Tôi tặng ai cuốn sách nhỏ xinh xắn mới này,
vừa mài nhẵn bằng đá bọt khô?
Corneli, tặng anh; vì anh vẫn thường
xem những bài thơ vụn vặt của tôi là có giá trị,
ngay từ hồi ấy, khi một mình anh trong người Ý dám
trải cả mọi thời đại ra trong ba cuộn giấy —
uyên bác, lạy thần Jupiter, và dày công!
Vậy anh hãy giữ lấy cho mình chút sách này,
dù nó ra sao chăng nữa; và xin, hỡi Trinh Nữ hộ mệnh,
nó còn mãi, trường tồn hơn một đời người.

Chim sẻ, niềm cưng chiều của nàng tôi yêu,
con chim nàng đùa giỡn, ôm vào lòng,
đưa đầu ngón tay cho nó khi nó rướn tới
và thường khơi những cú mổ sắc,
khi nàng, nỗi khát khao rạng rỡ của tôi,
thích bày một trò cưng nào đó
(và, tôi tin, một chút khuây khỏa cho nỗi đau nàng,
để rồi cơn nồng nàn nặng trĩu lắng xuống) —
ước gì tôi được đùa với mày như chính nàng
mà vơi đi những lo âu buồn bã trong hồn!
Điều ấy với tôi ngọt ngào như, người ta kể,
trái táo vàng đối với cô gái chân nhanh,
trái táo cởi được chiếc thắt lưng buộc chặt bấy lâu.

Hãy khóc than, hỡi các thần Venus và Cupid,
và tất thảy những ai trong loài người duyên dáng hơn cả!
Con chim sẻ của nàng tôi yêu đã chết,
con chim sẻ, niềm cưng chiều của nàng tôi yêu,
con chim nàng yêu hơn cả đôi mắt mình;
vì nó ngọt như mật, và biết chủ nó
rành rẽ như cô bé biết mẹ mình,
nó chẳng chịu rời khỏi lòng nàng,
mà nhảy nhót quanh quẩn chỗ này chỗ kia
chỉ ríu rít mãi bên một mình chủ nó.
Giờ nó đi trên con đường tối tăm
đến nơi mà người ta bảo chẳng ai trở lại.
Nguyền rủa chúng bay, hỡi bóng tối ác nghiệt
của Orcus, nuốt chửng mọi điều xinh đẹp;
chúng bay đã cướp mất của tôi con chim đẹp nhường ấy.
Ôi việc dữ! Ôi con chim sẻ tội nghiệp!
Vì mày mà giờ đây đôi mắt nàng tôi yêu
sưng đỏ mọng lên vì khóc.

Con thuyền nhỏ kia, các vị khách thấy đó,
bảo rằng mình từng là con thuyền nhanh nhất,
rằng chẳng sức lao nào của bất cứ thân gỗ nổi trên nước
mà nó không thể vượt qua, dù phải bay
bằng mái chèo hay bằng cánh buồm.
Và nó bảo rằng bờ biển Adria dữ dằn
chẳng chối điều đó, chẳng quần đảo Cyclades,
chẳng đảo Rhodes lừng danh, chẳng Thrace hoang lạnh,
chẳng biển Propontis hay vịnh Pontus hung tợn,
nơi con thuyền này, về sau, trước kia từng là
một cánh rừng rậm lá: vì trên đỉnh Cytorus
tán lá xào xạc thường cất tiếng thì thầm.
Hỡi Amastris xứ Pontus và Cytorus mọc đầy hoàng dương,
rằng những điều này với ngươi đã và đang tỏ tường nhất,
con thuyền bảo thế; rằng từ thuở khởi nguyên
nó từng đứng trên đỉnh non ngươi,
nhúng mái chèo lần đầu trong làn nước ngươi,
và từ đó, qua bao eo biển cuồng nộ,
chở chủ nó đi, dù ngọn gió gọi
từ bên trái hay bên phải, hay khi thần Jupiter
cùng thổi thuận cả hai bên vào cánh buồm;
rằng chẳng lời khấn nào với các thần bờ biển
được nó dâng, khi từ biển khơi xa nhất
nó về đến tận hồ trong veo này.
Nhưng ấy là chuyện đã qua: giờ đây ẩn mình,
nó già đi trong tĩnh lặng và hiến mình cho các ngài,
hỡi Castor sinh đôi và người anh em sinh đôi của Castor.

Hãy sống, Lesbia của tôi, và hãy yêu,
còn những lời đàm tiếu của các lão già khắt khe
thì ta coi rẻ hết, đáng giá vỏn vẹn một đồng.
Những vầng dương có thể lặn rồi mọc lại:
còn ta, khi ánh sáng ngắn ngủi đã tắt một lần,
thì phải ngủ một đêm dài bất tận.
Hãy hôn tôi ngàn cái, rồi trăm cái,
rồi thêm ngàn nữa, rồi trăm thứ hai,
rồi lại thêm ngàn, rồi trăm,
rồi, khi ta đã hôn nhau nhiều ngàn lần,
ta sẽ xáo trộn con số ấy, để chẳng còn biết,
hay để chẳng kẻ ác nào ganh ghét được,
khi biết có ngần ấy nụ hôn.

Flavi ơi, người tình của anh, với Catullus,
nếu nàng không thô kệch và vụng về,
hẳn anh muốn kể, và không nín được.
Nhưng anh đang mê một ả điếm nào đó
sốt vặt bệnh hoạn: điều ấy anh xấu hổ chẳng dám nhận.
Vì rằng anh chẳng nằm suông những đêm cô độc —
chiếc giường dẫu lặng vẫn kêu toáng lên vô ích,
thơm nức vòng hoa và dầu ô liu xứ Syria,
chiếc gối lõm đều cả bên này lẫn bên kia,
mòn nhàu, cùng tiếng cọt kẹt và dịch chuyển
của chiếc giường run lẩy bẩy lắc lư.
Vì giấu chuyện dâm ô chẳng ích gì, chẳng gì hết.
Sao ư? Anh đâu phô ra đôi sườn rã rời vì hoan lạc thế
nếu chẳng làm trò dại dột nào.
Vậy nên, dù anh có gì hay hay dở,
hãy kể tôi nghe: tôi muốn gọi anh và cuộc tình anh
lên tận trời cao bằng câu thơ duyên dáng.

Em hỏi bao nhiêu nụ hôn của em,
Lesbia, mới đủ và thừa cho tôi.
Nhiều như số cát xứ Libya
trải trên Cyrene mọc đầy cây laser,
giữa lời sấm của thần Jupiter oi bức
và ngôi mộ thiêng của Battus xưa,
hay nhiều như những vì sao, khi đêm lặng thinh,
nhìn thấy những mối tình vụng trộm của con người —
bấy nhiêu nụ hôn em hôn tôi
mới đủ và thừa cho Catullus điên dại này,
những nụ hôn mà kẻ tò mò chẳng đếm xuể
cũng chẳng lưỡi ác nào ếm bùa được.

Catullus tội nghiệp ơi, thôi đừng dại nữa,
và điều gì mày thấy đã mất thì hãy coi là mất.
Đã có thời những vầng dương rực rỡ chiếu sáng đời mày,
khi mày lui tới nơi cô gái dẫn dắt,
nàng được tôi yêu như chẳng ai sẽ được yêu.
Nơi ấy khi ấy biết bao trò vui đùa diễn ra,
điều mày muốn và nàng chẳng chối từ.
Quả thật những vầng dương rực rỡ đã chiếu sáng đời mày.
Giờ nàng chẳng muốn nữa: mày cũng vậy, kẻ yếu lòng, đừng muốn,
đừng đuổi theo cái đã trốn chạy, đừng sống khổ sở,
mà hãy bền gan chịu đựng, hãy cứng rắn.
Vĩnh biệt, nàng ơi! Giờ Catullus cứng rắn rồi,
sẽ chẳng tìm em, chẳng nài xin em khi em chẳng muốn:
nhưng em sẽ đau, khi chẳng còn ai nài xin em.
Đồ khốn nạn, khốn cho em! Đời nào còn lại cho em!
Giờ ai sẽ đến với em? Em sẽ đẹp trong mắt ai?
Giờ em sẽ yêu ai? Người ta bảo em là của ai?
Em sẽ hôn ai? Cắn đôi môi ai?
Còn mày, Catullus, hãy quyết chí mà cứng rắn.

Veranius ơi, trong tất cả bạn bè của tôi,
người tôi quý hơn cả ba trăm ngàn người khác,
anh đã về nhà, về với thần gia hộ,
với những người anh em đồng lòng và người mẹ già chưa?
Anh về rồi! Ôi tin vui cho tôi!
Tôi sẽ thấy anh bình an và nghe anh kể
về những miền đất, sự tích, dân tộc Iberia,
như thói quen của anh, và ghì lấy cổ anh
tôi sẽ hôn khuôn miệng và đôi mắt thân thương.
Ôi, trong tất cả những con người diễm phúc hơn cả,
có ai vui sướng, có ai hạnh phúc hơn tôi?

Varus bạn tôi dẫn tôi đến gặp người tình của hắn
khi tôi đang rảnh rỗi rời khỏi quảng trường —
một ả điếm nhỏ, thoạt nhìn với tôi khi ấy,
kể ra cũng chẳng thô kệch, chẳng kém duyên.
Khi đến nơi, chúng tôi sa vào
đủ thứ chuyện, trong đó chuyện Bithynia
giờ ra sao, tình hình thế nào,
tôi có kiếm được đồng nào ở đó không.
Tôi đáp đúng sự thật, rằng chẳng có gì, chẳng cho dân bản xứ,
chẳng cho các quan trấn nhậm, chẳng cho đoàn tùy tùng,
chẳng lý do gì để ai đó mang về cái đầu bóng nhẫy hơn,
nhất là với những kẻ mà viên tổng trấn
là quân khốn kiếp hiếp miệng, chẳng coi đoàn tùy tùng đáng một sợi lông.
"Nhưng ít ra," họ bảo, "cái thứ mà ở đó
người ta bảo là sản vật bản xứ, anh hẳn đã sắm,
mấy người khiêng kiệu." Tôi, để tỏ ra
mình là kẻ sung túc hơn trước mặt cô nàng,
"Đâu đến nỗi," tôi nói, "vận tôi bạc bẽo thế,
đến mức, dù rơi vào một tỉnh tồi tệ,
mà không sắm nổi tám gã lực lưỡng."
Nhưng thật ra tôi chẳng có lấy một ai, dù đây hay đó,
kẻ có thể vác lên vai mình
cái chân gãy của chiếc giường cũ.
Bấy giờ ả, đúng điệu một con đàng điếm,
"Xin anh," ả nói, "Catullus thân, cho tôi mượn
mấy gã ấy một lát: vì tôi muốn được khiêng
đến đền Serapis." "Khoan đã," tôi bảo cô nàng,
"cái điều tôi vừa nói, rằng tôi có ấy —
tôi lỡ lời: người bạn của tôi,
Gaius Cinna ấy; chính hắn sắm cho hắn.
Nhưng của hắn hay của tôi, thì có sao đâu?
Tôi dùng thoải mái như thể tự sắm cho mình.
Nhưng cô thì nhạt nhẽo và phiền phức đáng ghét,
khiến người ta chẳng được phép lỡ lời sơ ý."

Furi và Aureli, bạn đường của Catullus,
dù chàng có thấu tận miền Ấn xa xôi,
nơi bờ biển bị con sóng phương Đông
vọng vang đập vào,
dù đến xứ Hyrcania hay người Ả Rập ẻo lả,
hay người Saca hay người Parthia mang cung,
hay những mặt nước mà sông Nile bảy nhánh
nhuộm màu,
dù chàng bước qua rặng Alps cao ngất
thăm những dấu tích của Caesar vĩ đại,
sông Rhine xứ Gaul, mặt biển khủng khiếp, và những người Anh
nơi tận cùng thế giới,
tất cả những nơi ấy, bất cứ đâu ý muốn
của các thần trên cao đưa tới, hai bạn sẵn lòng cùng thử —
hãy nhắn giùm nàng tôi yêu đôi lời
chẳng tốt lành gì.
Cứ để nàng sống, mặc sức với đám tình nhân,
ba trăm gã nàng ôm giữ cùng lúc,
chẳng thật lòng yêu ai, mà cứ hết lần này lượt khác
vắt kiệt sức mọi gã;
và chớ trông mong lại tình tôi như trước,
mối tình vì lỗi nàng đã ngã gục như đóa hoa
nơi cuối đồng, sau khi lưỡi cày đi qua
chạm phải.

Asini Marrucinus ơi, cái bàn tay trái của anh
anh dùng chẳng đẹp gì giữa cuộc vui và rượu:
anh cuỗm khăn của những kẻ vô ý.
Anh tưởng thế là dí dỏm ư? Nhầm rồi, đồ ngốc!
Đó là chuyện bẩn thỉu và thô bỉ đến mức nào.
Không tin tôi ư? Hãy tin Pollio,
em anh, kẻ hẳn muốn chuộc lại trò trộm cắp của anh
dù mất cả một talent; vì cậu ấy là chàng trai
thành thạo mọi nét duyên và trò dí dỏm.
Vậy nên hoặc anh chờ ba trăm câu thơ
mười một âm tiết, hoặc trả lại tôi chiếc khăn,
thứ khiến tôi bận lòng chẳng vì giá trị của nó,
mà vì nó là kỷ vật của bạn tôi.
Vì Fabullus và Veranius đã gửi cho tôi
làm quà những chiếc khăn Saetabis
từ xứ Iberia: những thứ ấy tôi ắt phải yêu
như yêu Veranius bé bỏng của tôi và Fabullus.

Anh sẽ ăn ngon, Fabullus của tôi, tại nhà tôi
trong ít ngày nữa, nếu các thần thương anh,
miễn là anh mang theo một bữa tiệc
ngon và thịnh soạn, cùng một cô gái da trắng,
rượu, muối mặn dí dỏm và đủ tiếng cười giòn.
Nếu anh mang những thứ ấy, tôi bảo, bạn duyên dáng của tôi,
anh sẽ ăn ngon; vì cái túi tiền của Catullus anh
đầy những mạng nhện.
Nhưng đổi lại anh sẽ nhận tình yêu nguyên chất,
hay thứ gì ngọt ngào thanh nhã hơn thế:
vì tôi sẽ tặng thứ dầu thơm mà các thần Venus và Cupid
đã ban cho nàng tôi yêu,
thứ mà khi ngửi thấy, anh sẽ khấn các thần
biến anh, Fabullus, thành trọn một cái mũi.

