στρίβοντας με φύσημα το κορμό
ξεριζώνει (εκείνο ξεριζωμένο απ’ τα βάθη,
πέφτει μπροστά, σπάζοντας πλατιά ό,τι βρει μπροστά του),
έτσι ο Θησέας γκρέμισε το άγριο τέρας δαμάζοντας το σώμα του,
που ανώφελα τίναζε τα κέρατα στους άδειους ανέμους.
Ύστερα, σώος, με πολλή δόξα γύρισε πίσω το βήμα του,
οδηγώντας τα πλανερά του ίχνη με τη λεπτή κλωστή,
μην τυχόν, καθώς έβγαινε απ’ τα λαβυρινθικά στριφογυρίσματα,
τον ξεγελάσει η ανεπαίσθητη πλάνη του οικοδομήματος.
Μα γιατί εγώ, ξεφεύγοντας απ’ το πρώτο τραγούδι, να θυμηθώ
περισσότερα, πώς η κόρη αφήνοντας το πρόσωπο του πατέρα,
πώς την αγκαλιά της αδερφής, πώς τέλος της μάνας,
που η δύστυχη χαιρόταν χαμένη μέσα στην κόρη της,
απ’ όλα αυτά προτίμησε τον γλυκό έρωτα του Θησέα,
ή πώς φερμένη με το καράβι στις αφρισμένες ακτές της Δίας
έφτασε, ή πώς αυτήν, με τα μάτια δεμένα στον ύπνο,
την άφησε φεύγοντας ο σύντροφος με ξεχασιάρικη καρδιά;
Συχνά λένε πως εκείνη, μανιασμένη με φλογισμένη καρδιά,
έβγαλε καθάριες κραυγές απ’ τα βάθη του στήθους,
και τότε θλιμμένη ανέβαινε τα απόκρημνα βουνά
απ’ όπου να τεντώσει το βλέμμα στα απέραντα κύματα του πελάγου,
τότε έτρεχε μπροστά στα κύματα του τρεμουλιαστού αλμυρού νερού
σηκώνοντας τα μαλακά σκεπάσματα απ’ τη γυμνή της κνήμη,
κι είπε αυτά, θλιμμένη, με ύστατα παράπονα,
βγάζοντας παγωμένους λυγμούς απ’ το υγρό της στόμα:
«Έτσι λοιπόν εμένα, άπιστε, που με πήρες μακριά απ’ τους πατρικούς βωμούς,
άπιστε, μ’ άφησες σ’ έρημη ακτή, Θησέα;
Έτσι φεύγοντας, περιφρονώντας τη βούληση των θεών,
ξεχασιάρη, αχ, κουβαλάς σπίτι καταραμένους επιόρκους όρκους;
Τίποτα δεν μπόρεσε να λυγίσει την απόφαση του σκληρού
νου σου; καμιά ευσπλαχνία δεν είχες πρόχειρη
ώστε η άσπλαχνη καρδιά σου να θελήσει να με λυπηθεί;
Μα δεν μου έδινες κάποτε αυτές τις τρυφερές υποσχέσεις
με τη φωνή σου, δεν μ’ έβαζες τη δύστυχη να ελπίζω αυτά,
αλλά χαρούμενους γάμους, αλλά ποθητούς υμέναιους;
Όλα αυτά τα σκορπίζουν ανώφελα οι αέρηδες του ουρανού.
Τώρα πια καμιά γυναίκα ας μην πιστεύει σε άντρα που ορκίζεται,
καμιά ας μην ελπίζει πως τα λόγια του άντρα είναι πιστά:
όσο η ψυχή τους, ποθώντας κάτι, καίγεται να το αποκτήσει,
δεν φοβούνται τίποτα να ορκιστούν, τίποτα δεν λυπούνται να τάξουν:
μα μόλις χορτάσει ο πόθος του λαίμαργου νου τους,
δεν θυμούνται καθόλου τα λόγια, δεν νοιάζονται για τους επιόρκους όρκους.
Σίγουρα εγώ εσένα, καθώς παλευόσουν μέσα στη δίνη του θανάτου,
σε έσωσα, και προτίμησα να χάσω τον αδερφό μου
παρά να σου λείψω, άπιστε, την ύστατη στιγμή:
γι’ αυτό θα δοθώ να με ξεσκίσουν τα θηρία και τα όρνια
ως λεία, κι ούτε θα ταφώ νεκρή με χώμα ριγμένο πάνω μου.
Ποια λιονταρίνα σε γέννησε κάτω από μοναχικό βράχο,
ποια θάλασσα σε ξέρασε συλλημμένο απ’ τ’ αφρισμένα κύματα,
ποια Σύρτη, ποια αρπαχτική Σκύλλα, ποια απέραντη Χάρυβδη,
εσύ που τέτοια ανταλλάγματα δίνεις για τη γλυκιά ζωή;
Αν οι γάμοι μας δεν σου ήταν στην καρδιά,
επειδή έτρεμες τις σκληρές εντολές του γέρου πατέρα σου,
όμως θα μπορούσες να με πάρεις στα σπίτια σου
να σε υπηρετώ δούλα με ευχάριστο μόχθο,
χαϊδεύοντας τα λευκά σου πόδια με διάφανα νερά
ή στρώνοντας το κρεβάτι σου με πορφυρό ύφασμα.
Μα γιατί εγώ ανώφελα παραπονιέμαι στους ανίδεους ανέμους,
τρελαμένη απ’ τη συμφορά, που, χωρίς αισθήσεις,
μήτε τις φωνές που στέλνω μπορούν ν’ ακούσουν μήτε ν’ απαντήσουν;
Εκείνος όμως τώρα πια βρίσκεται σχεδόν στα μεσοπέλαγα,
κι ούτε κανένας θνητός φαίνεται στα άδεια φύκια.
Έτσι, χλευάζοντας υπερβολικά την ύστατη στιγμή, η άγρια
τύχη ζήλεψε ακόμη κι αφτιά για τα παράπονά μου.
Παντοδύναμε Δία, μακάρι να μην είχαν την πρώτη φορά
τα κεκρόπεια καράβια αγγίξει τις κνώσιες ακτές,
κι ούτε ο άπιστος ναύτης, φέρνοντας το φοβερό φόρο στον αδάμαστο ταύρο,
να είχε δέσει το σκοινί στην Κρήτη,
κι ούτε αυτός ο κακός ξένος, κρύβοντας κάτω απ’ τη γλυκιά μορφή σκληρά
σχέδια, να είχε αναπαυτεί στα σπίτια μας!
Γιατί πού να στραφώ; σε ποια ελπίδα, χαμένη, να στηριχτώ;
Στα βουνά της Ίδης να πάω; αχ, με πλατιά δίνη
όπου το άγριο πέλαγος της θάλασσας χωρίζει και με απομακρύνει;
Ή τη βοήθεια του πατέρα να ελπίσω, που τον άφησα η ίδια
ακολουθώντας νέο ραντισμένο με το αίμα του αδερφού;
Ή να παρηγορηθώ με τον πιστό έρωτα του συζύγου,
που φεύγει λυγίζοντας τα εύκαμπτα κουπιά μέσα στη δίνη;
Κι εξάλλου η ακτή χωρίς στέγη, νησί μοναχικό,
κι ούτε φανερώνεται διέξοδος, με τα κύματα του πελάγου να με ζώνουν:
κανένας τρόπος φυγής, καμιά ελπίδα: όλα βουβά,
όλα έρημα, όλα δείχνουν τον θάνατο.
Όμως δεν θα σβήσουν τα μάτια μου απ’ τον θάνατο,
κι ούτε θ’ αφήσουν το κουρασμένο σώμα οι αισθήσεις,
προτού, προδομένη, ζητήσω απ’ τους θεούς δίκαιη τιμωρία
και την ύστατη ώρα επικαλεστώ την πίστη των ουρανίων.
Γι’ αυτό, εσείς που τιμωρείτε τις πράξεις των ανθρώπων με εκδικήτρια ποινή,
Ευμενίδες, που το μέτωπό σας, στεφανωμένο με φιδίσια μαλλιά,
προαναγγέλλει τις οργές του στήθους που ξεφυσά,
εδώ, εδώ ελάτε, ακούστε τα παράπονά μου,
που εγώ, αλίμονο η δύστυχη, βγάζω απ’ τα κατάβαθα του μεδουλιού
αναγκασμένη, ανήμπορη, φλεγόμενη, τυφλή από παράφρονη μανία.
Κι επειδή αυτά γεννιούνται αληθινά απ’ τα βάθη του στήθους,
εσείς μην αφήσετε να χαθεί ανώφελος ο θρήνος μου,
αλλά με όποιον νου ο Θησέας μ’ άφησε μόνη,
με τέτοιον νου, θεές, ας καταστρέψει κι εαυτόν και τους δικούς του.»
Αφού έβγαλε αυτές τις φωνές απ’ το θλιμμένο στήθος,
ζητώντας αγωνιώδης τιμωρία για τις άγριες πράξεις,
συγκατένευσε ο κυβερνήτης των ουρανίων με ακατανίκητη βούληση,
και μ’ αυτό το νεύμα τραντάχτηκαν η γη και τα φοβερά
πελάγη, κι ο κόσμος συντάραξε τ’ αστραφτερά άστρα.
Ο ίδιος όμως ο Θησέας, με τον νου σκεπασμένο από τυφλή ομίχλη,
άφησε να φύγουν απ’ τη λησμονημένη καρδιά όλα
όσα προστάγματα πριν κρατούσε με σταθερό νου,
κι ούτε σηκώνοντας το γλυκό σημάδι για τον θλιμμένο πατέρα
έδειξε πως σώος αντικρίζει το ερεχθείο λιμάνι.
Γιατί λένε πως κάποτε, όταν ο Αιγέας εμπιστευόταν στους ανέμους
τον γιο του που άφηνε τα τείχη της θεάς με τον στόλο,
αγκαλιάζοντας τον νέο του έδωσε τέτοιες εντολές:
«Γιε μου, μοναχέ, πολύ πιο γλυκέ κι απ’ τη ζωή μου,
γιε, που αναγκάζομαι να σε στείλω σε αβέβαιες τύχες,
που μόλις τώρα μου δόθηκες στα έσχατα όρια των γηρατειών,
μια κι η δική μου μοίρα κι η δική σου φλογερή ανδρεία
σε αρπάζουν από μένα άθελά μου, εμένα που τα εξασθενημένα
μάτια μου δεν χόρτασαν ακόμη την αγαπημένη μορφή του γιου μου,
δεν θα σε στείλω εγώ χαρούμενος με ευτυχισμένη καρδιά,
κι ούτε θα σ’ αφήσω να φέρεις τα σημάδια της ευνοϊκής τύχης,
αλλά πρώτα θα βγάλω απ’ τον νου μου πολλά παράπονα,
λερώνοντας τ’ άσπρα μαλλιά μου με χώμα και σκόρπια σκόνη,
ύστερα θα κρεμάσω βαμμένα πανιά στο πλανερό κατάρτι,
ώστε τον θρήνο μας και της ψυχής μας τη φωτιά
να τα ταιριάζει το πανί, μαυρισμένο με ιβηρική σκουριά.
Κι αν σου το χαρίσει αυτό η κάτοικος του ιερού Ιτώνου,
που καταδέχτηκε να υπερασπίζει το γένος μας και τις εστίες
του Ερεχθέα, ώστε να ραντίσεις με το αίμα του ταύρου το δεξί σου χέρι,
τότε αλήθεια φρόντισε, φυλαγμένες στη μνήμονη καρδιά σου,
αυτές οι εντολές να ζουν, κι ούτε κανένας καιρός να τις σβήσει:
μόλις τα μάτια σου αντικρίσουν τους λόφους μας,
ας κατεβάσουν τα ξάρτια από παντού το πένθιμο ύφασμα,
και τα στριμμένα σκοινιά ας σηκώσουν λευκά πανιά,
ώστε βλέποντάς τα το συντομότερο, με χαρούμενη ψυχή
να καταλάβω, όταν ο ευνοϊκός καιρός σε φέρει πίσω.»
Αυτές τις εντολές, που πρώτα τις κρατούσε με σταθερό νου,
τον Θησέα, όπως τα σύννεφα διωγμένα απ’ το φύσημα των ανέμων
αφήνουν την ψηλή κορφή του χιονισμένου βουνού, τον άφησαν.
Μα ο πατέρας, καθώς κοίταζε απ’ την κορφή της ακρόπολης,
λιώνοντας τ’ αγωνιώδη μάτια σε αδιάκοπο κλάμα,
μόλις είδε τα φουσκωμένα πανιά του ιστίου,
ρίχτηκε με τα μούτρα απ’ την κορφή των βράχων,
πιστεύοντας πως ο Θησέας χάθηκε από άσπλαχνη μοίρα.
Έτσι, μπαίνοντας στο πένθιμο πατρικό σπίτι,
ο Θησέας, φοβερός απ’ τον θάνατο, όποιο πένθος με ξεχασιάρικο
νου είχε προξενήσει στην κόρη του Μίνωα, τέτοιο πήρε κι ο ίδιος.
Εκείνη τότε, κοιτάζοντας θλιμμένη το καράβι που έφευγε,
γύριζε στην πληγωμένη ψυχή πολλαπλές έγνοιες.
Μα απ’ την άλλη μεριά πετούσε ο ανθηρός Ίακχος
με τον θίασο των σατύρων και τους νυσιγενείς σιληνούς,
ζητώντας εσένα, Αριάδνη, φλογισμένος απ’ τον έρωτά σου.
Αυτοί τότε, πρόθυμοι, σκόρπια μάνιαζαν με τρελαμένο νου
«ευοί» βακχεύοντας, «ευοί» τινάζοντας τα κεφάλια.
Άλλοι απ’ αυτούς τίναζαν θύρσους με σκεπασμένη αιχμή,
άλλοι πετούσαν τα μέλη από κομματιασμένο μοσχάρι,
άλλοι ζώνονταν με στριφτά φίδια,
άλλοι τελούσαν κρυφά όργια σε κοίλα κιβώτια,
όργια που ανώφελα ποθούν ν’ ακούσουν οι αμύητοι,
άλλες χτυπούσαν τύμπανα με τις ψηλές παλάμες
ή ξεσήκωναν λεπτούς ήχους με το στρογγυλό μπρούντζο,
πολλοί φυσούσαν βραχνόηχα βουητά απ’ τα κέρατα
κι ο βάρβαρος αυλός σφύριζε με φρικτό σκοπό.
Μ’ αυτές τις μορφές στολισμένο πλούσια το ύφασμα
αγκάλιαζε το κρεβάτι, σκεπάζοντάς το με το φόρεμά του.
Αφού η θεσσαλική νιότη, κοιτάζοντας με λαχτάρα,
χόρτασε, άρχισε να παραχωρεί τη θέση στους άγιους θεούς.
Εδώ, όπως τη γαλήνια θάλασσα με πρωινό φύσημα
ο Ζέφυρος ταράζοντας ξεσηκώνει τα κατηφορικά κύματα
καθώς ανατέλλει η αυγή, στα κατώφλια του πλανερού ήλιου,
που πρώτα αργά, σπρωγμένα από ήπιο φύσημα,
προχωρούν κι απαλά ηχούν με χτύπημα σαν γέλιο,
έπειτα, καθώς δυναμώνει ο άνεμος, όλο και πυκνώνουν
και πλέοντας από μακριά λαμπυρίζουν στο πορφυρό φως,
έτσι τότε, αφήνοντας τα βασιλικά δώματα του προαύλιου,
ο καθένας τραβούσε στο σπίτι του με πλανερό πόδι, σκόρπια.
Μετά την αναχώρησή τους, πρώτος απ’ την κορφή του Πηλίου
ήρθε ο Χείρωνας φέρνοντας δώρα του δάσους:
γιατί όσα λουλούδια βγάζουν οι κάμποι, όσα η θεσσαλική
γη γεννά στα μεγάλα βουνά, όσα κοντά στα κύματα του ποταμού
η γόνιμη πνοή του χλιαρού Ζέφυρου γεννά,
αυτά, πλεγμένα σε ανάμεικτα στεφανάκια, τα έφερε ο ίδιος,
κι από το ευχάριστο άρωμα χαϊδεμένο το σπίτι γέλασε.
Αμέσως φτάνει ο Πηνειός, αφήνοντας τα πράσινα Τέμπη,
τα Τέμπη που τα ζώνουν δάση κρεμασμένα από πάνω,
τα δωρικά, που τα τιμούν με χορούς οι Ναϊάδες,
όχι αδειανός: γιατί έφερε ξεριζωμένες ολόκληρες
οξιές κι ολόρθες με ίσιο κορμό δάφνες,
όχι χωρίς τον πλάτανο που κουνιέται και την εύκαμπτη αδερφή
του φλεγόμενου Φαέθοντα και το ουρανοφόρο κυπαρίσσι.
Αυτά τα έστησε γύρω απ’ την κατοικία, πλεγμένα πλατιά,
ώστε το προαύλιο, σκεπασμένο με απαλά φυλλώματα, να πρασινίζει.
Μετά απ’ αυτόν ακολουθεί ο Προμηθέας με το πανούργο μυαλό,
φέρνοντας τα ξεθωριασμένα σημάδια της παλιάς ποινής,
που κάποτε, με τα μέλη δεμένα στον βράχο με αλυσίδα,
την ξεπλήρωσε κρεμασμένος απ’ τις απόκρημνες κορφές.
Ύστερα ο πατέρας των θεών με την άγια σύζυγο και τα παιδιά
ήρθε, αφήνοντας μόνο εσένα, Φοίβε, στον ουρανό
και μαζί τη μονογενή σου αδερφή, κάτοικο των βουνών του Ιδρού:
γιατί η αδερφή, μαζί μ’ εσένα, καταφρόνησε τον Πηλέα
κι ούτε θέλησε να τιμήσει τους γαμήλιους δαυλούς της Θέτιδας.
Αφού λοιπόν έγειραν τα μέλη τους στα χιονόλευκα καθίσματα,
τα τραπέζια στρώθηκαν πλούσια με ποικίλα φαγητά,
ενώ στο μεταξύ, τραντάζοντας τα σώματά τους με τρεμουλιαστή κίνηση,
άρχισαν οι Μοίρες να λένε αληθόλογα τραγούδια.
Το τρεμουλιαστό τους σώμα το τύλιγε ολόγυρα φόρεμα
λευκό, που με πορφυρό κράσπεδο ζώνιζε τους αστραγάλους,
και ρόδινες κορδέλες κάθονταν στο χιονόλευκο κεφάλι,
και τα χέρια δούλευαν, όπως ταιριάζει, τον αιώνιο μόχθο.
Το αριστερό κρατούσε τη ρόκα ντυμένη με μαλακό μαλλί,
το δεξί τότε, τραβώντας απαλά τις κλωστές με τα δάχτυλα ανάστροφα,
τις έπλαθε, ύστερα στρίβοντας πάνω στον γερτό αντίχειρα
γύριζε το ισορροπημένο αδράχτι με τη στρογγυλή δίνη,
κι έτσι, τραβώντας με το δόντι, ίσιωνε πάντα το έργο,
και τα μασημένα μάλλινα κολλούσαν στα στεγνά χείλη,
αυτά που πριν προεξείχαν στην ομαλή κλωστή.
Μπροστά στα πόδια τους όμως τα μαλακά μαλλιά του λευκού μαλλιού
τα φύλαγαν πλεχτά καλαθάκια.
Αυτές τότε, ξαίνοντας το μαλλί, με καθάρια φωνή
ξεδίπλωσαν τέτοιες μοίρες με θεσπέσιο τραγούδι,
τραγούδι που καμιά εποχή δεν θα το κατηγορήσει για απιστία:
«Ω εξαίσιο στολίδι, που μεγαλώνεις με μεγάλες αρετές,
προστάτη της δύναμης της Ημαθίας, ξακουστέ για τον γιο σου,
δέξου αυτό που σου ξεδιπλώνουν σε χαρούμενη μέρα οι αδερφές,
τον αληθόλογο χρησμό. Μα εσείς, που ακολουθείτε τις μοίρες,
τρέξτε τραβώντας τα νήματα, τρέξτε, αδράχτια.
Θα έρθει σε σένα σύντομα, φέρνοντας ό,τι ποθούν οι νιόπαντροι,
ο Έσπερος, θα έρθει με ευνοϊκό άστρο η σύζυγος,
που θα πλημμυρίσει τον νου σου με έρωτα που λυγίζει την ψυχή
και θα ετοιμαστεί να σμίξει μαζί σου νωχελικούς ύπνους,
απλώνοντας τα λεία της μπράτσα κάτω απ’ τον δυνατό σου σβέρκο.
Τρέξτε τραβώντας τα νήματα, τρέξτε, αδράχτια.
Κανένα σπίτι δεν στέγασε ποτέ τέτοιους έρωτες,
κανένας έρωτας δεν ένωσε με τέτοιο δεσμό εραστές
σαν αυτόν που έχει η Θέτιδα, σαν την ομόνοια του Πηλέα.
Τρέξτε τραβώντας τα νήματα, τρέξτε, αδράχτια.
Θα σας γεννηθεί ο Αχιλλέας, δίχως φόβο,
γνωστός στους εχθρούς όχι απ’ την πλάτη, μα απ’ το γενναίο στήθος,
που πολύ συχνά νικητής στον ασταθή αγώνα του δρόμου
θα ξεπερνά τα φλογερά ίχνη της γοργής ελαφίνας.
Τρέξτε τραβώντας τα νήματα, τρέξτε, αδράχτια.
Κανένας ήρωας δεν θα του παραβγεί στον πόλεμο,
όταν οι φρυγικοί κάμποι θα ρέουν από τευκρικό αίμα
και πολιορκώντας τα τρωικά τείχη σε μακρόχρονο πόλεμο
θα τα ρημάξει ο τρίτος κληρονόμος του επίορκου Πέλοπα.
Τρέξτε τραβώντας τα νήματα, τρέξτε, αδράχτια.
Τις εξαίσιες αρετές του και τα ξακουστά έργα
συχνά θα ομολογούν στην κηδεία των γιων τους οι μανάδες,
όταν θα λύνουν τα αχτένιστα μαλλιά απ’ το γκρίζο κεφάλι
και θα μελανιάζουν τα μαραμένα στήθη με τ’ αδύναμα χέρια.
Τρέξτε τραβώντας τα νήματα, τρέξτε, αδράχτια.
Γιατί όπως ο θεριστής, κόβοντας τα πυκνά στάχυα
κάτω απ’ τον φλογερό ήλιο θερίζει τα ξανθά χωράφια,
έτσι θα ρίξει κάτω τα σώματα των Τρώων με εχθρικό σίδερο.
Τρέξτε τραβώντας τα νήματα, τρέξτε, αδράχτια.
Μάρτυρας των μεγάλων αρετών θα είναι το κύμα του Σκάμανδρου,
που σκόρπιο χύνεται στον ορμητικό Ελλήσποντο,
που στενεύοντας τον δρόμο του με σωρούς σφαγμένων σωμάτων
θα ζεσταίνει τα βαθιά του ρεύματα ανακατεμένα με φόνο.
Τρέξτε τραβώντας τα νήματα, τρέξτε, αδράχτια.
Τέλος μάρτυρας θα είναι κι η λεία που δόθηκε στον θάνατο,
όταν η στρογγυλή πυρά, στοιβαγμένη σε ψηλό ανάχωμα,
θα δεχτεί τα χιονόλευκα μέλη της σφαγμένης παρθένας.
Τρέξτε τραβώντας τα νήματα, τρέξτε, αδράχτια.
Γιατί μόλις η τύχη δώσει στους κουρασμένους Αχαιούς τη δυνατότητα
να λύσουν τα ποσειδώνια δεσμά της δαρδανικής πόλης,
ο ψηλός τάφος θα βραχεί απ’ το αίμα της Πολυξένης,
που, σαν θύμα που πέφτει από δίκοπο σίδερο,
θα ρίξει κάτω το ακέφαλο σώμα με λυγισμένο γόνατο.
Τρέξτε τραβώντας τα νήματα, τρέξτε, αδράχτια.
Γι’ αυτό εμπρός, ενώστε τους ποθητούς έρωτες της ψυχής.
Ας δεχτεί ο σύζυγος με ευτυχισμένο δεσμό τη θεά,
ας παραδοθεί επιτέλους η νύφη στον διψασμένο σύζυγο.
Τρέξτε τραβώντας τα νήματα, τρέξτε, αδράχτια.
Δεν θα μπορέσει η παραμάνα, γυρίζοντας το χάραμα,
να ζώσει τον λαιμό της με τη χτεσινή κλωστή
(τρέξτε τραβώντας τα νήματα, τρέξτε, αδράχτια),
κι ούτε η αγωνιώδης μάνα, θλιμμένη για την κόρη που κοιμάται χώρια,
θα πάψει να ελπίζει αγαπημένα εγγόνια.
Τρέξτε τραβώντας τα νήματα, τρέξτε, αδράχτια.»
Τέτοιες ευτυχισμένες προφητείες για τον Πηλέα κάποτε
τραγούδησαν οι Μοίρες με θεσπέσιο στήθος.
Γιατί άλλοτε, αυτοπροσώπως, τα αγνά σπίτια να επισκέπτονται
των ηρώων και να φανερώνονται σε θνητή συντροφιά
συνήθιζαν οι ουρανοκάτοικοι, όσο η ευσέβεια δεν είχε ακόμη περιφρονηθεί.
Συχνά ο πατέρας των θεών, στον αστραφτερό ναό, γυρίζοντας
όταν έφταναν οι ετήσιες θυσίες στις γιορτινές μέρες,
είδε εκατό ταύρους να πέφτουν στη γη.
Συχνά ο πλανερός Βάκχος, στην ψηλή κορφή του Παρνασσού,
οδήγησε τις Θυιάδες που κραύγαζαν «ευοί» με λυτά μαλλιά,
όταν οι Δελφοί, ορμώντας απ’ όλη την πόλη συναγωνιζόμενοι,
υποδέχονταν χαρούμενοι τον θεό με βωμούς που κάπνιζαν.
Συχνά στη θανατηφόρα μάχη του πολέμου ο Άρης
ή η δέσποινα του ορμητικού Τρίτωνα ή η ραμνούσια παρθένα
παρόντες παρότρυναν τις οπλισμένες φάλαγγες των ανθρώπων.
Μα αφού η γη ποτίστηκε με ανόσιο έγκλημα,
κι όλοι έδιωξαν τη δικαιοσύνη απ’ τον άπληστο νου,
τα αδέρφια έβαψαν τα χέρια με αδερφικό αίμα,
έπαψε ο γιος να θρηνεί τους πεθαμένους γονείς,
ποθούσε ο πατέρας τον θάνατο του νεαρού γιου
για ν’ απολαύσει ελεύθερα το άνθος της ανύπαντρης μητριάς,
η ασεβής μάνα, ξαπλώνοντας κάτω απ’ τον ανίδεο γιο,
ασεβής δεν φοβήθηκε να βεβηλώσει τους θεούς προγόνους,
όλα, τα όσια με τ’ ανόσια, ανακατεμένα με κακή μανία,
απομάκρυναν από μας τη δικαιοκρίτρια βούληση των θεών.
Γι’ αυτό ούτε καταδέχονται να επισκέπτονται τέτοιες συντροφιές
ούτε ανέχονται να τους αγγίζει το καθάριο φως.