Nếu tôi không yêu anh hơn cả đôi mắt mình,
Calvus thân mến nhất, thì vì món quà ấy
tôi đã ghét anh bằng mối hận kiểu Vatinius:
vì tôi đã làm gì hay nói gì
mà anh nỡ hại tôi bằng bấy nhiêu thi sĩ tồi?
Xin các thần giáng đủ tai ương xuống cái gã thân chủ
đã gửi cho anh ngần ấy kẻ vô đạo.
Nhưng nếu, như tôi ngờ, món quà mới mẻ tân kỳ này
là do Sulla thầy đồ tặng anh,
thì tôi chẳng buồn, mà mừng và sung sướng,
vì công lao của anh chẳng uổng phí.
Các thần lớn ơi, cái cuốn sách ghê tởm và đáng nguyền rủa,
mà anh, hẳn rồi, đã gửi cho Catullus của anh
để cho tôi chết ngay trong ngày,
vào lễ Saturnalia, ngày đẹp nhất trong năm!
Không, đồ ranh mãnh, chuyện này chẳng để anh thoát dễ thế đâu:
vì, hễ trời sáng, tôi sẽ chạy ra
mấy sạp sách, gom hết Caesius, Aquinus,
Suffenus, gom hết mọi thứ thuốc độc,
và lấy những cực hình ấy mà đáp lễ anh.
Còn chúng bay, thôi thì cút đi cho khuất,
về nơi chúng bay đã lê cái chân xui xẻo tới,
hỡi tai họa của thời đại, những thi sĩ tồi tệ nhất.

Nếu tình cờ có ai trong các người là độc giả
của những bài thơ vụn vặt của tôi, và không rùng mình
khi đưa tay chạm vào chúng tôi,

Tôi gửi gắm anh chính tôi và người tôi yêu,
Aureli ơi. Tôi xin một ân huệ khiêm nhường,
rằng, nếu trong lòng anh từng khao khát điều gì
mà anh mong nó trinh bạch và vẹn nguyên,
thì hãy giữ gìn cậu bé cho tôi trong sạch,
tôi không nói giữ khỏi đám đông: chúng tôi chẳng sợ
những kẻ ngoài phố chỗ này chỗ nọ
bận bịu việc riêng mà đi qua;
mà tôi e ngại chính anh và cái của quý của anh,
mối nguy cho lũ con trai dù ngoan hay hư.
Cái ấy anh cứ vung vẩy đâu tùy thích, sao tùy ý,
bao nhiêu cũng được, hễ ra ngoài có sẵn dịp:
chỉ trừ mỗi cậu này, tôi nghĩ, một cách phải phép.
Nhưng nếu tâm địa xấu xa và cơn điên rồ mất trí
xui anh, đồ khốn, phạm tội tày trời,
mà giăng bẫy hãm hại đầu chúng tôi,
thì ôi khốn cho anh, số phận thảm thương,
kẻ bị lôi hai chân, qua cánh cổng mở toang,
sẽ bị củ cải và cá đối xuyên qua.

Tao sẽ hiếp đít chúng mày và bắt chúng mày ngậm,
Aureli đồ bị hiếp và Furi đồ đàng điếm,
chúng mày cứ từ mấy vần thơ của tao
mà cho rằng, vì chúng ẻo lả, tao là đứa thiếu đứng đắn.
Vì nhà thơ mộ đạo thì nên trong sạch
nơi bản thân, chứ thơ thì chẳng cần,
thơ chỉ có muối mặn và nét duyên
khi nó ẻo lả và thiếu đứng đắn
và có thể khơi lên cái ngứa ngáy,
tao không nói ở lũ con trai, mà ở những gã lông lá
cứng đơ chẳng cựa nổi cái lưng.
Chúng mày, chỉ vì đọc thấy nhiều ngàn nụ hôn,
mà cho tao chẳng ra đàn ông ư?
Tao sẽ hiếp đít chúng mày và bắt chúng mày ngậm.

Hỡi Colonia, ngươi khao khát nô đùa trên chiếc cầu dài,
và đã sẵn sàng nhảy múa, nhưng ngươi ngại đôi chân vụng
của chiếc cầu con dựng trên những thanh gỗ chắp vá,
sợ nó lật ngửa mà nằm vật xuống vũng lầy sâu,
thì cầu chúc ngươi có được cây cầu tốt như lòng ngươi ước,
trên đó dẫu lễ nhảy của thần Salisubsilus cũng cử hành được,
hãy ban cho tôi món quà cười vỡ bụng này, Colonia.
Tôi muốn một gã đồng hương của tôi, từ chiếc cầu của ngươi,
lộn nhào đầu chúc xuống bùn, cả đầu lẫn chân,
ngay chỗ mà trong cả cái hồ và vũng lầy hôi thối
có cái xoáy đen ngòm nhất và sâu hoắm nhất.
Gã là kẻ ngu đần nhất, chẳng khôn bằng đứa bé
hai tuổi ngủ trên cánh tay đung đưa của cha:
dù gã cưới được cô vợ đang độ xuân thì phơi phới
(cô gái mảnh mai hơn cả chú dê non,
đáng nâng niu kỹ hơn cả chùm nho đen nhất),
gã mặc nàng chơi bời tùy thích, chẳng bận tâm một sợi lông,
chẳng buồn nhấc mình lên làm phần việc của mình, mà như cây tổng quán sủi
nằm trong hào, bị lưỡi rìu Liguria đốn ngã,
cảm nhận mọi sự y như thể chẳng có gì tồn tại;
cái gã ngẩn ngơ ấy của tôi chẳng thấy gì, chẳng nghe gì,
chính mình là ai, có hay không có, gã cũng chẳng biết.
Giờ tôi muốn quẳng gã lộn cổ từ chiếc cầu của ngươi,
may ra chợt đánh thức được cơn mê muội đần độn
mà bỏ lại cái hồn ù lì trong lớp bùn nặng trịch,
như con la bỏ lại chiếc móng sắt trong vũng lầy níu chặt.

Aureli, cha đẻ của những cơn đói,
chẳng riêng những cơn này, mà bao nhiêu cơn đã từng,
đang có, hay sẽ có trong những năm mai sau,
mày thèm hiếp đít người tao yêu.
Chẳng giấu giếm: vì mày kề bên nó, đùa cợt cùng nó,
dính sát bên sườn, thử đủ mọi cách.
Uổng công: vì trong khi mày giăng bẫy hại tao,
tao sẽ ra tay trước, bắt mày ngậm lấy của tao.
Mà nếu mày làm chuyện ấy khi đã no, tao đã im:
nhưng tao đau chính ở chỗ, thằng bé —
ôi khổ thân tao — sẽ học phải đói và khát.
Vậy nên thôi đi, khi còn được giữ thể diện,
kẻo mày kết thúc, nhưng là sau khi bị nhét đầy miệng.

Cái gã Suffenus ấy, Vare, kẻ anh biết rõ,
là người duyên dáng, hoạt bát và lịch lãm,
mà cũng chính hắn làm thơ nhiều nhất đời.
Tôi đoán hắn có tới cả chục ngàn câu hoặc hơn
được chép ra, chẳng phải, như lệ thường, trên giấy tẩy xóa,
mà: giấy thượng hạng, sách mới,
trục cuốn mới, dây buộc, bìa da đỏ,
kẻ dòng bằng chì, mài phẳng tất cả bằng đá bọt.
Khi anh đọc những thứ ấy, cái gã Suffenus bảnh bao lịch lãm
lại hóa ra chẳng khác một kẻ vắt sữa dê hay tay đào đất,
trông thô kệch làm sao: hắn lệch lạc và đổi khác đến thế.
Ta phải nghĩ sao về chuyện này? Kẻ vừa nãy còn là tay hề
hay còn nhẵn nhụi khôn khéo hơn thế nữa,
thì cũng chính kẻ ấy lại quê mùa hơn cả chốn quê mùa
hễ vừa đụng vào thơ phú, và cũng chẳng bao giờ
hắn sung sướng bằng lúc đang viết thơ:
hắn mừng rơn với mình và tự ngắm mình đến thế.
Hẳn rồi, tất cả chúng ta đều lầm như thế, chẳng có ai
mà ở khía cạnh nào đó ta lại không thấy một Suffenus
trong họ. Mỗi người được ban riêng một tật lỗi,
nhưng ta chẳng thấy phần túi đeo sau lưng mình.

Furi, kẻ chẳng có nô lệ, chẳng có hòm tiền,
chẳng rệp, chẳng nhện, chẳng lửa,
nhưng lại có cả cha lẫn mẹ kế, những kẻ
mà hàm răng nhai được cả đá lửa,
anh sống êm đẹp với cha anh
và với người vợ gỗ khô của cha.
Chẳng lạ: vì cả nhà anh đều khỏe mạnh,
tiêu hóa tốt, chẳng sợ gì,
chẳng cháy nhà, chẳng sập đổ tan hoang,
chẳng trộm cắp gian tà, chẳng mưu đầu độc,
chẳng tai ương hiểm nghèo nào khác.
Vả lại thân xác anh khô hơn cả sừng,
hay thứ gì còn khô hơn nữa,
nhờ nắng, nhờ rét và nhờ đói.
Vậy sao anh lại chẳng sung sướng và diễm phúc?
Nơi anh chẳng có mồ hôi, chẳng có nước dãi,
chẳng nước mũi hay đờm dãi khó chịu.
Thêm vào sự sạch sẽ ấy một điều còn sạch hơn:
cái lỗ đít anh còn sạch hơn cả hũ muối,
cả năm anh chẳng ỉa nổi mười lần;
mà phân ấy còn cứng hơn hạt đậu và sỏi đá,
đến nỗi nếu anh có bóp và chà bằng tay,
cũng chẳng khi nào bẩn nổi một ngón.
Những cái lợi diễm phúc ấy, Furi,
đừng khinh chê, đừng coi là chuyện nhỏ,
và cái khoản trăm sestertius anh vẫn quen cầu xin,
thôi đừng xin nữa: vì anh đủ diễm phúc rồi.

Hỡi đóa hoa nhỏ của dòng họ Juventius,
chẳng riêng những người bây giờ, mà bao nhiêu người đã từng
hay về sau sẽ có trong những năm mai sau,
tôi thà em cho quách của cải của Midas
cái gã chẳng có nô lệ, chẳng có hòm tiền ấy,
còn hơn để mình bị hắn yêu như thế.
"Sao? Hắn chẳng phải người bảnh bao ư?" em sẽ nói. Phải:
nhưng cái gã bảnh bao ấy chẳng có nô lệ, chẳng có hòm tiền.
Điều này em cứ tùy ý gạt đi, xem nhẹ:
nhưng hắn vẫn chẳng có nô lệ, cũng chẳng có hòm tiền.

Thallus đồ đàng điếm, mềm hơn lông thỏ,
hơn cả tủy ngỗng hay dái tai mềm oặt,
hơn cả của quý xìu của lão già và mạng nhện mốc meo,
mà cũng chính mày, Thallus, tham lam hơn cơn giông cuồng loạn
khi vận may phô ra những kẻ vô ý đang ngáp lơ đễnh,
hãy trả lại tao chiếc áo choàng mày đã chôm,
chiếc khăn Saetabis và những đồ chạm khắc xứ Thynia,
đồ ngu, những thứ mày cứ công khai giữ như thể của gia truyền.
Giờ hãy gỡ chúng khỏi móng vuốt mày mà trả lại,
kẻo cái sườn mềm như len và đôi bàn tay mềm oặt của mày
bị ngọn roi in dấu nhục nhã lằn ngang lằn dọc,
và mày quẫy đảo bất thường như con thuyền nhỏ
bị bắt gặp giữa biển khơi trong cơn gió điên cuồng.

Furi, căn nhà nhỏ của anh chẳng hứng ngọn gió Nam
cũng chẳng hứng gió Tây Favonius,
chẳng gió Bắc Boreas dữ dằn hay gió Đông Apeliotes,
mà hứng một món nợ mười lăm ngàn hai trăm.
Ôi ngọn gió khủng khiếp và độc địa làm sao!

Chú bé hầu rượu Falernus lâu năm,
hãy rót cho ta những chén đắng hơn,
như luật của bà chủ tiệc Postumia truyền,
bà còn say hơn cả trái nho say mèm.
Còn chúng bay thì cút đi đâu tùy thích, hỡi nước lã,
kẻ hủy hoại rượu nồng, hãy dời sang chỗ
mấy kẻ nghiêm khắc: ở đây chỉ có rượu nguyên chất của thần Thyonianus.

Hỡi đám tùy tùng của Piso, một đoàn rỗng túi
với hành lý gọn nhẹ dễ mang,
Veranius tuyệt vời và cả Fabullus của tôi,
hai anh xoay xở ra sao? Cùng cái gã
rượu nhạt ấy, hai anh đã chịu đủ rét mướt và đói khát chưa?
Trong sổ sách có hiện ra chút lời lãi nào
ghi vào cột chi không, như của tôi, kẻ theo hầu
viên tổng trấn của mình mà ghi khoản chi vào mục "lãi",
hỡi Memmius, mi đã bắt ta nằm ngửa thật lâu, thật đã,
mà từ tốn nhét trọn cái đòn gỗ ấy vào miệng ta.
Nhưng, theo tôi thấy, hai anh cũng rơi vào
cảnh y hệt: vì hai anh bị một cái của quý
chẳng nhỏ hơn nhét cho no nê. Cứ đi mà tìm những người bạn quyền quý.
Còn hai kẻ ấy, xin các nam thần nữ thần giáng
đủ tai ương, hỡi nỗi ô nhục của Romulus và Remus.