Αν κι εμένα, εξαντλημένον από αδιάκοπη θλίψη, ο πόνος
με τραβά μακριά απ’ τις λόγιες παρθένες, Ορτάλε,
κι ο νους της ψυχής μου δεν μπορεί να βγάλει τους γλυκούς
καρπούς των Μουσών: τόσο κλυδωνίζεται ο ίδιος από συμφορές —
γιατί μόλις τώρα στη ληθαία δίνη το χλομό πόδι
του αδερφού μου το λούζει το κύμα που κυλά,
αυτόν που η τρωική γη, κάτω απ’ τη ροιτεία ακτή,
αρπαγμένον απ’ τα μάτια μας τον συνθλίβει.
Ποτέ πια εγώ εσένα, αδερφέ πιο αγαπητέ κι απ’ τη ζωή,
δεν θα σε δω από δω και μπρος: μα σίγουρα πάντα θα σ’ αγαπώ,
πάντα θλιμμένα τραγούδια για τον θάνατό σου θα τραγουδώ,
τέτοια που κάτω απ’ τους πυκνούς ίσκιους των κλαδιών τραγουδά
η Δαυλιάδα θρηνώντας τη μοίρα του χαμένου Ίτυλου —
όμως, μέσα σε τόση θλίψη, Ορτάλε, σου στέλνω
αυτά τα τραγούδια του Βαττιάδη, μεταφρασμένα,
για να μη νομίσεις πως τα λόγια σου, ανώφελα εμπιστευμένα στους πλανερούς ανέμους,
ξέφυγαν τυχόν απ’ τον νου μου,
όπως ένα μήλο, σταλμένο ως κρυφό δώρο του μνηστήρα,
κυλά μέσ’ απ’ τον αγνό κόρφο της παρθένας,
που, τοποθετημένο κάτω απ’ το μαλακό φόρεμα της δύστυχης ξεχασιάρας,
καθώς εκείνη πετάγεται στον ερχομό της μάνας, τινάζεται·
κι εκείνο, με ορμή, κατρακυλά στην κατηφόρα,
κι εκείνης ανεβαίνει στο θλιμμένο πρόσωπο κόκκινο, ένοχο.

Αυτός που ξεχώρισε όλα τα φώτα του μεγάλου κόσμου,
που έμαθε τις ανατολές και τις δύσεις των άστρων,
πώς σκοτεινιάζει η φλογερή λάμψη του γοργού ήλιου,
πώς υποχωρούν τ’ άστρα σε ορισμένους καιρούς,
πώς η Τριβία, εξορίζοντας κρυφά κάτω απ’ τους λάτμιους βράχους,
ο γλυκός έρωτας την κατεβάζει απ’ τον αέρινο κύκλο της,
ο ίδιος εκείνος ο Κόνων με είδε στο ουράνιο φως,
εμένα, την πλεξούδα απ’ το κεφάλι της Βερενίκης,
να λάμπω καθαρά, εμένα που εκείνη σε όλους τους θεούς
τείνοντας τα λεία της μπράτσα με έταξε,
τον καιρό που ο βασιλιάς, αυξημένος με νέο γάμο,
είχε πάει να ρημάξει τα ασσυριακά σύνορα,
κουβαλώντας τα γλυκά σημάδια της νυχτερινής πάλης
που είχε δώσει για τα παρθενικά λάφυρα.
Μισητή είναι η Αφροδίτη στις νιόπαντρες, κι οι χαρές
των γονιών ματαιώνονται με ψεύτικα δακρυάκια
που άφθονα χύνουν μέσα στα κατώφλια της κάμαρας;
Όχι, μα τους θεούς, αληθινά στενάζουν, δεν ήταν αληθινά.
Αυτό μου το δίδαξε η βασίλισσά μου με πολλά παράπονα,
καθώς ο νέος της άντρας πήγαινε στις άγριες μάχες.
Μα εσύ δεν θρήνησες το άδειο κρεβάτι που έμεινες μόνη,
αλλά τον θλιβερό χωρισμό απ’ τον αγαπημένο αδερφό;
Πόσο βαθιά έφαγε η έγνοια τα θλιμμένα μεδούλια σου!
Πώς τότε, ταραγμένη ώς τα κατάβαθα του στήθους,
έχασες τον νου, με τις αισθήσεις σου παρμένες! μα εγώ σε ήξερα σίγουρα
από μικρό κορίτσι μεγαλόκαρδη.
Μήπως ξέχασες το γενναίο κατόρθωμα, με το οποίο κέρδισες βασιλικό
γάμο, που πιο γενναίος κανένας άλλος δεν θα τολμούσε;
Μα τότε, θλιμμένη, ξεπροβοδίζοντας τον άντρα σου, τι λόγια είπες!
Δία, πόσο συχνά σκούπισες τα μάτια με το θλιμμένο χέρι!
Ποιος τόσο μεγάλος θεός σε άλλαξε; ή μήπως επειδή οι εραστές
δεν θέλουν να είναι μακριά απ’ το αγαπημένο σώμα;
Και τότε εμένα σε όλους τους θεούς, για τον γλυκό σύζυγο,
όχι χωρίς αίμα ταύρου με έταξες,
αν εκείνος γύριζε. Κι αυτός σε λίγο καιρό
είχε προσθέσει την κατακτημένη Ασία στα σύνορα της Αιγύπτου.
Γι’ αυτά τα κατορθώματα εγώ, δοσμένη στην ουράνια συντροφιά,
ξεπληρώνω με νέο δώρο τους παλιούς όρκους.
Άθελά μου, ω βασίλισσα, έφυγα απ’ το κεφάλι σου,
άθελά μου: ορκίζομαι σ’ εσένα και στο κεφάλι σου:
άξια ας πληρώσει όποιος ορκιστεί μάταια:
μα ποιος θα ζητούσε να είναι ίσος με το σίδερο;
Κι εκείνο το βουνό γκρεμίστηκε, το μέγιστο που στις ακτές
ο λαμπρός απόγονος της Θείας διαπλέει από πάνω,
όταν οι Μήδοι γέννησαν νέα θάλασσα, κι όταν η νιότη
με βάρβαρο στόλο έπλευσε μέσα απ’ τον Άθω.
Τι θα κάνουν οι πλεξούδες, όταν τέτοια πράγματα υποχωρούν στο σίδερο;
Δία, να χαθεί όλη η γενιά των Χαλύβων,
κι αυτός που πρώτος καταπιάστηκε να ψάχνει κάτω απ’ τη γη τις φλέβες
και να σφυρηλατεί τη σκληρότητα του σίδερου!
Οι αδερφές πλεξούδες, αποχωρισμένες λίγο πριν, θρηνούσαν τη μοίρα μου,
όταν ο αδερφός του Αιθίοπα Μέμνονα,
χτυπώντας τον αέρα με τα φτερά που κυματίζουν,
παρουσιάστηκε, το φτερωτό άλογο της Αρσινόης,
κι αυτός, σηκώνοντάς με, πετά μέσ’ απ’ τους αιθέριους ίσκιους
και με τοποθετεί στον αγνό κόρφο της Αφροδίτης.
Η ίδια η Ζεφυρίτιδα είχε στείλει εκεί τον υπηρέτη της,
η ελληνίδα κάτοικος των κανωπικών ακτών,
ώστε όχι μόνο στο ποικίλο φως τ’ ουρανού
το χρυσό στεφάνι απ’ τους κροτάφους της Αριάδνης
να είναι στερεωμένο, αλλά να λάμπουμε κι εμείς,
τα αφιερωμένα λάφυρα του ξανθού κεφαλιού,
εμένα, νοτισμένη απ’ το κλάμα καθώς πήγαινα στους ναούς των θεών,
η θεά με τοποθέτησε νέο άστρο ανάμεσα στα παλιά:
γιατί αγγίζοντας τα φώτα της Παρθένου και του άγριου Λέοντα,
ζευγμένη με την Καλλιστώ, την κόρη του Λυκάονα,
στρέφομαι προς τη δύση, οδηγός μπροστά απ’ τον αργό Βοώτη,
που μόλις και αργά βυθίζεται στον βαθύ Ωκεανό.
Μα αν και τη νύχτα με πατούν τα ίχνη των θεών,
και το φως με ξαναδίνει στη λευκή Τηθύ,
(με την άδειά σου ας μου επιτραπεί να μιλήσω εδώ, ραμνούσια παρθένα:
γιατί εγώ από κανένα φόβο δεν θα κρύψω την αλήθεια,
κι ούτε αν τ’ άστρα με ξεσκίσουν με εχθρικά λόγια,
δεν θα ξεδιπλώσω τα κρυμμένα της αληθινής μου καρδιάς)
δεν χαίρομαι τόσο μ’ αυτά όσο βασανίζομαι που πάντα θα λείπω,
θα λείπω εγώ απ’ το κεφάλι της κυράς μου,
μαζί με την οποία εγώ, όσο ήταν κάποτε παρθένα, στερημένη από όλα
τα μύρα, μαζί ήπια πολλές χιλιάδες.
Τώρα εσάς, που η γαμήλια δάδα σας ένωσε στο ποθητό φως,
μην παραδώσετε τα σώματα στους ομόψυχους συζύγους
γυμνώνοντας τα στήθη με το φόρεμα ριγμένο πίσω,
προτού το όνυχο μου προσφέρει ευχάριστα δώρα,
το δικό σας όνυχο, εσείς που τιμάτε τους νόμους του αγνού κρεβατιού.
Μα εκείνη που δόθηκε σε ακάθαρτη μοιχεία,
αχ, τα κακά της δώρα ας τα πιει άχρηστα η ελαφριά σκόνη:
γιατί εγώ απ’ τους ανάξιους καμιά προσφορά δεν ζητώ.
Αλλά μάλλον, ω νύφες, πάντα η ομόνοια τα σπίτια σας,
πάντα ο έρωτας ας κατοικεί αδιάκοπος.
Κι εσύ, βασίλισσα, όταν κοιτάζοντας τ’ άστρα τη θεά
εξευμενίσεις με γιορτινά φώτα την Αφροδίτη,
μη μ’ αφήσεις, εμένα τη δική σου, στερημένη από μύρο,
αλλά μάλλον προίκισέ με με πλουσιοπάροχα δώρα.
Γιατί με κρατούν τ’ άστρα; μακάρι να ξαναγίνω βασιλική πλεξούδα·
ας έλαμπε ο Ωρίων δίπλα στον Υδροχόο.