Ai có thể nhìn cảnh này, ai chịu nổi,
trừ kẻ vô liêm sỉ, tham tàn và con bạc,
rằng Mamurra chiếm giữ cái mà xứ Gaul tóc dài
và đảo Britannia xa xôi trước kia từng có?
Romulus đồ đàng điếm, ngươi sẽ thấy và cam chịu điều ấy ư?
Và giờ hắn kiêu căng, dư dả tràn trề,
sẽ rảo khắp giường chiếu của mọi người,
như con bồ câu trắng hay chàng Adonis?
Romulus đồ đàng điếm, ngươi sẽ thấy và cam chịu điều ấy ư?
Ngươi là kẻ vô liêm sỉ, tham tàn và con bạc.
Có phải vì cái danh ấy mà, hỡi vị thống soái độc nhất,
ngươi đã tới hòn đảo tận cùng phương Tây,
để cho cái của nợ dâm đãng nhão nhoẹt của các ngươi
ngốn sạch hai trăm hay ba trăm lần gia sản?
Còn gì khác đây ngoài lòng hào phóng quái gở?
Hắn phung phí chưa đủ hay chè chén chưa đủ sao?
Trước tiên gia sản của cha bị nướng sạch;
thứ nhì là chiến lợi phẩm xứ Pontus; rồi thứ ba
của cải Iberia, mà dòng Tagus đãi vàng biết rõ.
Giờ xứ Gaul và Britannia phải nơm nớp lo hắn.
Sao các ngươi lại nuôi cái đồ khốn ấy? Hay hắn còn làm được gì
ngoài nuốt chửng những gia sản béo bở?
Có phải vì cái danh ấy, hỡi những kẻ giàu sang nhất thành đô,
cha vợ và con rể, các ngươi đã phá tán tất cả?

Alfene vô tình, kẻ dối trá với bạn bè đồng lòng,
giờ anh chẳng chút thương xót, đồ nhẫn tâm, người bạn nhỏ thân thương của mình sao?
Giờ anh chẳng ngại phản bội, chẳng ngại lừa dối tôi ư, đồ bội bạc?
Những hành vi bất nghĩa của kẻ dối gạt chẳng làm hài lòng các thần trời;
điều ấy anh coi thường, mà bỏ mặc tôi khốn khổ giữa hoạn nạn.
Than ôi, anh bảo, con người biết làm sao, biết tin cậy ai?
Chính anh, đồ bất công, đã bảo tôi trao gửi cả linh hồn,
dụ tôi vào cuộc tình, như thể mọi sự với tôi đều an toàn.
Giờ cũng chính anh rút lui, và mặc cho gió cùng sương khói trên trời
cuốn đi vô ích mọi lời nói việc làm của anh.
Nếu anh đã quên, thì các thần vẫn nhớ, thần Tín Nghĩa vẫn nhớ,
và rồi sẽ khiến anh hối hận về việc mình đã làm.

Sirmio, viên ngọc của những bán đảo và những hòn đảo,
mọi hòn đảo mà cả hai vị thần Neptune
nâng đỡ trên mặt hồ trong veo và biển cả mênh mông,
tôi vui mừng và hân hoan biết bao khi lại thăm ngươi,
chính tôi còn khó tin mình đã rời xứ Thynia và Bithynia
mà giờ được thấy ngươi an toàn!
Ôi còn gì diễm phúc hơn khi trút bỏ lo âu,
khi tâm trí đặt gánh nặng xuống, và mệt nhoài
sau chuyến đi xa, ta về đến mái nhà mình
mà ngả lưng trên chiếc giường hằng mong nhớ?
Đây chính là phần thưởng duy nhất cho bao nhọc nhằn.
Chào ngươi, Sirmio yêu kiều, và hãy vui mừng vì chủ về;
hãy vui lên, hỡi những con sóng của hồ Lydia;
hãy cười vang, mọi tiếng cười có trong nhà.

Xin em, Ipsithilla ngọt ngào của tôi,
niềm cưng chiều của tôi, nét duyên của tôi,
hãy cho phép tôi đến với em nghỉ trưa.
Và nếu em cho phép, thì giúp một tay,
đừng để ai cài then cánh cửa,
cũng đừng đổi ý mà bỏ ra ngoài;
mà hãy ở nhà và sửa soạn cho tôi
chín lần ân ái liên tiếp.
Nhưng nếu em định làm, thì bảo tôi ngay:
vì tôi vừa ăn xong đang nằm, no nê ngửa mặt,
đâm thủng cả áo lót lẫn áo choàng.

Hỡi tên trộm nhà tắm cừ khôi nhất,
lão Vibennius cha, và thằng con đàng điếm,
(vì cha thì bàn tay phải nhớp nhúa hơn,
còn con thì cái lỗ đít háu đói hơn)
sao hai cha con không cút đi lưu đày ở những xứ khốn,
bởi trò ăn cắp của lão cha
thì thiên hạ đã tỏ, còn con, cái mông lông lá của mày,
thằng con ơi, mày chẳng bán nổi lấy một đồng?

Chúng con ở dưới sự chở che của Diana,
những bé gái và bé trai trong trắng;
hỡi những bé trai trong trắng và những bé gái,
ta hãy ca ngợi Diana.
Hỡi con gái của Latona, dòng dõi cao cả
của thần Jupiter tối thượng,
người mà mẹ đã hạ sinh
bên cây ô liu đảo Delos,
để ngài làm chúa tể của núi non
và những cánh rừng xanh biếc,
của những khe rừng khuất nẻo
và những dòng sông rì rào;
ngài được gọi là Lucina với những sản phụ
quằn quại chuyển dạ, là Juno,
ngài là Trivia đầy quyền năng, và với ánh sáng vay mượn
ngài được gọi là Luna, mặt trăng.
Hỡi nữ thần, bằng hành trình mỗi tháng
đo lấy chặng đường một năm,
ngài chất đầy mái nhà quê của người nông dân
bằng những mùa màng bội thu.
Xin ngài, dưới bất cứ danh xưng nào ngài ưa thích,
được tôn thờ là thiêng liêng, và như xưa nay
ngài vẫn quen làm, xin ngài
lấy ân đức chở che dòng giống của Romulus.

Hỡi tờ giấy, ta muốn ngươi nhắn với nhà thơ dịu dàng,
với Caecilius bạn ta,
rằng hãy đến Verona, bỏ lại những bức tường
của thành Comum Mới và bờ hồ Larius:
vì ta muốn cậu ấy nghe đôi điều suy nghĩ
của một người bạn của cậu và của ta.
Vậy nên, nếu khôn, cậu sẽ ngốn ngấu con đường,
dẫu cô gái da trắng ngàn lần
gọi cậu quay lại khi cậu ra đi, và vòng cả hai tay
quanh cổ cậu mà nài nỉ nán lại,
cô gái mà giờ đây, nếu người ta báo đúng với ta,
đang chết mê chết mệt vì cậu bằng mối tình cuồng dại:
vì từ lúc nàng đọc bài thơ dang dở
về Nữ Chúa núi Dindymus, từ đó ngọn lửa
thiêu đốt tận tủy xương cô nàng tội nghiệp.
Ta tha thứ cho em, hỡi cô gái
uyên bác hơn cả nàng thơ Sappho: vì quả thật
bài "Đại Mẫu Thần" mà Caecilius khởi thảo thật duyên dáng.

Biên niên sử của Volusius, mớ giấy cứt ỉa,
hãy trả giùm lời khấn cho nàng tôi yêu:
vì nàng đã khấn với Venus thiêng liêng và Cupid
rằng nếu tôi được trả về với nàng
và thôi phóng những vần thơ đả kích hung tợn,
thì nàng sẽ dâng cho vị thần chân khập khiễng
những áng văn tuyển chọn nhất của thi sĩ tồi tệ nhất,
để thiêu trên đám củi xui xẻo.
Và cô nàng tinh quái thấy mình đã khấn
với các thần một lời khấn đùa cợt duyên dáng.
Giờ, hỡi nữ thần sinh từ biển xanh thẳm,
ngài ngự chốn Idalium thiêng và Urii lộng gió,
ngự Ancona và Cnidus mọc đầy lau sậy,
ngự Amathus, ngự Golgi,
và ngự Dyrrachium, quán trọ của biển Adria,
xin hãy nhận và coi lời khấn là đã trả,
nếu nó chẳng phải là vô duyên và thô kệch.
Còn chúng bay, trong khi ấy, hãy vào lửa,
chất đầy quê kệch và nhạt nhẽo,
hỡi Biên niên sử của Volusius, mớ giấy cứt ỉa.

Hỡi cái quán dâm ô và chúng bay, lũ bạn nhậu,
cột thứ chín tính từ đền hai anh em đội mũ,
chúng bay tưởng chỉ mình chúng bay có của quý,
chỉ mình chúng bay được phép chơi bời
với hết thảy đàn bà con gái, còn coi kẻ khác là dê đực?
Hay vì chúng bay ngồi lì kề nhau, lũ đần độn,
cả trăm hay hai trăm đứa, chúng bay tưởng tao chẳng dám
một mình bắt hai trăm thằng ngồi đó ngậm của tao?
Cứ tưởng thế đi: vì tao sẽ vẽ khắp
mặt tiền cái quán của chúng bay đầy hình của quý.
Vì cô gái của tao, nàng đã trốn khỏi vòng tay tao,
được yêu như chẳng ai sẽ được yêu,
vì nàng mà tao đã đánh những trận lớn,
nay ngồi lì nơi ấy. Nàng, những kẻ quyền quý phong lưu
hết thảy chúng bay đều yêu, mà, nhục nhã thay,
cả lũ tình nhân hèn mọn đầu đường xó chợ;
mày hơn cả, một trong đám tóc dài,
đứa con của xứ Celtiberia đầy thỏ,
Egnati, kẻ được bộ râu rậm rạp tô cho thành "sang"
và hàm răng chà bằng nước tiểu Iberia.

Catullus của anh khổ lắm, Cornifici ơi,
khổ lắm, có thần Hercules chứng giám, và nhọc nhằn,
mỗi ngày mỗi giờ lại càng thêm.
Thế mà anh, cái điều bé nhỏ và dễ dàng nhất,
anh đã an ủi hắn bằng lời nào?
Tôi giận anh. Anh đối với tình bạn của tôi thế ư?
Chỉ cần một chút lời an ủi bất kỳ nào,
buồn hơn cả những giọt lệ của Simonides.

Egnatius, chỉ vì có hàm răng trắng,
nên cười nhe răng khắp mọi nơi. Nếu đến chỗ xử án
nơi ghế bị cáo, khi luật sư khơi lên tiếng khóc,
hắn cũng nhe răng cười. Nếu bên giàn thiêu đứa con hiếu thảo
người ta than khóc, khi bà mẹ mất con khóc đứa con duy nhất,
hắn cũng nhe răng cười. Bất cứ chuyện gì, bất cứ đâu,
bất cứ làm gì, hắn cũng nhe răng. Hắn mắc cái tật ấy,
theo tôi nghĩ, chẳng thanh nhã, chẳng lịch lãm gì.
Vậy nên tôi phải nhắc anh, Egnatius tốt bụng ạ.
Nếu anh là người thành thị, hay dân Sabine, hay dân Tibur,
hay dân Umbria tằn tiện, hay dân Etruria mập mạp,
hay dân Lanuvium đen đúa và răng to,
hay dân bên kia sông Po, để đụng đến cả người xứ tôi,
hay bất cứ ai rửa răng sạch sẽ,
thì tôi vẫn chẳng muốn anh nhe răng cười khắp nơi;
vì chẳng có gì ngớ ngẩn hơn một nụ cười ngớ ngẩn.
Đằng này anh là dân Celtiberia: mà ở xứ Celtiberia,
thứ mỗi người tiểu ra, họ quen dùng vào buổi sáng
để chà răng và cọ cái lợi đỏ hồng,
thành thử hàm răng của các người càng bóng bao nhiêu,
thì càng rêu rao rằng anh đã uống bấy nhiêu nước đái.

Tâm địa xấu xa nào, Ravidus tội nghiệp ơi,
xui mày lao đầu vào những vần đả kích của tao?
Vị thần nào bị mày khấn vái sai đường
đang sửa soạn khơi lên cuộc cãi cọ điên rồ?
Hay mày muốn lọt vào miệng lưỡi thiên hạ?
Mày muốn gì? Mày mong nổi tiếng bằng bất cứ giá nào ư?
Mày sẽ được thôi, bởi mày đã đòi yêu người tao yêu,
và sẽ phải trả giá dài lâu.

Ameana, con bé chơi bời rã rượi,
đòi tao trọn mười ngàn đồng,
con bé với cái mũi xấu xí ấy,
nhân tình của tay phá sản xứ Formiae.
Hỡi họ hàng, những ai lo lắng cho con bé,
hãy triệu tập bạn bè và thầy thuốc lại:
con bé chẳng tỉnh táo, và nó chẳng quen soi
tấm gương đồng để hỏi xem mình trông ra sao.

Hãy đến đây, những câu thơ mười một âm tiết, tất cả các ngươi
từ khắp nơi, bao nhiêu cũng đến hết.
Một con đĩ bẩn thỉu tưởng tao là trò cười
và chối chẳng trả lại tao
mấy tấm bảng của các ngươi, nếu các ngươi chịu nổi.
Ta hãy đuổi theo nó, và đòi lại cho bằng được.
Các ngươi hỏi nó là ai? Chính con mà các ngươi thấy
đi đứng khả ố, cười nhăn nhở như phường tuồng
trơ trẽn với cái mõm chó con xứ Gaul.
Hãy vây lấy nó, và đòi lại:
"Con đĩ thối tha, trả sổ tay đây,
trả đây, con đĩ thối tha, mấy cuốn sổ."
Mày chẳng coi ra gì ư? Ôi đồ bùn nhơ, đồ nhà thổ,
hay có gì đốn mạt hơn nữa thì mày là thứ ấy.
Nhưng chớ tưởng thế đã là đủ.
Vậy nên nếu chẳng còn cách nào khác, ít ra
ta hãy ép cho cái mặt chó chai lì ấy đỏ lên vì thẹn.
Hãy hô lại lần nữa, to hơn:
"Con đĩ thối tha, trả sổ tay đây,
trả đây, con đĩ thối tha, mấy cuốn sổ."
Nhưng ta chẳng ăn thua gì, nó chẳng mảy may lay chuyển.
Ta phải đổi cách, đổi lối,
nếu các ngươi còn muốn được việc gì hơn nữa:
"Hỡi người trinh thục và đức hạnh, xin trả lại mấy cuốn sổ."

Chào cô, cô nàng chẳng có cái mũi nhỏ nhắn,
chẳng có bàn chân xinh, chẳng có đôi mắt đen,
chẳng có ngón tay thon, chẳng có cái miệng khô ráo,
mà cũng chẳng có cái lưỡi thanh tao gì cho lắm,
nhân tình của tay phá sản xứ Formiae.
Cả tỉnh đồn rằng cô xinh đẹp ư?
Người ta đem Lesbia của chúng tôi ra sánh với cô ư?
Ôi cái thời đại ngu dốt và vô duyên!