Ω εσύ, ευχάριστη στον γλυκό σύζυγο, ευχάριστη στον πατέρα,
γεια σου, κι ο Δίας να σε αυξήσει με καλή δύναμη,
Πόρτα, που λένε πως υπηρέτησες πρόθυμα τον Βάλβο
άλλοτε, όταν ο ίδιος ο γέρος κρατούσε το σπίτι,
και που λένε πως πάλι υπηρέτησες με κακή διάθεση,
αφού, με τον γέρο ξαπλωμένο νεκρό, έγινες πόρτα παντρεμένης,
πες μας λοιπόν γιατί λες πως άλλαξες
κι εγκατέλειψες την πίστη στον παλιό σου αφέντη.
«Όχι (έτσι να ευχαριστήσω τον Καικίλιο, στον οποίο τώρα με παρέδωσαν)
δεν φταίω εγώ, αν και λέγεται πως φταίω εγώ,
κι ούτε μπορεί κανείς να πει πως έκανα εγώ κανένα σφάλμα:
μα ο κόσμος, που σε κάνει πόρτα!
που, όποτε βρεθεί κάτι κακό καμωμένο,
όλοι σε μένα φωνάζουν, Πόρτα, εσύ φταις.»
Δεν φτάνει να το πεις αυτό μ’ έναν λόγο,
αλλά να κάνεις ώστε ο καθένας να το νιώσει και να το δει.
«Πώς μπορώ; κανείς δεν ρωτά ούτε κοπιάζει να μάθει.»
Εμείς θέλουμε· μη διστάζεις να μας πεις.
«Πρώτα λοιπόν, το ότι λέγεται πως παραδόθηκε σ’ εμάς παρθένα,
είναι ψέμα. Δεν την άγγιξε ο πρώτος της άντρας,
που το εργαλείο του, κρεμασμένο πιο νωθρό κι απ’ το τρυφερό παντζάρι,
ποτέ δεν σηκώθηκε ώς τη μέση του χιτώνα:
αλλά ο πατέρας του, λένε, βεβήλωσε το κρεβάτι του γιου
και μόλυνε το δύστυχο σπίτι με έγκλημα,
είτε γιατί ο ασεβής νους του φλεγόταν από τυφλό έρωτα,
είτε γιατί ο γιος ήταν ανίκανος, με στείρο σπόρο,
κι έπρεπε να βρεθεί από κάπου εκείνο το πιο νευρώδες
που θα μπορούσε να λύσει την παρθενική ζώνη.»
Εξαίσιο πατέρα μού διηγείσαι, θαυμαστής ευσέβειας,
που ο ίδιος κατούρησε στον κόρφο του γιου του.
«Κι όμως, όχι μόνο αυτό λέει πως ξέρει
η Βρίξια, ξαπλωμένη κάτω απ’ τη σκοπιά της Κύκνειας,
που την προσπερνά με μαλακό ρεύμα ο ξανθός Μέλλας,
η Βρίξια, η αγαπημένη μάνα της δικής μου Βερόνας,
αλλά μιλά και για τον έρωτα του Ποστούμιου και του Κορνήλιου,
με τους οποίους εκείνη έκανε κακή μοιχεία.»
Θα πει εδώ κάποιος: τι; εσύ, Πόρτα, τα ξέρεις αυτά,
εσύ που ποτέ δεν σου επιτρέπεται να λείψεις απ’ το κατώφλι του αφέντη,
ούτε ν’ ακούς τον κόσμο, αλλά, καρφωμένη εδώ στο δοκάρι,
μόνο να κλείνεις συνηθίζεις ή ν’ ανοίγεις το σπίτι;
«Συχνά την άκουσα να μιλά με κρυφή φωνή
μόνη με τις υπηρέτριες για τις αισχρότητές της αυτές,
ονομάζοντας αυτούς που είπαμε, καθώς σε μένα
δεν περίμενε πως έχω ούτε γλώσσα ούτε αφτί.
Επιπλέον πρόσθετε κάποιον, που δεν θέλω να τον πω
με το όνομά του, μη σηκώσει τα κόκκινα φρύδια.
Είναι ψηλός άνθρωπος, στον οποίο έφερε κάποτε μεγάλες δίκες
μια ψεύτικη γέννα από ψεύτικη κοιλιά.»