Hỡi trang trại của ta, dù ngươi thuộc xứ Sabine hay Tibur
(vì những ai chẳng thích làm khổ Catullus thì bảo ngươi là đất Tibur;
còn ai lấy việc ấy làm thích thú
thì cược bất cứ giá nào rằng ngươi là đất Sabine),
nhưng dù là Sabine hay, đúng hơn, là Tibur,
ta đã vui thú ở trong căn nhà ngoại ô
của ngươi, và tống được cơn ho tệ hại ra khỏi ngực,
cơn ho mà cái bụng ta giáng xuống ta chẳng oan,
vì ta ham những bữa tiệc xa hoa.
Vì trong khi muốn làm khách của Sestius,
ta đã đọc bài diễn văn của hắn chống ứng viên Antius,
đầy chất độc và mầm bệnh.
Bấy giờ cơn ho lạnh và dồn dập
hành ta run bần bật, cho đến khi ta trốn về lòng ngươi
mà tự chữa lành bằng nghỉ ngơi và cây tầm ma.
Vậy nên, đã bình phục, ta gửi ngươi lời cảm tạ
sâu sắc nhất, vì ngươi chẳng trừng phạt lỗi lầm của ta.
Và ta chẳng nài xin nữa: nếu ta lại nhận
những áng văn quái gở của Sestius, thì xin cứ để cơn sổ mũi và ho
cùng cơn cảm lạnh giáng xuống không phải ta, mà xuống chính Sestius,
kẻ chỉ mời ta khi ta đã đọc cuốn sách tệ hại của hắn.

Septimius, ôm người mình yêu là Acme
vào lòng, nói: "Acme của anh,
nếu anh không yêu em đến mê dại và chẳng sẵn lòng
yêu em không ngừng suốt mọi năm tháng
nhiều như kẻ có thể yêu đến chết mê nhất,
thì một mình giữa Libya và Ấn Độ cháy nắng
xin cho anh đối mặt con sư tử mắt xanh."
Vừa nói thế, thần Ái Tình, như trước đó bên trái,
giờ bên phải hắt hơi tỏ ý ưng thuận.
Còn Acme khẽ ngả đầu ra sau
hôn lên đôi mắt ngất ngây của chàng trai dịu ngọt
bằng đôi môi đỏ thắm của mình,
rồi nói: "Đời em ơi, Septimius bé bỏng,
ta hãy mãi phụng thờ mỗi vị chủ này thôi,
bởi ngọn lửa còn lớn hơn, nồng hơn nhiều
đang cháy trong tủy xương mềm của em."
Vừa nói thế, thần Ái Tình, như trước đó bên trái,
giờ bên phải hắt hơi tỏ ý ưng thuận.
Giờ khởi đi từ điềm lành ấy,
họ yêu và được yêu bằng những tấm lòng chung.
Septimius si tình chỉ ưa mỗi Acme
hơn cả những xứ Syria và Britannia:
Acme chung thủy tìm thấy nơi một mình Septimius
mọi niềm cưng chiều và khát khao.
Có ai từng thấy những con người
hạnh phúc hơn, có ai thấy mối tình được điềm lành hơn?

Giờ mùa xuân mang trở lại hơi ấm dịu,
giờ cơn cuồng nộ của bầu trời tiết xuân phân
lặng dần trong ngọn gió Tây Zephyr êm ái.
Hãy bỏ lại, Catullus ơi, những cánh đồng Phrygia
và ruộng đất phì nhiêu của thành Nicaea oi bức:
ta hãy bay đến những đô thị rạng ngời của châu Á.
Giờ tâm trí nôn nao thèm được rong ruổi,
giờ đôi chân hớn hở háo hức khỏe ra.
Ôi những nhóm bạn đường thân thương, xin tạm biệt,
chúng ta cùng nhau rời nhà đi xa,
mà những nẻo đường khác nhau đưa mỗi người về mỗi ngả.

Porcius và Socration, hai bàn tay trái
của Piso, ghẻ lở và đói khát của trần gian,
chẳng lẽ lão Priapus cắt bì kia
lại quý hai đứa bay hơn Veranius bé bỏng của ta và Fabullus?
Chúng bay mở tiệc linh đình xa hoa
ngay từ ban ngày ư? Còn bạn ta
thì phải kiếm lời mời ăn nơi ngã ba đường?

Đôi mắt ngọt như mật của em, Juventius,
giá có ai cho phép tôi hôn mãi,
tôi sẽ hôn đến ba trăm ngàn lần,
mà chẳng khi nào thấy mình sẽ no thỏa,
dẫu mùa hôn của chúng ta có dày hơn
cả những bông lúa khô trên đồng.

Hỡi người hùng biện nhất trong con cháu Romulus,
bao nhiêu người đang có và đã từng, Marcus Tullius,
và bao nhiêu người sẽ có trong những năm mai sau,
Catullus xin gửi ngài lời cảm tạ lớn lao nhất,
Catullus, thi sĩ tồi tệ nhất trên đời,
tồi tệ nhất trên đời bấy nhiêu,
thì ngài là vị bảo trợ giỏi nhất trên đời bấy nhiêu.

Hôm qua, Licinius ạ, lúc rảnh rỗi,
chúng ta đã chơi đùa thỏa thích trên mấy tấm bảng của tôi,
như đã hẹn nhau là sẽ phóng túng.
Cả hai chúng ta, mỗi người viết những vần thơ nhỏ,
đùa nghịch khi thì thể này khi thì thể khác,
đối đáp qua lại giữa đùa cợt và rượu nồng.
Và tôi rời chỗ ấy, lòng bừng cháy
vì nét duyên và sự dí dỏm của anh, Licinius,
đến nỗi khốn khổ, ăn chẳng thấy ngon,
giấc ngủ chẳng phủ yên lên đôi mắt,
mà cuồng loạn không kìm nổi, tôi trằn trọc
khắp giường, khao khát thấy trời sáng,
để được chuyện trò và ở bên anh.
Nhưng khi tay chân rã rời vì mệt
nằm bẹp nửa sống nửa chết trên giường,
tôi làm cho anh bài thơ này, bạn thân mến,
để anh thấu nỗi khổ của tôi.
Giờ chớ có ngạo mạn, và những lời tôi cầu,
xin anh, chớ khinh mà khạc bỏ, con ngươi mắt tôi ơi,
kẻo nữ thần Nemesis đòi anh đền tội.
Bà là nữ thần dữ dội: liệu mà đừng xúc phạm bà.

Người ấy với tôi dường ngang một vị thần,
người ấy, nếu được phép nói, còn hơn cả các thần,
kẻ ngồi đối diện em, hết lần này lượt khác
ngắm nhìn và lắng nghe em
cười ngọt ngào, cái cười cướp đi khỏi tôi khốn khổ
hết mọi giác quan: vì vừa thoáng thấy em,
Lesbia, thì chẳng còn gì sót lại nơi tôi
lưỡi tôi cứng đờ, một ngọn lửa mảnh
chảy lan dưới da thịt, hai tai tôi
ù đi bằng tiếng của chính chúng, đôi mắt tôi
bị màn đêm che phủ.
Sự nhàn rỗi, Catullus ơi, là tai họa của ngươi:
trong nhàn rỗi ngươi nhảy nhót và hớn hở thái quá.
Sự nhàn rỗi xưa nay đã hủy hoại cả những ông vua
và những đô thành phồn thịnh.

Sao thế, Catullus? Sao còn chần chừ chưa chết?
Nonius bướu cổ ngồi trên ghế quan chấp chính,
Vatinius thề gian để giành chức chấp chính:
sao thế, Catullus? Sao còn chần chừ chưa chết?

Tôi vừa bật cười vì một kẻ nào đó trong đám đông,
kẻ mà, khi Calvus của tôi vừa vạch trần tài tình
những tội trạng của Vatinius,
thán phục thốt lên, hai tay giơ cao:
"Các thần lớn ơi, cái thằng lùn tí mà hùng biện!"

Cái đầu của Otho nhỏ xíu quá thể,
và đôi chân quê kệch rửa nửa vời của Herius,
cái rắm khẽ và thanh của Libo,
dẫu không phải mọi thứ, ta cũng muốn khiến chúng chướng mắt
mày và Fuficius, cái lão già hồi xuân —
mày sẽ lại nổi giận với những vần đả kích của ta
dù chúng chẳng đáng, hỡi vị thống soái độc nhất.

Chúng tôi khẩn cầu, nếu tình cờ không phiền anh,
xin anh chỉ cho chỗ ẩn náu tối tăm của anh ở đâu.
Chúng tôi đã tìm anh nơi Cánh Đồng Nhỏ,
tìm anh nơi trường đua, nơi mọi hiệu sách,
tìm anh trong đền thiêng của Jupiter tối cao.
Ngay tại dãy hành lang của Pompey Vĩ Đại,
tôi níu lại tất cả các cô nàng, anh bạn ơi,
những cô mà tôi thấy vẫn thản nhiên nét mặt.
Tôi cứ đòi gặng mãi thế này:
"Trả Camerius cho tôi, hỡi những cô nàng tệ hại!"
Một cô để hở ngực nói:
"Này, chàng nấp đây trong bầu ngực hồng của em."
Nhưng chịu đựng anh giờ đã thành một kỳ công của Hercules:
dẫu tôi có hóa thành gã khổng lồ canh đảo Crete,
dẫu tôi được nâng đi bằng đôi cánh Pegasus,
dẫu tôi là Ladas hay Perseus chân có cánh,
dẫu là cỗ xe song mã trắng như tuyết và nhanh của Rhesus:
thêm vào đó những kẻ chân lông vũ và biết bay,
và cứ đòi cả sức chạy của những ngọn gió,
dẫu anh trói tất cả chúng lại dâng cho tôi, Camerius:
thì tôi vẫn kiệt sức đến tận tủy xương
và rã rời vì bao mệt mỏi
chỉ vì mải đi tìm anh, bạn ơi.
Sao anh lại kiêu kỳ mà lánh mặt thế, bạn ơi?
Cho chúng tôi biết anh sẽ ở đâu, cứ nói ra
mạnh dạn đi, phó thác đi, hãy tin vào ánh sáng.
Có phải giờ đây những cô nàng da trắng sữa đang giữ anh?
Nếu anh cứ ngậm chặt lưỡi trong miệng,
thì anh sẽ vứt bỏ hết mọi hoa trái của ái tình:
thần Venus thích những lời rỉ rả dài dòng.
Hay nếu anh muốn, cứ khóa chặt vòm miệng lại cũng được,
miễn là anh được dự phần vào ái tình chân thật.

Ôi chuyện tức cười, Cato ạ, và khôi hài,
đáng để tai anh nghe và tiếng cười vang của anh.
Hãy cười đi, Cato, nếu anh có yêu mến Catullus:
chuyện tức cười và khôi hài quá đỗi.
Tôi vừa bắt quả tang một thằng nhóc của cô nàng
đang thúc: tôi, nếu đẹp lòng nữ thần Dione,
đã lấy cái của cứng của mình thay ngọn giáo mà quật hắn.

Thật xứng đôi vừa lứa, hai gã đàng điếm đê tiện,
Mamurra và Caesar, kẻ bị hiếp kia.
Chẳng lạ: hai đứa vết nhơ ngang nhau,
một vết ở thành Rome, vết kia ở xứ Formiae,
in hằn cố định, chẳng rửa nổi:
cả hai bệnh hoạn ngang nhau như cặp sinh đôi,
cùng chung một chiếc trường kỷ, cả hai đều "học rộng",
thằng này chẳng phải kẻ gian dâm háu đói hơn thằng kia,
vừa là tình địch vừa là bạn nối khố trong việc gái tơ:
thật xứng đôi vừa lứa, hai gã đàng điếm đê tiện.

Caelius ơi, Lesbia của chúng ta, cái nàng Lesbia ấy,
chính nàng Lesbia mà Catullus đã yêu
hơn cả bản thân và tất cả những người thân,
giờ đây nơi ngã tư và những ngõ hẻm
tuốt của quý đám con cháu của Remus cao thượng.

Rufa xứ Bononia bú của Rufulus,
ả vợ của Menenius, kẻ mà người ta thường thấy
vơ lấy đồ cúng ngay trên giàn thiêu giữa bãi tha ma,
khi đuổi theo mẩu bánh lăn ra khỏi lửa,
ả bị gã đốt xác cạo tóc nửa đầu nện cho.

Chẳng lẽ một con sư tử cái nơi núi non Libya
hay Scylla sủa vang từ phần dưới háng
đã sinh ra ngươi với tấm lòng chai đá và ghê tởm nhường ấy,
đến nỗi tiếng kêu của kẻ khẩn cầu trong cơn khốn cùng tột độ
ngươi lại coi khinh, ôi trái tim quá đỗi tàn nhẫn?