Που εμένα, καταπιεσμένος από τη μοίρα και την πικρή περίσταση,
μου στέλνεις τούτο το γραμματάκι, γραμμένο με δάκρυα,
ώστε τον ναυαγό, ριγμένο απ’ τ’ αφρισμένα κύματα της θάλασσας,
να τον σηκώσω και να τον γυρίσω απ’ το κατώφλι του θανάτου,
που μήτε η άγια Αφροδίτη τον αφήνει ν’ αναπαυτεί σε μαλακόν ύπνο
έρημον σε ανύπαντρο κρεβάτι,
μήτε οι Μούσες με το γλυκό τραγούδι των παλιών συγγραφέων
τον τέρπουν, όταν ο ταραγμένος νους ξαγρυπνά,
αυτό μου είναι ευχάριστο, αφού με λες φίλο σου
και ζητάς από δω τα δώρα και των Μουσών και της Αφροδίτης.
Μα για να μη σου είναι άγνωστες οι δικές μου συμφορές, Μάνλιε,
κι ούτε να νομίσεις πως μισώ το καθήκον του φιλόξενου,
άκουσε σε ποια κύματα της μοίρας βυθίζομαι κι εγώ ο ίδιος,
για να μη ζητάς πια απ’ τον δύστυχο ευτυχισμένα δώρα.
Τον καιρό που πρωτοφόρεσα την καθαρή τήβεννο,
όταν η ανθισμένη ηλικία περνούσε την ευχάριστη άνοιξη,
έπαιξα αρκετά· δεν μ’ αγνοεί η θεά
που ανακατεύει τη γλυκιά πίκρα με τις έγνοιες:
μα όλη αυτή την ασχολία μου την πήρε με πένθος ο θάνατος του αδερφού.
Ω αδερφέ, παρμένε από μένα τον δύστυχο,
εσύ, εσύ πεθαίνοντας τσάκισες την ευτυχία μου, αδερφέ,
μαζί σου θάφτηκε ολόκληρο το σπίτι μας,
μαζί σου χάθηκαν όλες οι χαρές μας,
που τις έτρεφε ο γλυκός σου έρωτας όσο ζούσες.
Με τον θάνατό του εγώ έδιωξα απ’ όλο μου τον νου
αυτές τις ασχολίες κι όλες τις τέρψεις της ψυχής.
Γι’ αυτό, αυτό που γράφεις πως είναι ντροπή για τον Κάτουλλο να είναι στη Βερόνα,
επειδή εδώ όποιος απ’ την καλύτερη τάξη
ζεσταίνει τα παγωμένα μέλη σε έρημο κρεβάτι,
αυτό, Μάνλιε, δεν είναι ντροπή, μάλλον είναι θλιβερό.
Θα με συγχωρέσεις λοιπόν, αν αυτά που μου πήρε το πένθος,
δεν σου τα προσφέρω ως δώρα, αφού δεν μπορώ.
Γιατί το ότι δεν έχω μεγάλη συλλογή συγγραφέων,
γίνεται επειδή ζούμε στη Ρώμη: εκείνο είναι το σπίτι,
εκείνη η κατοικία μου, εκεί περνά η ζωή μου·
εδώ μόνο ένα από τα πολλά κασελάκια με ακολουθεί.
Κι αφού είναι έτσι, δεν θα ήθελα να νομίσεις πως με κακή διάθεση
το κάνω αυτό ή με ψυχή όχι αρκετά ευγενική,
που δεν σου δόθηκε το απόθεμα και των δύο που ζητάς:
από μόνος μου θα σου τα πρόσφερα, αν είχα κανένα απόθεμα.

Δεν μπορώ να σωπάσω, θεές, σε τι πράγμα ο Άλλιος
με βοήθησε ή με πόσες υπηρεσίες με βοήθησε,
μην τυχόν ο καιρός, φεύγοντας μέσα στους αιώνες που λησμονούν,
σκεπάσει σε τυφλή νύχτα αυτή τη φροντίδα του:
αλλά θα το πω σ’ εσάς, κι εσείς πείτε το παρακάτω σε πολλές
χιλιάδες και κάντε αυτό το χαρτί να μιλά κι όταν γεράσει,
και να γίνεται πιο γνωστός νεκρός όλο και πιο πολύ,
κι ας μην υφαίνει η αράχνη ψηλά τον λεπτό της ιστό
πάνω στο εγκαταλειμμένο όνομα του Άλλιου.
Γιατί ποια έγνοια μού έδωσε η διπρόσωπη Αμαθουσία
το ξέρετε, και με ποιον τρόπο με γκρέμισε,
όταν καιγόμουν τόσο όσο ο βράχος της Τρινακρίας
και το μαλιακό νερό στις οιταίες Θερμοπύλες,
και τα θλιμμένα μάτια δεν έπαυαν να λιώνουν από αδιάκοπο κλάμα
και τα μάγουλα να μουσκεύουν από θλιβερή βροχή,
όπως στην κορφή ψηλού βουνού ένα διάφανο
ρυάκι ξεπηδά από βρυασμένη πέτρα,
που, όταν κατρακυλήσει με ορμή απ’ την κατηφορική κοιλάδα,
περνά μέσα απ’ τον δρόμο του πυκνού πλήθους,
γλυκιά ανακούφιση για τον κουρασμένο, ιδρωμένο οδοιπόρο
όταν η βαριά ζέστη σκάζει τα καμένα χωράφια.
Αυτός, όπως στους ναύτες που τους παιδεύει η μαύρη θύελλα
έρχεται πιο απαλά φυσώντας ούριος άνεμος
αφού παρακαλέστηκε πια ο Πολυδεύκης, πια ο Κάστορας,
τέτοια ήταν για μας η βοήθεια του Άλλιου.
Αυτός άνοιξε με πλατύ μονοπάτι τον κλειστό κάμπο,
κι αυτός μας έδωσε σπίτι, κι αυτός την κυρά,
όπου να ασκούμε τους κοινούς μας έρωτες.
Εκεί η λευκή μου θεά με μαλακό πόδι
μπήκε, και στο τριμμένο κατώφλι το αστραφτερό πέλμα
στηρίζοντας, στάθηκε με το σανδάλι που έτριζε,
όπως κάποτε, φλεγόμενη απ’ τον έρωτα του συζύγου, ήρθε
η Λαοδάμεια στο σπίτι του Πρωτεσίλαου,
που άρχισε μάταια, όσο ακόμη με ιερό αίμα
το θύμα δεν είχε εξευμενίσει τους ουράνιους θεούς.
Τίποτα να μη μ’ αρέσει τόσο πολύ, ραμνούσια παρθένα,
που ν’ αναλαμβάνεται απερίσκεπτα ενάντια στη θέληση των θεών.
Πόσο ο νηστικός βωμός ποθεί το ευσεβές αίμα,
το έμαθε η Λαοδάμεια χάνοντας τον άντρα της,
αναγκασμένη ν’ αφήσει τον λαιμό του νέου συζύγου
προτού ο ένας κι ύστερα ο άλλος χειμώνας
στις μακριές νύχτες χορτάσει τον λαίμαργο έρωτα,
ώστε να μπορεί να ζει με τον γάμο διακομμένο:
που οι Μοίρες ήξεραν πως δεν απείχε πολύ,
αν πήγαινε στρατιώτης στα τείχη του Ιλίου:
γιατί τότε, με την αρπαγή της Ελένης, τους πρώτους των Αργείων
είχε αρχίσει η Τροία να ξεσηκώνει προς το μέρος της,
η Τροία (ανοσιούργημα), κοινός τάφος της Ασίας και της Ευρώπης,
η Τροία, πικρή στάχτη αντρών και κάθε αρετής:
που έφερε κι εκείνη στον αδερφό μου αξιοθρήνητο θάνατο.
Αλίμονο, αδερφέ, παρμένε από μένα τον δύστυχο,
αλίμονο, χάθηκε το γλυκό φως απ’ τον δύστυχο αδερφό,
μαζί σου θάφτηκε ολόκληρο το σπίτι μας,
μαζί σου χάθηκαν όλες οι χαρές μας,
που τις έτρεφε ο γλυκός σου έρωτας όσο ζούσες.
Που τώρα, τόσο μακριά, όχι ανάμεσα σε γνώριμους τάφους
ούτε κοντά σε συγγενικές στάχτες τοποθετημένο,
αλλά θαμμένο στην απαίσια Τροία, στη δύστυχη Τροία,
τον κρατά ξένη γη σε απόμακρο έδαφος.
Προς αυτήν τότε, λένε, βιαστική απ’ παντού μαζί η νιότη
η ελληνική εγκατέλειψε τις ενδότερες εστίες,
για να μη χαρεί ο Πάρις, με την αρπαγμένη μοιχαλίδα, ελεύθερη
ξεκούραση σε ειρηνική κάμαρα.
Μ’ αυτή την περίσταση τότε, ωραιότατη Λαοδάμεια,
σου αρπάχτηκε ο γάμος, πιο γλυκός κι απ’ τη ζωή κι απ’ την ψυχή:
τόσο σε ρουφούσε η δίνη του έρωτα
που σε είχε ρίξει σε απόκρημνο βάραθρο,
σαν αυτό που λένε οι Έλληνες πως κοντά στον κυλλήνιο Φενεό
στραγγίζει το παχύ έδαφος αντλώντας τον βάλτο,
που κάποτε, σκάβοντας τα σπλάχνα του κομμένου βουνού,
λέγεται πως έσκαψε ο ψευτογέννητος γιος του Αμφιτρύωνα,
τον καιρό που με ασφαλές βέλος χτύπησε τα στυμφαλικά τέρατα
με προσταγή κατώτερου αφέντη,
ώστε η πόρτα τ’ ουρανού να πατιέται από περισσότερους θεούς,
και να μη μένει η Ήβη σε μακρά παρθενία.
Μα ο βαθύς σου έρωτας ήταν πιο βαθύς κι απ’ εκείνο το βάραθρο,
που τότε σε δίδαξε, αδάμαστη, να σηκώνεις τον ζυγό.
Γιατί ούτε τόσο αγαπητό στον καταβεβλημένο απ’ τα χρόνια πατέρα
είναι το μοναχοπαίδι που η αργοπορημένη κόρη τρέφει,
που, μόλις επιτέλους βρέθηκε κληρονόμος των παππουδίστικων πλούτων
κι έβαλε τ’ όνομά του στις μαρτυρημένες διαθήκες,
σβήνοντας τις ασεβείς χαρές του χλευασμένου συγγενή,
διώχνει το όρνιο απ’ το γκρίζο κεφάλι:
ούτε τόσο χάρηκε καμιά περιστέρα με το χιονόλευκο ταίρι της,
που, λένε, πολύ πιο άτσαλα
δρέπει πάντα φιλιά με το ράμφος που δαγκώνει
απ’ ό,τι η γυναίκα που είναι υπερβολικά πολυπόθητη:
μα εσύ μόνη νίκησες τις μεγάλες μανίες αυτών,
μόλις σμίχτηκες με τον ξανθό σου άντρα.
Σε τίποτα ή σε λίγο άξια να υποχωρήσει σ’ αυτήν,
το φως μου ήρθε στον κόρφο μου,
γύρω απ’ την οποία τρέχοντας δώθε κείθε συχνά ο Έρωτας
έλαμπε λευκός στον κροκί χιτώνα του.
Αυτή όμως, κι αν δεν αρκείται σ’ έναν Κάτουλλο,
τις σπάνιες κλεψιές της συνεσταλμένης κυράς θα τις υποφέρω,
για να μην είμαι υπερβολικά ενοχλητικός σαν τους ανόητους:
συχνά ακόμη κι η Ήρα, η μέγιστη των ουρανίων,
καταπίνει τη φλογερή οργή για το σφάλμα του συζύγου,
μαθαίνοντας τις πάμπολλες κλεψιές του παντοπόθητου Δία.
Κι όμως δεν είναι σωστό οι άνθρωποι να συγκρίνονται με τους θεούς·
σήκωσε το αχάριστο βάρος του τρεμουλιαστού γονιού.
Κι όμως εκείνη δεν μου ήρθε οδηγημένη από πατρικό χέρι
σε σπίτι που ευωδίαζε ασσυριακό άρωμα,
αλλά μου έδωσε θαυμαστά δωράκια σε νύχτα κλεφτή,
παρμένα απ’ τον ίδιο τον κόρφο του άντρα της.
Γι’ αυτό αρκεί, αν σε μας μόνο δίνεται
η μέρα που εκείνη τη σημειώνει με πιο λευκή πέτρα.
Αυτό το δώρο, φτιαγμένο με τραγούδι όσο μπόρεσα,
για τις πολλές σου υπηρεσίες, Άλλιε, σου το ανταποδίδω,
για να μην αγγίξει το όνομά σας με τραχιά σκουριά
τούτη κι εκείνη η μέρα κι άλλη κι άλλη.
Σ’ αυτά ας προσθέσουν οι θεοί όσα πιο πολλά, που η Θέμιδα άλλοτε
συνήθιζε να φέρνει ως δώρα στους αρχαίους ευσεβείς:
να είστε ευτυχισμένοι κι εσύ και μαζί η ζωή σου
και το σπίτι, όπου παίξαμε εγώ κι η κυρά,
κι αυτός που στην αρχή μας έδωσε το έδαφος,
απ’ τον οποίο πρωτογεννήθηκαν όλα τα καλά,
και πάνω απ’ όλους, εκείνη που μου είναι πιο αγαπητή κι απ’ τον ίδιο μου τον εαυτό,
το φως μου, που όσο ζει εκείνη, γλυκό μου είναι να ζω.

Μην απορείς γιατί καμιά γυναίκα, Ρούφε,
δεν θέλει να βάλει από κάτω σου το τρυφερό της μηρί,
ούτε αν την κλονίσεις με δώρο σπάνιου φορέματος
ή με τις χάρες κάποιου διάφανου πετραδιού.
Σε βλάπτει μια κακή φήμη, που λέει πως στην κοιλάδα
κάτω απ’ τις μασχάλες σου φωλιάζει άγριος τράγος.
Αυτόν τον φοβούνται όλες. Και δεν είναι απορίας άξιο: γιατί είναι πολύ κακό
θηρίο, κι όμορφο κορίτσι δεν πλαγιάζει με τέτοιο.
Γι’ αυτό ή σκότωσε το σκληρό βάσανο των μυτών,
ή πάψε ν’ απορείς γιατί φεύγουν.

Η γυναίκα μου λέει πως με κανέναν δεν θα προτιμούσε να παντρευτεί
παρά μ’ εμένα, ούτε αν την ζητούσε ο ίδιος ο Δίας.
Το λέει: μα ό,τι λέει η γυναίκα στον διψασμένο εραστή
πρέπει να το γράφεις στον άνεμο και στο ορμητικό νερό.

Αν κανέναν δικαιολογημένα τον στοιχειώνει ο καταραμένος τράγος των μασχαλών,
ή αν κανέναν δίκαια τον κόβει η αργή ποδάγρα,
ο αντίζηλός σου εκείνος, που ασκεί τον έρωτα με την κοπέλα σου,
θαυμαστά κληρονόμησε από σένα και τα δύο κακά.
Γιατί όσες φορές τη γαμεί, τόσες εκδικείται και τους δυο:
εκείνη τη βασανίζει με τη μυρωδιά, ο ίδιος πεθαίνει απ’ την ποδάγρα.

Έλεγες κάποτε πως μόνο τον Κάτουλλο ήξερες,
Λεσβία, κι ούτε πως ήθελες, αντί για μένα, να κρατάς τον Δία.
Σ’ αγάπησα τότε όχι μόνο όπως ο κόσμος μια ερωμένη,
αλλά όπως ο πατέρας αγαπά τους γιους και τους γαμπρούς.
Τώρα σε έμαθα: γι’ αυτό, αν και καίγομαι πιο σφοδρά,
μου είσαι όμως πολύ πιο τιποτένια κι ελαφριά.
Πώς γίνεται; ρωτάς. Επειδή τέτοια αδικία αναγκάζει τον εραστή
ν’ αγαπά πιο πολύ, μα να νοιάζεται λιγότερο.

Πάψε να περιμένεις καλό απ’ την ευεργεσία προς οποιονδήποτε
ή να νομίζεις πως μπορεί κανείς να γίνει ευσεβής.
Όλα είναι αχάριστα, το να ’χεις κάνει καλό δεν αξίζει τίποτα:
μάλλον μάλιστα κουράζει, κουράζει και βλάπτει πιο πολύ:
όπως σ’ εμένα, που κανείς πιο βαριά και πιο πικρά δεν με πιέζει
απ’ αυτόν που μόλις πριν με είχε μοναδικό κι αποκλειστικό φίλο.

Ο Γέλλιος είχε ακούσει πως ο θείος του συνήθιζε να μαλώνει,
αν κάποιος έλεγε ή έκανε ερωτικές αταξίες.
Για να μην πάθει ο ίδιος αυτό, ζύμωσε καλά την ίδια
τη γυναίκα του θείου κι έκανε τον θείο Αρποκράτη.
Ό,τι θέλησε το έκανε: γιατί, κι αν τώρα ξεστομίζει τον ίδιο
τον θείο, ο θείος λέξη δεν θα βγάλει.

Ώς εδώ κατάντησε ο νους μου, Λεσβία μου, από δικό σου φταίξιμο,
κι έτσι χάλασε ο ίδιος απ’ την ίδια του την αφοσίωση,
ώστε πια ούτε να σε νοιαστεί μπορεί, κι άριστη να γίνεις,
ούτε να πάψει να σ’ αγαπά, ό,τι κι αν κάνεις.

Αν υπάρχει κάποια ηδονή για τον άνθρωπο που θυμάται παλιές καλές πράξεις,
όταν σκέφτεται πως είναι ευσεβής,
και πως δεν παραβίασε την ιερή πίστη, ούτε σε κανένα συμβόλαιο
κατάχρησε τη βούληση των θεών για ν’ απατήσει ανθρώπους,
πολλές χαρές μένουν έτοιμες για σένα στη μακριά ζωή, Κάτουλλε,
απ’ αυτόν τον αχάριστο έρωτα.
Γιατί όσα καλά μπορούν οι άνθρωποι σε κάποιον να πουν
ή να κάνουν, αυτά από σένα έχουν ειπωθεί κι έχουν γίνει:
όλα χάθηκαν, εμπιστευμένα σε αχάριστη ψυχή.
Γι’ αυτό γιατί να βασανίζεσαι πια περισσότερο;
Γιατί δεν στεριώνεις την ψυχή σου και δεν τραβιέσαι από κει
και δεν παύεις, παρά τη θέληση των θεών, να είσαι δυστυχισμένος;
Δύσκολο είναι ν’ αφήσεις ξαφνικά έναν παλιό έρωτα·
δύσκολο είναι, μα αυτό όπως όπως πρέπει να το πετύχεις.
Μόνη σωτηρία είναι αυτή, αυτό πρέπει να το νικήσεις ολότελα·
αυτό κάνε, είτε γίνεται είτε δεν γίνεται.
Ω θεοί, αν είναι δικό σας να λυπάστε, ή αν ποτέ σε κάποιους
δώσατε βοήθεια στην ίδια την ύστατη στιγμή του θανάτου,
κοιτάξτε εμένα τον δύστυχο και, αν έζησα καθαρά τη ζωή μου,
βγάλτε από μένα αυτή την αρρώστια και τον όλεθρο!
Αλίμονό μου, πώς η νάρκη, γλιστρώντας ώς τα βάθη των μελών,
έδιωξε από όλο μου το στήθος τις χαρές.
Δεν ζητώ πια εκείνο, να μ’ αγαπά αυτή αντίστοιχα,
ή, που δεν γίνεται, να θελήσει να ’ναι αγνή:
εγώ ο ίδιος εύχομαι να γίνω καλά κι ν’ αφήσω αυτή τη σιχαμερή αρρώστια.
Ω θεοί, δώστε μου αυτό ως αντάλλαγμα για την ευσέβειά μου.

Ρούφε, μάταια και ανώφελα εμπιστευμένε μου ως φίλος
(μάταια; όχι, μάλλον με μεγάλο και κακό τίμημα),
έτσι λοιπόν μου γλίστρησες μέσα και, καίγοντας τα σωθικά μου,
αλίμονο, μου άρπαξες του δύστυχου όλα τα αγαθά;
Τα άρπαξες, αχ, σκληρό δηλητήριο
της ζωής μας, αχ, βάσανο της φιλίας μας.

Ο Γάλλος έχει αδέρφια, που του ενός η γυναίκα είναι χαριτωμένη,
του άλλου ο γιος είναι χαριτωμένος.
Ο Γάλλος είναι άντρας εξυπηρετικός: γιατί σμίγει γλυκούς έρωτες,
ώστε μ’ όμορφο αγόρι όμορφο κορίτσι να πλαγιάζει.
Ο Γάλλος είναι ανόητος άντρας κι ούτε βλέπει πως είναι κι ο ίδιος σύζυγος,
αυτός που, θείος, διδάσκει τη μοιχεία του θείου.
Μα τώρα γι’ αυτό πονώ, που τα καθαρά φιλιά της καθαρής κοπέλας
τα μόλυνε το βρόμικο σάλιο σου.
Μα δεν θα το ξεφύγεις ατιμώρητος: γιατί εσένα όλοι οι αιώνες
θα σε μάθουν, και ποιος είσαι θα το πει η φήμη σαν γεράσει.