Hỡi kẻ ngụ trên đồi
Helicon, dòng dõi Urania,
ngươi giằng lấy người trinh nữ mềm mại
đem trao cho chồng, hỡi Hymenaeus Hymen,
hỡi Hymen Hymenaeus,
hãy quấn quanh thái dương những đóa hoa
kinh giới thơm ngào ngạt,
cầm lấy khăn voan đỏ, hân hoan đến đây,
đến đây, chân trắng như tuyết mang
chiếc hài vàng nghệ,
được đánh thức bởi ngày vui,
cất tiếng ngân nga những khúc
hôn lễ bằng giọng lanh lảnh,
giậm chân xuống đất, và tay
rung ngọn đuốc thông.
Vì này, Vinia về với Manlius,
đẹp như Venus ngự Idalium
đến trước vị quan tòa xứ Phrygia,
người trinh nữ đẹp sẽ kết hôn
dưới điềm lành cùng điềm lành,
rạng ngời như cây sim
xứ Asia với những cành đầy hoa,
mà các nữ thần hamadryad
nuôi bằng làn hơi đẫm sương
để làm trò tiêu khiển cho mình.
Vậy nào, hãy cất bước đến đây,
hãy rời những hang Aonia
nơi vách đá Thespiae,
mà nàng nymph Aganippe
tưới mát từ bên trên,
và gọi về nhà người nữ chủ
khao khát tấm chồng mới,
buộc chặt tâm trí nàng bằng tình yêu
như dây thường xuân bám chắc quấn quýt
lang thang ôm lấy thân cây.
Và các nàng cũng vậy, hỡi những
trinh nữ trong trắng, những người mà
ngày ấy cũng sắp đến, hãy cất nhịp
mà xướng, hỡi Hymenaeus Hymen,
hỡi Hymen Hymenaeus.
Để, khi nghe mình được gọi
đến với phận sự của mình,
vị dẫn đường của Venus lành,
kẻ se mối tình đẹp, sẽ
vui lòng hơn mà bước đến đây.
Có vị thần nào đáng cầu khẩn hơn
với những kẻ đang yêu lo âu?
Loài người tôn thờ vị thần trời nào
hơn ngươi? hỡi Hymenaeus Hymen,
hỡi Hymen Hymenaeus.
Người cha run rẩy khấn gọi ngươi
cho con mình, vì ngươi các trinh nữ
cởi dải thắt lưng nơi tà áo,
kẻ tân lang, e sợ ngươi, hau háu
lắng tai chờ đợi.
Chính ngươi trao vào tay chàng trai
nồng nhiệt cô gái tươi như hoa
từ lòng mẹ nàng, hỡi Hymenaeus Hymen,
hỡi Hymen Hymenaeus.
Không gì Venus làm được nếu thiếu ngươi
mà tiếng tăm lành công nhận là ích lợi:
nhưng nàng làm được, nếu
ngươi thuận. Ai dám sánh
cùng vị thần này?
Không nhà nào thiếu ngươi mà
sinh nổi con cái, không cha mẹ nào
tựa được vào dòng dõi: nhưng làm được,
nếu ngươi thuận. Ai dám sánh
cùng vị thần này?
Miền đất nào thiếu lễ nghi của ngươi
sẽ không thể ban người canh giữ
cho bờ cõi: nhưng sẽ được,
nếu ngươi thuận. Ai dám sánh
cùng vị thần này?
Mở toang then cửa,
cô dâu đã đến. Ngươi thấy chăng những ngọn đuốc
rung mái tóc rực rỡ?
Sự e thẹn cao quý làm nàng chần chừ:
nhưng lắng nghe nó, nàng lại
khóc hơn vì phải bước đi.
Thôi khóc đi. Auruncu-
leia, chẳng có nỗi lo nào
rằng người đàn bà nào đẹp hơn
đã trông thấy ngày rạng rỡ
đến từ Đại dương.
Đóa hoa lan dạ hương như thế
thường đứng trong khu vườn
sắc màu của người chủ giàu sang.
Nhưng nàng nấn ná, ngày đang trôi:
hãy bước ra, cô dâu mới.
Hãy bước ra, cô dâu mới, nếu
đã thấy nên, và hãy nghe
lời chúng tôi. Nhìn kìa những ngọn đuốc
rung mái tóc vàng:
hãy bước ra, cô dâu mới.
Chồng nàng không hời hợt, chẳng buông mình
theo thói ngoại tình xấu xa,
đuổi theo những nỗi nhục nhã đê hèn,
sẽ chẳng muốn nằm cách xa
đôi nhũ hoa mềm mại của nàng,
mà như cây nho mềm quấn lấy
những thân cây trồng bên cạnh,
chàng sẽ quấn chặt vào
vòng tay nàng. Nhưng ngày đang trôi:
hãy bước ra, cô dâu mới.
Ôi chiếc giường mà cho tất cả

hãy đến với người chồng của nàng,
với niềm vui lớn lao nhường nào, để chàng
hân hoan trong đêm phiêu lãng,
và giữa ban ngày! nhưng ngày đang trôi:
hãy bước ra, cô dâu mới.
Nâng đuốc lên, hỡi những chàng trai:
tôi thấy khăn voan đỏ đang đến.
Đi nào, cùng hòa nhịp mà xướng
hỡi Hymen Hymenaeus io,
hỡi Hymen Hymenaeus.
Chớ để những lời trêu ghẹo Fescennine
lâu lặng câm, cũng đừng
để gã hầu sủng, nghe tin
chủ mình đã bỏ tình yêu nó,
từ chối hạt dẻ cho lũ trẻ.
Ném hạt dẻ cho lũ trẻ đi, hỡi
gã hầu sủng lười: mày đã chơi
đùa với hạt dẻ đủ lâu rồi: giờ
đã đến lúc phụng sự Talasius.
Gã hầu sủng, ném hạt dẻ đi.
Hôm nay và hôm qua, hỡi gã hầu sủng,
mày khinh những mụ quản gia:
giờ tay thợ cạo xén sạch
râu ria mặt mày. Khốn khổ, ôi khốn khổ
gã hầu sủng, ném hạt dẻ đi.
Người ta bảo mày, hỡi kẻ ướp dầu thơm,
khó lòng rời được đám con trai
mặt nhẵn: nhưng hãy rời đi.
Hỡi Hymen Hymenaeus io,
hỡi Hymen Hymenaeus.
Ta biết những trò mày được phép
chỉ mình mày quen: nhưng với chồng
những thứ ấy không còn được phép.
Hỡi Hymen Hymenaeus io,
hỡi Hymen Hymenaeus.
Cô dâu, nàng cũng vậy, điều gì chồng nàng
cầu xin, chớ chối từ,
kẻo chàng đi tìm nơi khác.
Hỡi Hymen Hymenaeus io,
hỡi Hymen Hymenaeus.
Kìa, nhà chồng nàng mới quyền uy
và giàu sang biết bao:
hãy để nó phụng sự nàng
(hỡi Hymen Hymenaeus io,
hỡi Hymen Hymenaeus),
cho đến khi tuổi già bạc đầu run rẩy
gật gù chấp thuận tất cả
với hết thảy mọi người.
Hỡi Hymen Hymenaeus io,
hỡi Hymen Hymenaeus.
Với điềm lành, hãy đưa đôi bàn chân
vàng óng qua ngưỡng cửa,
bước vào khung cửa bào nhẵn.
Hỡi Hymen Hymenaeus io,
hỡi Hymen Hymenaeus.
Hãy nhìn xem chồng nàng ngả mình
trên trường kỷ nhuộm màu Tyre,
toàn thân nghiêng về phía nàng.
Hỡi Hymen Hymenaeus io,
hỡi Hymen Hymenaeus.
Trong lồng ngực sâu thẳm chàng, ngọn lửa
cháy chẳng kém gì nơi nàng,
mà còn cháy sâu hơn nữa.
Hỡi Hymen Hymenaeus io,
hỡi Hymen Hymenaeus.
Hỡi cậu bé mặc áo viền tía,
buông cánh tay tròn của cô dâu ra:
giờ nàng phải đến giường chồng.
Hỡi Hymen Hymenaeus io,
hỡi Hymen Hymenaeus.
Hỡi những người đàn bà đức hạnh,
thân thuộc với chồng già của mình,
hãy đặt cô dâu vào chỗ nằm.
Hỡi Hymen Hymenaeus io,
hỡi Hymen Hymenaeus.
Giờ ngươi có thể đến rồi, chàng rể:
vợ ngươi đã ở trong phòng tân hôn,
mặt tươi rạng như đóa hoa,
trắng như cúc trinh nữ
hay như bông thuốc phiện vàng.
Nhưng, chàng rể, (cầu các thần trời
phù hộ tôi) ngươi cũng chẳng
kém phần tuấn tú, Venus chẳng
lơ là ngươi. Nhưng ngày đang trôi:
bước tới đi, đừng nấn ná.
Ngươi chẳng nấn ná lâu,
đã đến rồi. Cầu Venus lành
phù hộ ngươi, bởi ngươi công khai
khao khát điều ngươi khao khát, và
không giấu mối tình đẹp.
Kẻ nào muốn đếm hết
hàng vạn cuộc mây mưa của các ngươi,
trước hết hãy đếm cho xong
số cát bụi xứ châu Phi
và những vì sao lấp lánh.
Hãy vui đùa tùy thích, và chóng
sinh con cái đi. Một dòng họ
lâu đời như thế chẳng nên
tuyệt tự, mà phải luôn được
truyền nối từ cùng một gốc.
Ta muốn một Torquatus bé bỏng
từ lòng mẹ nó
chìa đôi bàn tay non nớt
mỉm cười ngọt ngào với cha
qua đôi môi hé mở.
Cầu cho nó giống cha nó
Manlius, và dễ dàng được
mọi người xa lạ nhận ra,
và bằng gương mặt mình phô bày
đức hạnh của mẹ nó.
Cầu cho tiếng thơm ấy, từ người mẹ
hiền, chứng thực dòng dõi,
như tiếng tăm duy nhất mãi còn
với Telemachus, từ người mẹ
tuyệt vời Penelope.
Đóng cửa lại, hỡi các trinh nữ:
ta đã đùa vui đủ rồi. Nhưng, hỡi
cặp vợ chồng lành, hãy sống tốt và
luyện rèn tuổi trẻ tráng kiện
bằng phận sự bền bỉ không ngơi.

Sao Hôm đã hiện: hỡi các chàng trai, đứng dậy: sao Hôm trên đỉnh Olympus
rốt cuộc mới nâng lên ánh sáng đã chờ đợi bấy lâu.
Đã đến lúc đứng dậy, đến lúc rời những bàn tiệc thịnh soạn;
giờ cô dâu sẽ đến, giờ khúc hôn ca sẽ được xướng lên.
Hymen ôi Hymenaeus, Hymen hãy đến ôi Hymenaeus.
Các cô gái chưa chồng, thấy các chàng trai chăng? hãy đứng dậy đối lại:
quả thật Sao Đêm đã phô những ngọn lửa trên núi Oeta.
Đúng thế thật: thấy chăng họ đã bật dậy nhanh làm sao?
Chẳng phải bật dậy vô cớ đâu; họ sẽ hát điều xứng để thắng.
Hymen ôi Hymenaeus, Hymen hãy đến ôi Hymenaeus.
Phần thắng chẳng dễ dành cho ta, hỡi các bạn đồng lứa:
hãy nhìn, các cô gái chưa chồng đang ôn lại điều đã ngẫm.
Chẳng phải họ ngẫm suông; họ có điều đáng ghi nhớ.
Chẳng lạ, khi họ dốc trọn tâm trí mà miệt mài.
Còn ta để tâm trí một nơi, để đôi tai một ngả:
vậy tất ta sẽ thua; chiến thắng yêu sự chuyên chú.
Nên giờ ít ra hãy quay tâm trí các bạn về đây:
họ sắp bắt đầu cất tiếng, giờ đáp lại sẽ là phải phép.
Hymen ôi Hymenaeus, Hymen hãy đến ôi Hymenaeus.
Sao Hôm ơi, ngọn lửa nào trên trời tàn nhẫn hơn ngươi?
Ngươi kẻ có thể giật đứa con gái khỏi vòng tay mẹ,
giật đứa con gái đang bám riết khỏi vòng tay mẹ
và trao cô gái trinh trong cho chàng trai đang bừng bừng.
Kẻ thù chiếm được thành có làm gì tàn nhẫn hơn thế?
Hymen ôi Hymenaeus, Hymen hãy đến ôi Hymenaeus.
Sao Hôm ơi, ngọn lửa nào trên trời tỏa sáng vui hơn ngươi?
Ngươi kẻ bằng ngọn lửa mình đóng ấn cho lời hứa hôn,
điều mà những người chồng đã hẹn, cha mẹ đã hẹn từ trước,
nhưng chẳng ai kết đôi trước khi ánh nồng của ngươi mọc lên.
Các thần ban điều gì đáng mong hơn giờ khắc phúc lành?
Hymen ôi Hymenaeus, Hymen hãy đến ôi Hymenaeus.
Sao Hôm đã cướp một người trong chúng ta, hỡi các bạn đồng lứa,

vì khi ngươi đến, lính canh luôn thức tỉnh.
Ban đêm kẻ trộm ẩn mình, mà ngươi cũng chính là kẻ,
Sao Hôm, khi trở lại với tên đổi khác, thường bắt được chúng.
Nhưng các cô gái chưa chồng thích lấy lời than giả mà trách ngươi.
Thì sao, nếu họ trách điều mà trong lòng thầm mong mỏi?
Hymen ôi Hymenaeus, Hymen hãy đến ôi Hymenaeus.
Như đóa hoa mọc kín trong khu vườn có rào,
lũ gia súc không hay, chẳng lưỡi cày nào bứng lên,
làn gió vuốt ve nó, mặt trời làm nó vững, mưa nuôi lớn,
bao chàng trai thèm muốn nó, bao cô gái ước ao;
nhưng khi bị móng tay mảnh hái đi, nó héo tàn,
chẳng chàng trai nào, chẳng cô gái nào còn ước ao:
người trinh nữ cũng thế, khi còn nguyên vẹn, còn được thân yêu quý;
khi thân xác ô uế, đánh mất đóa hoa trong trắng,
nàng chẳng còn là niềm vui của các chàng, chẳng còn được các cô gái yêu.
Hymen ôi Hymenaeus, Hymen hãy đến ôi Hymenaeus.
Như cây nho mọc lẻ loi trên cánh đồng trơ trụi
chẳng bao giờ vươn lên, chẳng bao giờ nuôi được chùm nho ngọt,
mà uốn tấm thân non theo sức nặng cúi gằm,
đến nỗi ngọn của nó chạm ngay chính gốc rễ mình;
chẳng nông phu nào, chẳng con bò tơ nào chăm nom nó;
nhưng nếu tình cờ nó được kết duyên cùng cây du chồng,
bao nông phu, bao con bò tơ chăm nom nó:
người trinh nữ cũng thế, khi còn nguyên vẹn, cứ già đi trong quạnh quẽ;
khi đến kỳ chín muồi mà nàng được cuộc hôn nhân xứng lứa,
nàng được chồng yêu hơn và ít bị cha mẹ ghét.
Còn ngươi, hỡi trinh nữ, chớ chống lại người chồng như thế.
Chống lại là chẳng phải, khi chính cha nàng đã trao nàng,
chính cha cùng mẹ, những người nàng buộc phải vâng theo.
Trinh tiết của nàng chẳng trọn vẹn là của nàng, một phần là của cha mẹ:
một phần ba của cha, một phần ba thuộc về mẹ,
chỉ một phần ba là của nàng thôi. Chớ chống lại hai người,
những kẻ đã trao cho rể quyền của họ cùng với của hồi môn.
Hymen ôi Hymenaeus, Hymen hãy đến ôi Hymenaeus.

Vượt qua biển sâu trên chiếc thuyền nhanh, Attis
khi đặt bàn chân háo hức lên khu rừng Phrygia
và đến những nơi tối của nữ thần, viền quanh bởi rừng cây,
bị kích động ở đó bởi cơn cuồng điên, tâm trí lạc loài,
chàng lấy đá sắc tự cắt phăng gánh nặng nơi háng mình.
Rồi khi cảm thấy tứ chi mình đã còn lại không còn nam tính,
còn nhuộm mặt đất bằng dòng máu tươi mới,
tay trắng như tuyết chàng vội chộp lấy chiếc trống nhẹ,
chiếc trống, cây kèn của Cybele, lễ nhập môn của mẹ,
và rung mặt trống da bò rỗng bằng những ngón tay mềm,
run rẩy chàng bắt đầu hát những lời này cho bạn đồng hành:
"Đi nào, hãy đến những khu rừng cao của Cybele, hỡi các Galla,
cùng đi, hỡi bầy súc vật lang thang của nữ chúa Dindymus,
những kẻ như những kẻ lưu đày đi tìm miền đất lạ,
theo con đường của ta, đi theo ta dẫn dắt, làm bạn đồng hành của ta,
đã chịu đựng biển mặn cuồng nộ và mặt nước hung tàn
và tự thiến bỏ thân mình vì lòng căm ghét Venus quá đỗi,
hãy làm vui lòng nữ chủ bằng những cuộc lang thang cuồng loạn.
Hãy để lòng chần chừ chậm chạp lui đi; cùng đi, hãy theo ta
đến nhà Phrygia của Cybele, đến những khu rừng Phrygia của nữ thần,
nơi vang tiếng chũm chọe, nơi những chiếc trống dội âm,
nơi người thổi kèn Phrygia thổi trầm bằng ống sáo cong,
nơi các Maenad đội thường xuân hung hãn ngật đầu,
nơi họ khua động những lễ nghi thiêng bằng những tiếng hú the thé,
nơi đoàn tùy tùng lang thang của nữ thần thường bay lượn,
nơi ta nên vội vàng đến bằng những điệu nhảy cuồng si."
Vừa khi Attis, người đàn bà giả, hát thế cho bạn đồng hành,
đám tín đồ bỗng hú vang bằng những chiếc lưỡi run rẩy,
chiếc trống nhẹ dội tiếng, những chũm chọe rỗng vang lại,
đoàn nhảy vội bước chân hối hả tiến lên Ida xanh.
Cùng lúc, hổn hển, cuồng dại, lảo đảo, thở dốc,
Attis đi qua những khu rừng tối, dẫn đầu, tay giữ trống,
như con bò cái tơ chưa thuần lảng tránh gánh nặng của ách:
những Galla cuồng loạn theo sau người dẫn đường chân nhanh.
Rồi khi họ đến nhà Cybele, rã rời kiệt sức,
vì lao lực quá độ họ chợp ngủ mà chẳng có Ceres.
Cơn buồn ngủ uể oải phủ mắt họ trong nỗi rã rời:
cơn cuồng điên dữ dội của tâm trí tan vào giấc êm dịu.
Nhưng khi Mặt trời với đôi mắt tỏa tia của gương mặt vàng
quét qua bầu trời trắng, mặt đất khắc nghiệt, biển hung tàn,
và xua bóng đêm bằng những vó ngựa hăng hái,
thì Giấc ngủ vội bỏ Attis vừa tỉnh mà chạy đi:
nữ thần Pasithea đón nó vào lòng run rẩy.
Thế là ra khỏi giấc ngủ êm, không còn cơn cuồng dại,
khi Attis trong lòng ngẫm lại việc mình đã làm,
và với đầu óc tỉnh táo thấy mình đã mất gì, đang ở đâu,
với tâm trí sôi sục chàng quay trở lại phía bờ nước.
Ở đó, ngắm biển cả mênh mông bằng đôi mắt đẫm lệ,
chàng buồn bã ngỏ lời với quê hương bằng giọng ai oán:
"Quê hương ôi mẹ sinh ta, quê hương ôi người đẻ ra ta,
ta khốn khổ bỏ ngươi, như những kẻ nô bộc chạy trốn
bỏ chủ, mà đặt chân đến những khu rừng của Ida,
để ta được ở giữa tuyết và những chuồng lạnh của thú hoang
và điên cuồng lần đến mọi hang ổ của chúng,
thì ta ngỡ ngươi đặt ở đâu, quê hương, ở những nơi nào?
Chính con ngươi của ta khao khát hướng tia nhìn về ngươi,
trong khoảnh khắc ngắn khi tâm trí ta thoát khỏi cơn cuồng dại.
Chẳng lẽ ta bị đưa vào những khu rừng này, xa nhà ta?
Ta sẽ vắng quê hương, của cải, bạn bè, cha mẹ?
Ta sẽ vắng quảng trường, sân vật, trường đua, những nhà tập luyện?
Khốn khổ, ôi khốn khổ, hồn ta ơi, còn phải than vãn mãi.
Vì có hình dạng nào ta lại chưa từng trải qua?
Ta từng là đàn bà, ta là chàng thiếu niên, ta là ephebe, ta là cậu bé,
ta từng là đóa hoa của sân tập, ta là niềm hãnh diện của dầu xoa:
cửa nhà ta đông người, ngưỡng cửa ta ấm bước chân,
nhà ta được kết những vòng hoa tươi,
khi ta phải rời phòng ngủ lúc mặt trời mọc.
Giờ ta sẽ bị gọi là tì nữ của thần, kẻ hầu của Cybele?
Ta sẽ là Maenad, là một mảnh của chính ta, là gã đàn ông cằn cỗi?
Ta sẽ ngụ ở những nơi lạnh giá của Ida xanh phủ tuyết?
Ta sẽ sống đời mình dưới những đỉnh cao Phrygia,
nơi có con nai cái ở rừng, nơi có con lợn lòi lang thang trong rừng?
Giờ đây ta hối tiếc điều đã làm, giờ đây ta ân hận."
Khi tiếng nói vội vàng bay đi từ đôi môi hồng của chàng,
mang tin mới đến đôi tai của các thần,
thì Cybele, cởi ách đã buộc khỏi đôi sư tử,
thúc con thù của bầy súc vật bên trái, cất tiếng nói thế này:
"Nào," nàng bảo, "đi đi, hung hãn, hãy làm cơn cuồng điên xua nó,
hãy khiến nó vì đòn điên cuồng mà quay về những khu rừng,
kẻ quá liều lĩnh muốn chạy trốn mệnh lệnh của ta.
Nào, quật đuôi vào lưng ngươi, chịu lấy roi vọt của chính mình,
hãy làm mọi nơi dội vang bằng tiếng gầm gào,
lắc bờm đỏ hung dữ trên chiếc cổ cuồn cuộn."
Cybele đe dọa nói thế và tay tháo ách buộc.
Con thú tự khích lệ mình, kích cơn cuồng trong lòng,
nó đi, nó gầm, chân lang thang quật gãy bụi cây.
Nhưng khi đến chốn ẩm ướt của bờ biển trắng
và thấy Attis mềm yếu gần mặt biển như đá hoa,
nó lao tới: chàng điên dại chạy vào rừng hoang:
ở đó suốt cả quãng đời còn lại chàng làm tì nữ.
Nữ thần vĩ đại, nữ thần Cybele, nữ chúa Dindymus,
xin cơn cuồng của ngài, thưa nữ chủ, ở xa nhà con:
hãy đẩy kẻ khác vào cơn kích động, hãy làm kẻ khác điên cuồng.