Ο Λέσβιος είναι όμορφος: γιατί όχι; αυτόν η Λεσβία προτιμά
παρά εσένα μ’ όλη τη γενιά σου, Κάτουλλε.
Μα ας πουλήσει αυτός ο όμορφος τον Κάτουλλο μαζί με τη γενιά του,
αν βρει τρία φιλιά από γνωστούς του.

Τι να πω, Γέλλιε, γιατί εκείνα τα ρόδινα χειλάκια σου
γίνονται πιο λευκά κι απ’ το χιόνι του χειμώνα,
όταν βγαίνεις το πρωί απ’ το σπίτι κι όταν η όγδοη ώρα σε ξυπνά
απ’ τον απαλό ύπνο μέσα στη μακριά μέρα;
Κάτι σίγουρα τρέχει: μήπως αληθινά ψιθυρίζει η φήμη
πως καταπίνεις τα φουσκωμένα μεσαία ενός άντρα;
Έτσι είναι σίγουρα: το φωνάζουν τα σκισμένα λαγόνια του καημένου
του Βίκτορα, και τα χείλη σου σημαδεμένα απ’ το βγαλμένο υγρό.

Κανένας δεν μπόρεσε να βρεθεί σε τόσο κόσμο, Ιουβέντιε,
όμορφος άντρας που ν’ αρχίσεις ν’ αγαπάς,
εκτός απ’ εκείνον τον δικό σου, απ’ την ετοιμοθάνατη έδρα του Πισαύρου
ξένο, πιο χλομό κι απ’ επίχρυσο άγαλμα;
που τώρα σου είναι στην καρδιά, που τολμάς να τον βάζεις
πάνω από μας κι ούτε ξέρεις τι έγκλημα κάνεις.

Κόιντε, αν θέλεις να σου χρωστά ο Κάτουλλος τα μάτια του
ή κάτι άλλο πιο αγαπητό κι απ’ τα μάτια,
μην του αρπάζεις αυτό που του είναι πολύ πιο αγαπητό
κι απ’ τα μάτια ή ό,τι πιο αγαπητό κι απ’ τα μάτια.

Η Λεσβία μπροστά στον άντρα της με βρίζει πάρα πολύ:
αυτό στον ανόητο είναι η μέγιστη χαρά.
Μουλάρι, τίποτα δεν καταλαβαίνεις. Αν, ξεχνώντας με, σωπούσε,
θα ήταν γιατρεμένη: τώρα που γρινιάζει και με κακολογεί,
όχι μόνο με θυμάται, αλλά, πράγμα πολύ πιο δυνατό,
είναι θυμωμένη: δηλαδή, καίγεται και μιλά.

«Χόμμοδα» έλεγε, αν κάποτε ήθελε «κόμμοδα» (άνετα)
να πει, και «ενέδρες» ο Άρριος «χενέδρες»,
και τότε θαυμάσια πίστευε πως μίλησε σωστά
όταν όσο δυνατά μπορούσε έλεγε «χενέδρες».
Πιστεύω πως έτσι η μάνα, έτσι ο ελεύθερος θείος του,
έτσι ο παππούς κι η γιαγιά απ’ τη μάνα μιλούσαν.
Μόλις αυτός στάλθηκε στη Συρία, ξεκουράστηκαν όλων τ’ αφτιά:
άκουγαν τα ίδια αυτά ήπια κι ελαφρά,
κι ούτε φοβούνταν πια τέτοιες λέξεις,
όταν ξαφνικά φτάνει είδηση φοβερή,
πως τα ιόνια κύματα, αφού πήγε εκεί ο Άρριος,
δεν είναι πια ιόνια, αλλά «χιόνια».

Μισώ κι αγαπώ. Γιατί το κάνω, ίσως ρωτάς.
Δεν ξέρω, μα το νιώθω να γίνεται και βασανίζομαι.

Η Κοιντία είναι όμορφη για πολλούς· για μένα λευκή, ψηλή,
ίσια. Αυτά καθένα χωριστά τα παραδέχομαι,
μα το «όμορφη» όλο μαζί το αρνούμαι: γιατί καμιά χάρη,
κανένας κόκκος αλατιού δεν υπάρχει σε τόσο μεγάλο σώμα.
Η Λεσβία είναι όμορφη, που κι ολόκληρη είναι ωραιότατη,
και μόνη έκλεψε απ’ όλες όλες τις χάρες.

Καμιά γυναίκα δεν μπορεί να πει πως αγαπήθηκε τόσο
αληθινά, όσο εσύ, Λεσβία μου, αγαπήθηκες από μένα·
καμιά πίστη σε κανένα συμβόλαιο δεν υπήρξε ποτέ τόσο μεγάλη
όση βρέθηκε στον έρωτά σου από τη δική μου μεριά.

Τι κάνει αυτός, Γέλλιε, που με τη μάνα και την αδερφή
φλέγεται και ξαγρυπνά με πεταμένους τους χιτώνες;
Τι κάνει αυτός που δεν αφήνει τον θείο να είναι σύζυγος;
Ξέρεις άραγε πόσο έγκλημα φορτώνεται;
Φορτώνεται, ω Γέλλιε, όσο ούτε η έσχατη Τηθύς
ούτε ο Ωκεανός, ο γεννήτορας των νυμφών, δεν ξεπλένει:
γιατί δεν υπάρχει κανένα έγκλημα πιο πέρα απ’ το οποίο να προχωρήσει,
ούτε αν, σκύβοντας το κεφάλι, καταβρόχθιζε τον ίδιο του τον εαυτό.

Ο Γέλλιος είναι αδύνατος: γιατί όχι; αυτός που έχει τόσο καλή μάνα
και τόσο ρωμαλέα, και τόσο χαριτωμένη αδερφή,
και τόσο καλό θείο, και τόσο όλα γεμάτα κοπέλες
συγγενικές, γιατί να πάψει αυτός να είναι αδύνατος;
Που, κι αν τίποτα δεν αγγίξει παρά μόνο ό,τι δεν είναι θεμιτό ν’ αγγίζεις,
θα βρεις χίλιους λόγους γιατί είναι αδύνατος.

Ας γεννηθεί μάγος απ’ τον ανόσιο γάμο του Γέλλιου και της μάνας του
κι ας μάθει την περσική μαντεία:
γιατί ο μάγος πρέπει να γεννιέται από μάνα και γιο,
αν είναι αληθινή η ασεβής θρησκεία των Περσών,
ώστε ευχάριστος να λατρεύει με ευπρόσδεκτο τραγούδι τους θεούς
λιώνοντας στη φλόγα το παχύ σκέπασμα των σπλάχνων.

Δεν σε έλπιζα, Γέλλιε, πιστό σ’ εμένα γι’ αυτόν τον λόγο,
σ’ αυτόν τον δύστυχο, τον χαμένο μας έρωτα,
επειδή σε ήξερα καλά ή σε νόμιζα σταθερό
ή ικανό να συγκρατείς τον νου από αισχρή ντροπή,
αλλά επειδή έβλεπα πως ούτε μάνα ούτε αδερφή σου
ήταν αυτή που ο μεγάλος της έρωτας με έτρωγε·
κι αν και με πολλή συναναστροφή δενόμουν μαζί σου,
δεν πίστευα πως αυτό ήταν αρκετή αιτία για σένα.
Εσύ το θεώρησες αρκετό: τόση χαρά νιώθεις σε κάθε
φταίξιμο, σε όποιο υπάρχει κάτι εγκληματικό.

Η Λεσβία πάντα με βρίζει κι ούτε σωπαίνει ποτέ
για μένα: να χαθώ αν η Λεσβία δεν μ’ αγαπά.
Από ποιο σημάδι; γιατί άλλα τόσα κάνω κι εγώ: την καταριέμαι
αδιάκοπα, μα να χαθώ αν δεν την αγαπώ.

Καθόλου δεν νοιάζομαι, Καίσαρα, να θέλω να σ’ αρέσω,
ούτε να ξέρω αν είσαι άσπρος ή μαύρος άνθρωπος.

Ο Ψωλαράς μοιχεύει. Μοιχεύει ο Ψωλαράς, σίγουρα.
Αυτό είναι που λένε: η ίδια η χύτρα μαζεύει τα λαχανικά της.

Η «Ζμύρνα» του Κίννα μου, εννιά θερισμούς αφότου
αρχίστηκε κι εννιά χειμώνες αφότου βγήκε,
ενώ στο μεταξύ ο Ορτήσιος [έγραψε] πεντακόσιες χιλιάδες σ’ έναν [χρόνο]·
η «Ζμύρνα» θα σταλεί βαθιά ώς τα κοίλα κύματα του Σάτραχου,
τη «Ζμύρνα» οι λευκοί αιώνες θα την ξεφυλλίζουν για καιρό.
Μα τα «Χρονικά» του Βολούσιου θα πεθάνουν στον ίδιο τον Πάδο
και συχνά θα δίνουν φαρδιά περιτυλίγματα στα σκουμπριά.
Τα μικρά έργα του συντρόφου μου ας μου είναι αγαπητά:
κι ας χαίρεται ο λαός με τον φουσκωμένο Αντίμαχο.

Αν κάτι ευχάριστο ή ευπρόσδεκτο στους βουβούς τάφους
μπορεί να φτάσει απ’ τον δικό μας πόνο, Κάλβε,
με τη λαχτάρα που ανανεώνουμε τους παλιούς έρωτες
και κλαίμε φιλίες που κάποτε χάθηκαν,
σίγουρα ο πρόωρος θάνατος δεν είναι τόσο πόνος
για την Κοιντιλία, όσο χαίρεται με τον έρωτά σου.

Δεν νόμιζα (μα την αγάπη των θεών) πως έχει καμιά διαφορά
αν μύριζα το στόμα ή τον κώλο του Αιμίλιου.
Καθόλου πιο καθαρό το ένα, καθόλου πιο βρόμικο το άλλο,
μάλιστα ο κώλος είναι πιο καθαρός και καλύτερος:
γιατί είναι χωρίς δόντια. Το στόμα έχει δόντια μιάμιση πιθαμή,
και τα ούλα του σαν παλιάς αμαξοκαρότσας,
κι εξάλλου ένα χάσκος σαν εκείνο που, σκισμένο στη ζέστη,
έχει συνήθως το μουνί του κατουρημένου μουλαριού.
Αυτός γαμεί πολλές και κάνει τον χαριτωμένο,
και δεν παραδίδεται στον μύλο και στο γαϊδούρι;
Αν κάποια τον αγγίξει, δεν θα νομίζαμε πως αυτή μπορεί
να γλείψει τον κώλο άρρωστου δήμιου;

Σ’ εσένα, αν σε κανέναν, μπορεί να ειπωθεί, βρομερέ Βίκτιε,
αυτό που λέγεται για τους φλύαρους και τους ανόητους:
μ’ αυτή τη γλώσσα σου, αν σου χρειαστεί, θα μπορούσες
να γλείφεις κώλους και δερμάτινα υποδήματα.
Αν θέλεις να μας ξεκάνεις όλους ολότελα, Βίκτιε,
άνοιξε το στόμα: ολότελα θα πετύχεις αυτό που ποθείς.