Xưa kia, người ta kể, những cây thông sinh trên đỉnh Pelion
đã bơi qua làn sóng trong của Neptune
đến dòng nước Phasis và bờ cõi Aeetes,
khi những chàng trai kén chọn, tinh hoa của thanh niên Argos,
mong đoạt lấy tấm da vàng khỏi người Colchis,
đã dám lướt qua ghềnh nước mặn trên con thuyền nhanh,
quét mặt biển xanh bằng những mái chèo gỗ linh sam.
Nữ thần giữ những pháo đài trên các thành cao
tự tay làm cỗ xe bay bằng làn gió nhẹ,
gắn tấm ván thông vào sống thuyền cong.
Chính nó đầu tiên dạy Amphitrite chưa quen với đường bơi.
Vừa khi nó xẻ mặt biển đầy gió bằng mũi thuyền
và làn sóng do mái chèo xoáy lên trắng xóa bọt,
những gương mặt hiện lên từ vực xoáy trắng của biển,
các Nereid của biển ngơ ngác trước điều kỳ dị.
Trong ánh sáng ấy, nếu có bao giờ, người trần đã tận mắt
thấy các nàng nymph biển thân trần
trồi lên khỏi vực bạc đến ngang ngực.
Bấy giờ, người ta kể, Peleus bốc cháy vì tình yêu Thetis,
bấy giờ Thetis chẳng khinh cuộc hôn nhân với người trần,
bấy giờ chính cha nàng biết Peleus phải được gả cho Thetis.
Ôi các anh hùng sinh ra trong thời đại mong ước nhất
của các thời, xin chào, dòng dõi của thần, ôi con cái
tốt lành của những người mẹ, xin chào lần nữa;
các người, ta thường gọi tên trong khúc ca của ta,
và cả ngươi nữa, Peleus rường cột của Thessalia,
được ban phúc đặc biệt bởi những ngọn đuốc hôn nhân,
mà chính Jupiter, cha của các thần, đã nhường cho ngươi tình yêu của mình.
Chẳng phải Thetis diễm lệ nhất, con của Nereus, đã ôm ngươi?
Chẳng phải Tethys đã cho ngươi cưới đứa cháu của mình,
và Oceanus, kẻ ôm trọn cả vòng trái đất bằng biển cả?
Vừa khi những ngày mong ước, đến kỳ đã định,
kéo đến, cả xứ Thessalia dồn về nhà trong hội tụ,
cung điện chật ních đám đông hân hoan:
họ mang quà tặng trước mặt, niềm vui hiện trên gương mặt.
Cieros bị bỏ trống, họ rời Tempe xứ Phthia
và những nhà ở Crannon cùng thành lũy Larisa,
họ tụ về Pharsalus, đông đúc dưới những mái nhà Pharsalia.
Không ai cày ruộng, cổ những con bò tơ mềm ra,
vườn nho thấp chẳng được cào cong cỏ dại,
con bò đực chẳng xới đất bằng lưỡi cày cúi gằm,
lưỡi liềm của thợ tỉa cây chẳng làm thưa bóng lá,
gỉ sét cáu bẩn phủ lên những lưỡi cày bị bỏ.
Nhưng nơi ở của chàng, khắp cung điện giàu sang trải rộng,
lấp lánh vàng ròng và bạc rực rỡ.
Ngà voi trắng trên những ngai, chén rượu trên bàn lấp lánh,
cả ngôi nhà hân hoan huy hoàng với kho báu vương giả.
Chiếc long sàng của nữ thần được đặt
giữa những chỗ ngồi, tấm ngà Ấn Độ đánh bóng
được phủ tấm vải tía nhuộm màu vỏ ốc hồng.
Tấm vải này, dệt hình những con người thuở xưa,
phô bày đức hạnh các anh hùng bằng nghệ thuật kỳ diệu.
Vì ngóng ra từ bờ biển vang tiếng sóng của Dia,
Ariadne dõi theo Theseus rời đi cùng đoàn thuyền nhanh,
mang trong tim những cơn cuồng chẳng thể dẹp yên,
nàng còn chưa tin điều mình thấy là điều mình đang thấy,
bởi vừa tỉnh khỏi giấc ngủ lừa dối lần đầu,
nàng thấy mình khốn khổ bị bỏ trên bãi cát quạnh hiu.
Nhưng chàng trai vô tình chạy trốn, khua mái chèo rẽ nước,
để lại những lời hứa hão cho cơn giông đầy gió.
Từ xa, trên đám rong, con gái Minos bằng đôi mắt buồn
như bức tượng đá của một Bacchant dõi theo chàng, than ôi,
dõi theo và chao đảo giữa những cơn sóng lớn của lo âu,
chẳng còn giữ chiếc khăn mảnh trên mái đầu vàng,
chẳng còn tấm áo choàng nhẹ che tấm ngực phủ,
chẳng còn dải lụa tròn buộc đôi nhũ hoa trắng sữa,
tất cả đã tuột khỏi thân nàng rơi rải rác
và những con sóng mặn đùa giỡn ngay dưới chân nàng.
Nhưng bấy giờ nàng chẳng bận tâm đến số phận chiếc khăn
hay tấm áo trôi dạt, mà từ trọn lồng ngực, hỡi Theseus,
bằng trọn tâm hồn, trọn tâm trí, nàng lụy vì ngươi mà lạc lối.
Ôi khốn khổ, Erycina bằng những nỗi u sầu triền miên
gieo vào lòng nàng những lo âu đầy gai
đã khiến nàng điên loạn thuở ấy, từ thuở Theseus hung hãn
rời khỏi những bờ biển cong của Piraeus
đặt chân đến cung điện Gortyn của vị vua bất công.
Vì người ta kể xưa kia, bị ép bởi bệnh dịch tàn khốc,
Cecropia đã quen phải nộp làm tế phẩm cho Minotaur
những chàng trai kén chọn cùng tinh hoa của các trinh nữ,
để đền tội cho cái chết của Androgeos.
Khi những bức thành chật hẹp của nàng bị những tai họa ấy giày vò,
chính Theseus vì thành Athens thân yêu đã chọn
hiến thân mình còn hơn để những cái chết ấy
của Cecropia — mà không phải cái chết — bị chở sang Crete.
Và thế, tựa trên con thuyền nhẹ với làn gió êm,
chàng đến với Minos đại lượng và tòa cung điện kiêu hãnh.
Vừa khi cô công chúa nhìn chàng bằng ánh mắt khát khao,
nàng mà chiếc giường nhỏ trinh trong, tỏa hương ngọt ngào,
còn nuôi dưỡng trong vòng tay mềm mại của mẹ,
như những cây sim mà dòng Eurotas sinh ra
hay làn gió xuân làm nảy những sắc màu rực rỡ,
nàng chẳng rời đôi mắt bừng cháy khỏi chàng
cho đến khi trọn thân nàng bén lửa
và cháy rực tận sâu trong tủy.
Than ôi, hỡi cậu bé thiêng, kẻ khuấy cơn cuồng bằng trái tim khắc nghiệt,
kẻ trộn niềm vui của con người với những lo âu,
và ngươi, kẻ ngự Golgi và Idalium rậm lá,
các ngươi đã ném cô gái bừng cháy trong tâm trí
vào những cơn sóng nào, luôn thở dài vì người khách tóc vàng!
Nàng đã mang những nỗi sợ nào trong lồng ngực rã rời,
đã bao lần tái nhợt hơn cả ánh vàng lấp lánh,
khi Theseus, khao khát giao chiến với con quái vật hung tàn,
hoặc tìm cái chết hoặc tìm phần thưởng của vinh quang.
Nhưng nàng đã hứa với các thần những lễ vật nhỏ chẳng vô ích,
âm thầm nhen những lời khấn nơi đôi môi lặng lẽ.
Vì như cơn lốc chẳng thể ghìm, xoáy gỗ sồi bằng luồng gió,
bứng gốc cây sồi vung cành trên đỉnh Taurus
hay cây thông sinh trái với vỏ ứa nhựa
(cây ấy bị bật rễ đổ nhào từ xa,
gãy đổ, đè bẹp tất cả những gì trên đường),
thì Theseus cũng thế đã hạ gục con quái vật hung tàn,
kẻ vô ích húc cặp sừng vào làn gió trống rỗng.
Rồi chàng quay chân trở về an toàn với muôn lời ca ngợi,
lần theo dấu chân lang thang bằng sợi chỉ mảnh,
để lối đi rối rắm không thể dò của mê cung
chẳng đánh lừa chàng khi bước ra khỏi những khúc quanh.
Nhưng sao ta lại lạc khỏi khúc ca đầu mà kể thêm nhiều,
kể chuyện cô con gái rời gương mặt cha thế nào,
rời vòng tay chị em, rồi cuối cùng rời vòng tay mẹ,
người mẹ khốn khổ đã hân hoan vì đứa con gái đến si mê,
sao nàng bỏ tất cả những người ấy để chọn tình ngọt của Theseus,
hay sao nàng được thuyền chở đến bờ biển đầy bọt của Dia,
hay sao người chồng bỏ nàng đôi mắt còn ràng buộc trong giấc ngủ,
mà ra đi với tấm lòng vô tình?
Người ta kể nàng thường cuồng loạn với trái tim bừng cháy
trút những tiếng kêu trong trẻo tự đáy lồng ngực,
lúc buồn bã leo lên những ngọn núi dựng đứng
để phóng ánh mắt ra ghềnh sóng mênh mông của biển,
lúc chạy ra đón những con sóng run rẩy của biển mặn
vén tấm áo mềm khỏi bắp chân trần,
và trong nỗi buồn nàng nói những lời than cuối cùng này,
với những tiếng nấc lạnh giá nơi khuôn mặt đẫm nước:
"Ngươi thế đấy, hỡi kẻ phản bội, đưa ta khỏi bàn thờ tổ tiên,
hỡi kẻ phản bội, để ta lại trên bờ biển hoang vắng, Theseus?
Ngươi thế đấy, ra đi mà coi khinh ý muốn các thần,
than ôi kẻ vô tình, mang về nhà những lời thề bội phản?
Chẳng điều gì lay chuyển được ý định của tâm trí
tàn nhẫn của ngươi sao? Chẳng chút lòng thương nào trong ngươi
để trái tim khắc nghiệt của ngươi chịu xót thương ta?
Nhưng những lời hứa ấy xưa ngươi đâu có trao ta
bằng giọng ngọt ngào, ngươi đâu bảo ta khốn khổ hy vọng thế,
mà là hôn nhân vui vẻ, mà là những khúc hôn ca mong ước:
tất cả những điều ấy những cơn gió trời xé thành mây khói.
Từ nay chớ người đàn bà nào tin lời thề của đàn ông,
chớ ai mong lời của đàn ông là đáng tin:
chừng nào tâm hồn họ còn khao khát đoạt lấy điều gì,
họ chẳng sợ thề bất cứ gì, chẳng tiếc hứa bất cứ điều gì:
nhưng vừa khi dục vọng của tâm trí thèm khát được thỏa,
họ chẳng nhớ lời mình nói, chẳng bận tâm đến những lời thề bội.
Chắc chắn khi ngươi lăn lộn giữa vòng xoáy chết chóc
ta đã cứu ngươi, và ta thà mất người em ruột
còn hơn bỏ ngươi, hỡi kẻ dối trá, trong giờ phút cuối:
để đổi lấy điều đó ta sẽ bị ném cho thú dữ và chim trời
làm mồi, chết đi mà chẳng được nắm đất phủ mộ.
Con sư tử cái nào dưới vách đá quạnh hiu đã sinh ra ngươi,
biển nào đã thai nghén ngươi rồi nhổ ra từ sóng sủi bọt,
Syrtis nào, Scylla tham lam nào, Charybdis mênh mông nào,
mà ngươi trả những phần thưởng thế này cho cuộc đời ngọt ngào?
Nếu hôn nhân với ta chẳng vừa lòng ngươi,
vì ngươi ghê sợ lời răn khắc nghiệt của người cha già,
thì ít ra ngươi cũng có thể đưa ta về nhà ngươi
để ta làm nô tì hầu hạ ngươi bằng công việc vui,
vuốt ve gót chân trắng của ngươi bằng làn nước trong
hay trải giường ngươi bằng tấm chăn màu tía.
Nhưng sao ta lại vô ích than với làn gió chẳng biết gì,
ta điên loạn vì tai họa, làn gió chẳng có giác quan
nên chẳng thể nghe cũng chẳng thể đáp lại lời ta?
Còn chàng thì giờ đã gần lắc lư giữa sóng nước,
chẳng một người trần nào hiện ra trên đám rong trống trải.
Thế đấy, số phận hung tàn buông lời chế nhạo quá đỗi
trong giờ phút cuối, còn ganh cả với tai ta những lời than.
Jupiter toàn năng, giá như thuở đầu tiên
những con thuyền Cecropia đừng chạm bờ Cnossos,
giá kẻ thủy thủ phản trắc, mang cống phẩm dữ cho con bò
chẳng thuần, đừng buộc dây thuyền vào Crete,
giá kẻ khách ác hiểm giấu những mưu độc dưới hình dạng
ngọt ngào ấy đừng nghỉ chân trong nhà chúng ta!
Vì giờ ta biết về đâu? Ta trông cậy vào hy vọng nào khi đã tàn?
Ta tìm đến những ngọn núi Ida chăng? Than ôi, vực nước rộng
với biển hung tàn phân cách đã chia lìa chúng.
Hay ta mong sự cứu giúp của cha, người mà chính ta đã bỏ
để theo chàng trai vấy máu người em ta?
Hay ta an ủi mình bằng tình chung thủy của chồng,
kẻ đang chạy trốn, uốn những mái chèo dẻo trong sóng?
Vả lại đảo hoang này chẳng một mái nhà nào trên bờ,
chẳng lối thoát nào khỏi những con sóng bao quanh biển:
chẳng cách nào trốn, chẳng hy vọng nào: tất cả câm lặng,
tất cả hoang vắng, tất cả phô ra cái chết.
Nhưng đôi mắt ta sẽ chẳng lịm đi trong cái chết trước,
giác quan sẽ chẳng lìa khỏi tấm thân rã rời
trước khi ta đòi các thần một hình phạt công bằng cho kẻ phản bội
và trong giờ cuối khấn xin lòng tin của các thần trời.
Vậy hỡi các Eumenides, những kẻ trừng phạt tội ác của người bằng
sự báo thù, mà vầng trán viền tóc rắn
phô cơn thịnh nộ của lồng ngực thở hắt,
đến đây, đến đây, hãy nghe những lời than của ta,
những lời mà ta, ôi khốn khổ, buộc phải thốt ra từ tận đáy tủy,
bất lực, bừng cháy, mù lòa trong cơn cuồng điên.
Bởi những lời ấy sinh ra từ đáy lòng ta chân thật,
xin đừng để nỗi đau của ta tan biến vô ích,
mà với tâm trí nào Theseus đã bỏ ta lại quạnh hiu,
với tâm trí ấy, hỡi các nữ thần, xin hắn hủy diệt cả mình lẫn người thân."
Sau khi nàng trút những lời ấy từ lồng ngực u sầu,
lo âu đòi trừng phạt cho những hành động tàn nhẫn,
đấng cai trị các thần gật đầu với quyền uy bất khả bại,
và trước cái gật ấy, đất và biển hung tàn rung chuyển,
và bầu trời làm những vì sao lấp lánh chấn động.
Còn Theseus, tâm trí bị gieo đầy màn sương mù mịt,
đã để tuột khỏi lồng ngực quên lãng tất cả
những mệnh lệnh mà trước kia chàng ghi khắc bằng tâm trí bền vững,
chẳng dương lên dấu hiệu ngọt ngào cho người cha u sầu,
chẳng cho thấy chàng đã trông thấy cảng Erechtheus an toàn.
Vì người ta kể xưa kia, khi Aegeus phó thác cho gió
đứa con rời thành lũy của nữ thần cùng đoàn thuyền,
ông đã ôm chàng trai mà trao những mệnh lệnh này:
"Con ơi, đứa con duy nhất, quý hơn cả cuộc đời dài của ta,
con ơi, kẻ mà ta buộc phải thả vào những hiểm nguy chưa lường,
vừa được trả về cho ta lúc tuổi già gần tận,
bởi vận rủi của ta và lòng dũng cảm sục sôi của con
cướp con khỏi ta trái ý, khi đôi mắt yếu mỏi của ta
còn chưa no gương mặt thân yêu của con,
ta sẽ chẳng vui mừng hân hoan mà tiễn con đi,
cũng chẳng để con mang những dấu hiệu của vận may,
mà trước hết ta sẽ trút bao lời than trong lòng,
làm bẩn mái đầu bạc bằng đất và bụi rắc lên,
rồi treo những cánh buồm nhuộm đen lên cột buồm lang thang,
để tấm buồm phủ màu gỉ sắt Hiberia u tối
xứng với nỗi tang tóc và ngọn lửa trong tâm trí ta.
Nhưng nếu kẻ ngự Itonus thiêng ban ơn cho con,
người đã gật đầu bảo vệ dòng giống và chỗ ở của Erechtheus,
để con vấy tay phải bằng máu con bò,
thì hãy chắc rằng những mệnh lệnh này được cất giữ
trong trái tim ghi nhớ của con, chẳng thời gian nào xóa nhòa:
rằng vừa khi mắt con thấy những ngọn đồi của chúng ta,
hãy hạ tấm buồm tang khỏi khắp cột buồm
và những dây thừng bện hãy dương lên những cánh buồm trắng,
để vừa thấy, ta nhận ra bằng tâm trí hân hoan
niềm vui, khi thời vận may đưa con trở về."
Những mệnh lệnh này Theseus lúc trước còn ghi khắc bằng tâm trí bền,
nhưng chúng đã rời chàng như mây bị luồng gió xua
lìa khỏi đỉnh cao đầy tuyết của ngọn núi.
Còn người cha, khi từ trên đỉnh thành ngóng nhìn,
làm mòn đôi mắt lo âu trong dòng lệ triền miên,
vừa thấy những cánh buồm căng phồng,
đã lao mình từ đỉnh vách đá xuống,
tin rằng Theseus đã mất bởi số phận nghiệt ngã.
Thế là Theseus hung hãn, khi bước vào mái nhà cha
tang tóc, đã nhận lấy cho mình nỗi đau y hệt
nỗi đau chàng gieo cho con gái Minos bằng tâm trí vô tình.
Nàng lúc ấy buồn bã ngóng con thuyền rời xa,
lòng đau nhức xoay vần bao nỗi lo trong tâm trí.
Nhưng ở phía khác, Iacchus rực rỡ bay lượn
cùng đoàn tùy tùng satyr và các Silenus sinh ở Nysa,
tìm ngươi, hỡi Ariadne, và bừng cháy vì tình yêu ngươi.
Bấy giờ họ hớn hở cuồng loạn khắp nơi với tâm trí điên dại,
"euhoe" họ hú như Bacchant, "euhoe" họ ngật đầu.
Trong bọn, kẻ vung những cây gậy thyrsus đầu bọc kín,
kẻ ném những mảnh chi từ con bò tơ bị xé,
kẻ tự quấn quanh mình những con rắn xoắn,
kẻ cử hành những lễ bí ẩn tối trong những giỏ rỗng,
những lễ bí ẩn mà kẻ phàm tục vô ích muốn nghe,
kẻ khác vỗ trống bằng những bàn tay cao,
hay khua những tiếng leng keng mảnh từ chũm chọe tròn,
nhiều kẻ thổi những chiếc tù và vang tiếng khàn khàn,
và cây kèn man rợ rít lên bằng khúc nhạc ghê rợn.
Bằng những hình như thế tấm vải được tô điểm lộng lẫy
ôm lấy chiếc long sàng, phủ nó bằng nếp áo của mình.
Sau khi thanh niên Thessalia đã háo hức ngắm no nê,
họ bắt đầu nhường chỗ cho các thần linh thiêng.
Bấy giờ, như Zephyr làm gợn mặt biển yên buổi sớm
xô những con sóng nghiêng dốc,
khi bình minh mọc lên dưới ngưỡng của mặt trời lang thang,
những con sóng thoạt đầu bị luồng gió dịu đẩy đi chậm rãi
tiến bước, khẽ vang tiếng cười lăn tăn,
rồi khi gió mạnh dần chúng dồn lên nhiều hơn nữa
và từ xa lấp lánh phản chiếu ánh sáng đỏ tía,
thì bấy giờ họ rời khỏi mái cung điện của tiền sảnh,
mỗi người tản đi khắp nơi với bước chân phiêu lãng.
Sau khi họ đi rồi, dẫn đầu từ đỉnh Pelion
Chiron đến, mang những lễ vật của rừng:
vì bất cứ đóa hoa nào những cánh đồng sinh ra, những đóa hoa
mà miền Thessalia sinh trên các núi lớn, những đóa hoa
mà làn gió ấm phồn thực của Favonius sinh bên dòng sông,
những đóa ấy tự tay ông mang, kết thành những vòng lẫn lộn,
khiến ngôi nhà được vuốt ve mà mỉm cười bằng hương thơm dễ chịu.
Ngay sau đó Peneus đến, rời Tempe xanh tươi,
Tempe mà những khu rừng bủa quanh treo lơ lửng bên trên,
để lại cho các nàng Doris nhảy múa ngợi ca,
chẳng đến tay không: vì ông mang những cây sồi cao
bật cả gốc và những cây nguyệt quế thân thẳng cao vút,
cùng cây tiêu huyền lay động và cây chị dẻo
của Phaethon bốc cháy, và cây bách vươn trời.
Ông đặt những cây ấy quanh chỗ ở, đan thành hàng rộng,
để tiền sảnh xanh mướt phủ những tán lá mềm.
Sau ông, Prometheus với trái tim khôn khéo bước theo,
mang những dấu vết mờ của hình phạt xưa
mà một thuở, chi bị buộc vào đá bằng xiềng,
ông đã trả, treo mình từ những đỉnh dốc dựng đứng.
Rồi cha các thần cùng người vợ thiêng và các con
đến, chỉ để ngươi lại trên trời, hỡi Phoebus,
cùng nàng nữ thần đơn sinh ngụ trên núi Idrus:
vì như ngươi, người chị đã khinh Peleus
và chẳng muốn dự những ngọn đuốc hôn nhân của Thetis.
Sau khi họ ngả tấm thân lên những chỗ ngồi trắng như tuyết,
những bàn tiệc được chất đầy món ăn muôn vẻ,
trong khi các Parca, run rẩy thân mình trong dáng lắc lư,
bắt đầu cất những khúc ca tiên tri.
Tấm áo trắng ôm quanh thân run rẩy của họ
viền tía chạm đến gót chân,
những dải hồng nằm trên mái đầu trắng như tuyết,
và tay họ đúng lệ se sợi công việc muôn đời.
Tay trái giữ guồng sợi quấn len mềm,
tay phải rồi nhẹ nhàng kéo sợi bằng những ngón ngửa
tạo hình chúng, rồi xoắn trên ngón cái cúi xuống,
quay con thoi cân bằng bằng vòng suốt tròn,
và răng cứ thế cắn cho công việc luôn đều,
những mảnh len bị cắn dính vào đôi môi khô,
những mảnh trước đó nhô ra trên sợi nhẵn.
Trước chân họ, những chiếc giỏ đan
canh giữ những búi len trắng mềm.
Bấy giờ, khi kéo len, bằng giọng trong trẻo,
họ trút những lời tiên tri trong khúc ca thần thánh,
khúc ca mà chẳng thời nào về sau kết tội là dối trá:
"Ôi ngươi kẻ làm rạng danh mình bằng những đức lớn,
niềm che chở sức mạnh của Emathia, lừng lẫy nhất qua đứa con,
hãy đón lấy điều các chị em phô cho ngươi trong ngày vui,
lời sấm chân thật. Nhưng các ngươi, hỡi những con thoi,
mà số phận đi theo, hãy chạy đi, kéo sợi ngang, chạy đi.
Chẳng bao lâu Sao Hôm mang điều những người chồng mong ước
sẽ đến với ngươi, cô dâu sẽ đến dưới ngôi sao lành,
người tưới đẫm tâm trí ngươi bằng tình yêu lay động hồn,
và sẵn sàng cùng ngươi chung những giấc ngủ dịu êm,
trải cánh tay mềm dưới chiếc cổ vạm vỡ của ngươi.
Hãy chạy đi, kéo sợi ngang, chạy đi, hỡi những con thoi.
Chưa ngôi nhà nào từng chứa những mối tình như thế,
chưa tình yêu nào kết đôi những người yêu bằng giao ước
như mối hòa hợp của Thetis, như của Peleus.
Hãy chạy đi, kéo sợi ngang, chạy đi, hỡi những con thoi.
Achilles không biết sợ sẽ sinh ra cho các ngươi,
kẻ thù biết chàng không phải bởi lưng mà bởi ngực dũng mãnh,
kẻ rất thường thắng trong cuộc đua chạy nước rút,
sẽ vượt qua dấu chân lửa của con nai cái nhanh.
Hãy chạy đi, kéo sợi ngang, chạy đi, hỡi những con thoi.
Chẳng anh hùng nào sánh được với chàng trong chiến trận,
khi những cánh đồng Phrygia sẽ ướt đẫm máu Teucer,
và kẻ thừa kế thứ ba của Pelops phản trắc
sẽ tàn phá thành Troy bằng cuộc vây hãm dai dẳng.
Hãy chạy đi, kéo sợi ngang, chạy đi, hỡi những con thoi.
Những đức phi thường và những chiến công lừng lẫy của chàng
những bà mẹ sẽ thường thú nhận trong đám tang con,
khi họ xõa mái tóc rối khỏi mái đầu bạc
và cào những bộ ngực nhăn nheo bằng những bàn tay yếu.
Hãy chạy đi, kéo sợi ngang, chạy đi, hỡi những con thoi.
Vì như người thợ gặt cắt những bông lúa dày
dưới mặt trời cháy bỏng gặt những cánh đồng vàng,
chàng sẽ hạ những thân xác con cháu Troy bằng sắt thù nghịch.
Hãy chạy đi, kéo sợi ngang, chạy đi, hỡi những con thoi.
Sóng nước Scamander sẽ chứng cho những đức lớn của chàng,
dòng nước tràn khắp về Hellespont chảy xiết,
mà dòng chảy bị những đống xác nghẽn lại thu hẹp,
làm ấm những con sông sâu trộn lẫn với máu.
Hãy chạy đi, kéo sợi ngang, chạy đi, hỡi những con thoi.
Cuối cùng, chiến lợi phẩm được trả cho cả cái chết cũng sẽ chứng,
khi ngôi mộ tròn chất cao thành gò
đón lấy tấm thân trắng như tuyết của trinh nữ bị giết.
Hãy chạy đi, kéo sợi ngang, chạy đi, hỡi những con thoi.
Vì vừa khi số phận cho quân Achaea mỏi mệt được phép
tháo dây xích Neptune của thành Dardania,
những nấm mộ cao sẽ ướt đẫm máu Polyxena,
nàng, như con vật tế gục dưới lưỡi sắt hai lưỡi,
sẽ ném tấm thân cụt xuống, khuỵu gối.
Hãy chạy đi, kéo sợi ngang, chạy đi, hỡi những con thoi.
Vậy nào, hãy kết những mối tình mà lòng mong ước.
Cầu người chồng đón lấy nữ thần bằng giao ước phúc lành,
cầu cô dâu từ lâu mong đợi được trao cho người chồng khát khao.
Hãy chạy đi, kéo sợi ngang, chạy đi, hỡi những con thoi.
Người nhũ mẫu trở lại thăm nàng lúc bình minh
sẽ chẳng thể quàng quanh cổ nàng sợi chỉ hôm qua
(hãy chạy đi, kéo sợi ngang, chạy đi, hỡi những con thoi),
người mẹ lo âu cũng chẳng buồn rầu vì cô con gái ngủ riêng
mà thôi hy vọng những đứa cháu thân yêu.
Hãy chạy đi, kéo sợi ngang, chạy đi, hỡi những con thoi."
Những lời tiên đoán phúc lành như thế xưa kia cho Peleus
các Parca đã cất lên bằng tấm lòng thần thánh.
Vì thuở ấy các thần trời còn chưa khinh lòng thành,
thường đích thân đến thăm những mái nhà trong sạch
của các anh hùng và hiện mình giữa đám người trần.
Cha các thần thường trong đền lấp lánh, khi trở lại thăm
lúc những lễ hằng năm đến trong những ngày hội,
đã thấy trăm con bò đực ngã xuống đất.
Bacchus lang thang thường trên đỉnh cao nhất của Parnassus
xua những Thyiad hò reo với mái tóc xõa tung,
khi dân Delphi từ khắp thành tranh nhau ùa ra
hân hoan đón thần bằng những bàn thờ nghi ngút khói.
Trong cuộc giao tranh chết chóc của chiến trận, Mavors
hay nữ chủ của Triton chảy xiết, hay nàng trinh nữ Rhamnusia,
thường đích thân khích lệ những đoàn quân người võ trang.
Nhưng sau khi mặt đất bị nhuốm tội ác gớm ghê,
và tất cả xua công lý khỏi tâm trí tham lam,
anh em nhúng tay vào máu anh em,
con thôi khóc than cha mẹ đã khuất,
cha mong con trai đầu chết đi
để Bacchus chiếm đoạt đóa hoa của người kế mẫu chưa chồng,
người mẹ vô đạo nằm dưới đứa con chẳng hay biết
chẳng sợ làm ô uế các thần tổ tiên vô đạo,
tất cả mọi điều — cả nên lẫn chẳng nên — trộn lẫn trong cơn cuồng độc
đã khiến tâm trí công chính của các thần quay lưng với chúng ta.
Vì thế các thần chẳng thèm đến thăm những cuộc tụ họp như vậy
cũng chẳng chịu để ánh sáng ban ngày chạm đến mình.