Σου έκλεψα, όσο έπαιζες, μελένιε Ιουβέντιε,
ένα φιλάκι πιο γλυκό κι απ’ τη γλυκιά αμβροσία.
Μα δεν το ξέφυγα ατιμώρητος: γιατί για πάνω από μια ώρα
θυμάμαι πως ήμουν καρφωμένος στην κορυφή του σταυρού,
όσο δικαιολογούμουν σ’ εσένα κι ούτε μπορούσα με κανένα κλάμα
να μειώσω ούτε τόσο δα τη σκληρότητά σου.
Γιατί μόλις έγινε αυτό, τα χειλάκια σου, βρεγμένα με πολλές
σταγόνες, τα σκούπισες μ’ όλα σου τα δάχτυλα,
μην τυχόν μείνει τίποτα κολλημένο απ’ το στόμα μου,
σαν βρόμικο σάλιο κατουρημένης πόρνης.
Κι εξάλλου δεν έπαψες να παραδίνεις εμένα τον δύστυχο στον εχθρικό Έρωτα
και να με βασανίζεις με κάθε τρόπο,
ώστε από αμβροσία να γίνει πια εκείνο για μένα το φιλάκι
πιο πικρό κι απ’ τον πικρό ελλέβορο.
Κι αφού τέτοια τιμωρία ορίζεις στον δύστυχο έρωτα,
ποτέ πια από δω και μπρος δεν θα κλέψω φιλιά.

Ο Καίλιος τον Αυφιλήνο κι ο Κόιντιος την Αυφιλήνα,
το άνθος των νέων της Βερόνας, τους λιώνει ο έρωτας,
αυτός τον αδερφό, εκείνος την αδερφή. Αυτό είναι εκείνο που λέγεται
αληθινά γλυκιά αδερφική συντροφιά.
Ποιον να ευνοήσω πιο πολύ; Εσένα, Καίλιε: γιατί η δική σου
φιλία αποδείχτηκε μοναδική με έργα σ’ εμάς,
όταν τρελή φλόγα έψηνε τα μεδούλια μου.
Να ’σαι ευτυχισμένος, Καίλιε, να ’σαι δυνατός στον έρωτα.

Περνώντας από πολλά έθνη και πολλά πελάγη
φτάνω, αδερφέ, σ’ αυτές τις θλιβερές νεκρικές προσφορές,
για να σου χαρίσω το ύστατο δώρο του θανάτου
και να μιλήσω ανώφελα στη βουβή σου στάχτη,
μια κι η μοίρα μού άρπαξε εσένα τον ίδιο,
αλίμονο, άδικα παρμένε από μένα, δύστυχε αδερφέ.
Τώρα όμως στο μεταξύ αυτά, που κατά το αρχαίο έθιμο των προγόνων
παραδόθηκαν ως θλιβερή προσφορά στους νεκρούς,
δέξου τα, μουσκεμένα πολύ από αδερφικό κλάμα,
και για πάντα, αδερφέ, γεια σου κι αντίο.

Αν κάτι εμπιστεύτηκε κανείς σιωπηλά σε πιστό φίλο,
του οποίου η πίστη της ψυχής είναι απόλυτα γνωστή,
θα βρεις πως κι εγώ είμαι δεσμευμένος μ’ εκείνων τον νόμο,
Κορνήλιε, και θεώρησε πως έγινα Αρποκράτης.

Ή, σε παρακαλώ, δώσ’ μου πίσω τα δέκα χιλιάδες σηστέρτια, Σίλωνα,
κι έπειτα γίνε όσο θέλεις άγριος κι ατίθασος:
ή, αν σ’ ευχαριστούν τα λεφτά, πάψε σε παρακαλώ
να είσαι μαστροπός και συνάμα άγριος κι ατίθασος.

Πιστεύεις πως μπόρεσα εγώ να κακολογήσω τη ζωή μου,
αυτήν που μου είναι πιο αγαπητή κι απ’ τα δυο μου τα μάτια;
Δεν μπόρεσα, κι ούτε, αν μπορούσα, θα την αγαπούσα τόσο ξέφρενα:
μα εσύ, μαζί με τον Τάππωνα, κάνεις κάθε τερατούργημα.

Ο Ψωλαράς προσπαθεί ν’ ανέβει το πίπλειο βουνό:
οι Μούσες τον πετούν κάτω με τα δικράνια.

Όποιος βλέπει έναν κράχτη μαζί μ’ ένα όμορφο αγόρι,
τι να πιστέψει, παρά πως θέλει να πουληθεί;

Αν σε κάποιον που το ποθεί και το εύχεται τύχει ποτέ κάτι
ανέλπιστα, αυτό είναι ιδιαίτερα ευχάριστο στην ψυχή.
Γι’ αυτό μας είναι ευχάριστο κι εμάς, πιο ακριβό κι απ’ το χρυσάφι,
που ξαναγυρίζεις, Λεσβία, σ’ εμένα που σε ποθώ:
ξαναγυρίζεις σ’ εμένα που σε ποθώ κι ανέλπιστα, η ίδια φέρνεις τον εαυτό σου
πίσω σ’ εμάς. Ω μέρα να σημειωθείς με πιο λευκό σημάδι!
Ποιος ζει πιο ευτυχισμένος από μένα μόνο, ή ποιος θα μπορούσε
να πει πράγματα πιο άξια να τα ποθεί κανείς απ’ αυτή τη ζωή;

Αν, Κομίνιε, με την κρίση του λαού τα άσπρα σου γεράματα,
μολυσμένα από ακάθαρτους τρόπους, χαθούν,
δεν αμφιβάλλω καθόλου πως πρώτα η γλώσσα, εχθρή των καλών ανθρώπων,
κομμένη, θα δοθεί στο λαίμαργο όρνιο,
τα βγαλμένα μάτια θα τα καταπιεί με μαύρο λαρύγγι το κοράκι,
τα σωθικά τα σκυλιά, τα υπόλοιπα μέλη οι λύκοι.

Ευχάριστο, ζωή μου, μου προτείνεις αυτόν τον έρωτα
τον δικό μας, πως θα είναι ανάμεσά μας κι αιώνιος.
Μεγάλοι θεοί, κάντε ώστε αληθινά να μπορεί να το υπόσχεται
και να το λέει ειλικρινά κι απ’ την καρδιά,
ώστε να μας επιτραπεί να τραβήξουμε σ’ όλη τη ζωή
αυτόν τον αιώνιο δεσμό της ιερής φιλίας.

Αυφιλήνα, οι καλές ερωμένες πάντα επαινούνται:
παίρνουν την πληρωμή για ό,τι σκοπεύουν να κάνουν.
Εσύ, επειδή υποσχέθηκες και μου είπες ψέματα, είσαι εχθρή·
επειδή ούτε δίνεις κι όμως συχνά παίρνεις, κάνεις έγκλημα.
Ή το να κάνεις είναι ελευθέρας, ή το να μην υποσχεθείς αγνής,
Αυφιλήνα: μα το ν’ αρπάζεις όσα σου έδωσαν
απατώντας κάνεις χειρότερα κι από άπληστη πόρνη,
που εκπορνεύει όλο της το σώμα.

Αυφιλήνα, το να ζεις ικανοποιημένη μ’ έναν μόνο άντρα
είναι απ’ τους πιο εξαίσιους επαίνους των παντρεμένων:
μα καλύτερα να ενδίδεις σε οποιονδήποτε
παρά, μάνα, να γεννάς αδέρφια από τον θείο.

Πολύς άνθρωπος είσαι, Νάσωνα, κι όμως δεν είναι πολύς αυτός που
κατεβαίνει μαζί σου: Νάσωνα, πολύς είσαι και παθητικός.

Όταν πρωτόγινε ύπατος ο Πομπήιος, Κίννα, δυο συνήθιζαν
τη Μαικιλία: τώρα που ξανάγινε ύπατος
έμειναν δυο, μα καθένας μεγάλωσε σε χιλιάδες.
Γόνιμος ο σπόρος στη μοιχεία.

Ο Ψωλαράς λέγεται όχι άδικα πλούσιος απ’ το φιρμανικό του κτήμα,
που έχει μέσα του τόσα εξαίρετα πράγματα,
κυνήγι κάθε είδους, ψάρια, λιβάδια, χωράφια και θηρία.
Ανώφελα: τα έξοδα ξεπερνούν τα εισοδήματα.
Γι’ αυτό δέχομαι να είναι πλούσιος, αρκεί να του λείπουν όλα·
ας επαινέσουμε το κτήμα, αρκεί ο ίδιος να στερείται σπίτι.

Ο Ψωλαράς έχει περίπου τριάντα στρέμματα λιβάδι,
σαράντα χωράφι: τα υπόλοιπα είναι θάλασσες.
Γιατί να μην μπορεί να ξεπεράσει σε πλούτη τον Κροίσο
αυτός που σ’ ένα κτήμα κατέχει τόσα αγαθά,
λιβάδια, χωράφια, πελώρια δάση και βοσκότοπους και βάλτους
ώς τους Υπερβόρειους και τη θάλασσα ώς τον Ωκεανό;
Όλα αυτά είναι μεγάλα, όμως ο ίδιος είναι ο μεγαλύτερος απ’ όλα,
όχι άνθρωπος, μα αληθινά μια μεγάλη, απειλητική ψωλή.

Συχνά, ψάχνοντας με ζήλο και κυνηγετική ψυχή,
πώς θα μπορούσα να σου στείλω τραγούδια του Βαττιάδη
για να σε μαλακώσω απέναντί μας, και να μη δοκιμάζεις
να ρίχνεις εχθρικά βέλη πάνω στο κεφάλι μου,
αυτόν τον κόπο βλέπω τώρα πως τον ανέλαβα μάταια,
Γέλλιε, κι ούτε ίσχυσαν εδώ οι παρακλήσεις μας.
Απέναντί μας εκείνα τα βέλη σου τα αποφεύγουμε με τον μανδύα:
μα εσύ, χτυπημένος απ’ τα δικά μας, θα τιμωρηθείς.