Dẫu nỗi ưu phiền đằng đẵng vắt kiệt ta trong đau đớn
tách ta khỏi những nàng trinh nữ uyên bác, hỡi Ortalus,
và tâm trí ta chẳng thể sinh những đứa con ngọt của các Muse:
chính nó chao đảo giữa muôn tai họa lớn nhường ấy,—
vì mới đây làn sóng chảy nơi vực Lethe
đã liếm bàn chân nhợt nhạt của em ta,
đứa em mà đất Troy nơi bờ Rhoeteum
đè bẹp, cướp khỏi tầm mắt chúng ta.

Anh sẽ chẳng bao giờ còn nhìn thấy em nữa, em ơi,
đứa em thân hơn cả cuộc đời: nhưng chắc chắn anh sẽ mãi yêu em,
mãi hát những khúc ca u buồn vì cái chết của em,
như dưới những bóng cây rậm nàng Daulias hót
than khóc số phận của Itylus đã mất,—
nhưng dẫu vậy, giữa những nỗi buồn lớn nhường ấy, Ortalus, ta gửi
những khúc ca này của Battiades ta dịch cho ngươi,
kẻo ngươi lại ngỡ lời ngươi phó thác vô ích cho làn gió lang thang
đã tình cờ trôi tuột khỏi tâm trí ta,
như quả táo, quà tặng lén của người bạn tình,
lăn ra từ lòng trinh trắng của cô gái,
được đặt dưới tà áo mềm mà nàng khốn khổ đã quên,
khi nàng bật dậy lúc mẹ đến, quả táo văng ra;
và nó lăn tuột xuống dốc đầu tiên,
còn nàng đỏ mặt thẹn thùng vì lộ chuyện.

Kẻ đã dò xét mọi ánh sáng của vũ trụ bao la,
kẻ đã hiểu chỗ mọc và lặn của những vì sao,
mặt trời rực rỡ chảy xiết bị che mờ thế nào,
những chòm sao lặn đi vào những thời khắc nhất định thế nào,
tình yêu ngọt ngào gọi Trivia lén xuống dưới đá Latmus
khỏi vòng trời cao thế nào,
chính Conon ấy đã thấy ta giữa ánh sáng thiên đình,
lọn tóc từ mái đầu Berenice,
sáng rực rỡ, mà nàng đã hứa dâng cho tất cả các thần,
vươn đôi cánh tay mềm mại,
vào thời khi đức vua, mới được cuộc hôn nhân làm thêm mạnh,
đã ra đi tàn phá bờ cõi Assyria,
mang dấu vết ngọt ngào của trận chiến ban đêm
mà chàng đã giao vì chiến lợi phẩm trinh tiết.
Phải chăng Venus đáng ghét với những cô dâu mới, phải chăng niềm vui
của cha mẹ bị dối lừa bởi những giọt lệ giả
mà họ tuôn ê hề trong ngưỡng cửa phòng tân hôn?
Không đâu, cầu các thần phù hộ ta, họ than khóc chẳng thật.
Điều ấy nữ hoàng của ta đã dạy ta bằng bao lời than
khi người chồng mới của nàng ra đi vào những trận chiến khốc liệt.
Nhưng phải chăng ngươi khóc chẳng phải vì chiếc giường trống trải bị bỏ,
mà vì sự chia lìa đáng khóc với người em thân yêu?
Nỗi ưu phiền đã gặm sâu tận tủy buồn của ngươi biết bao!
Bấy giờ, tâm trí ngươi rối bời, cả lồng ngực lo âu,
giác quan bị cướp mất, tâm trí ngươi lịm đi! Nhưng ta chắc
đã biết ngươi cao thượng từ khi ngươi còn là cô gái nhỏ.
Hay ngươi đã quên hành động dũng cảm mà nhờ đó ngươi đoạt được
cuộc hôn nhân vương giả, điều mà chẳng ai dũng cảm hơn dám làm?
Nhưng lúc ấy, buồn bã tiễn chồng đi, ngươi đã thốt những lời gì!
Jupiter ơi, ngươi thường đưa tay lau đôi mắt buồn biết mấy!
Vị thần lớn nào đã đổi thay ngươi thế? Hay bởi những kẻ đang yêu
chẳng muốn xa cách thân thể người mình yêu quá lâu?
Và bấy giờ ngươi đã hứa dâng ta cho tất cả các thần
vì người chồng ngọt ngào, chẳng thiếu cả máu bò đực,
nếu chàng trở về. Chẳng bao lâu chàng đã
thêm châu Á bị chiếm vào bờ cõi Ai Cập.
Vì những việc ấy ta được trả về đám tinh tú trên trời,
ta trả xong những lời khấn xưa bằng lễ vật mới.
Trái ý mình, ôi nữ hoàng, ta rời khỏi mái đầu ngươi,
trái ý: ta thề với ngươi và với mái đầu ngươi:
kẻ nào thề dối cầu cho hắn chịu điều xứng đáng:
nhưng ai dám tự cho mình sánh nổi với sắt?
Ngay cả ngọn núi lớn nhất trên bờ ấy cũng bị lật đổ,
ngọn mà dòng dõi sáng của Thia lướt qua bên trên,
khi người Medes tạo ra một biển mới, và khi tuổi trẻ man rợ
lái đội thuyền băng qua giữa lòng Athos.
Những lọn tóc làm gì được, khi những thứ ấy còn ngã trước sắt?
Jupiter ơi, cầu cho cả giống nòi Chalybes tiêu vong,
và kẻ đầu tiên khởi sự đào tìm quặng dưới lòng đất
và rèn nên sự cứng rắn của sắt!
Những lọn tóc chị em, bị cắt lìa ngay trước đó, đang khóc than
số phận ta, thì con ngựa cánh của Arsinoe,
anh em một mẹ với Memnon người Ethiopia,
đập đôi cánh phe phẩy làn khí mà hiện ra,
và nâng ta lên, bay đi qua những bóng tối trên không
rồi đặt ta vào lòng trinh trong của Venus.
Chính Zephyritis đã phái kẻ hầu của mình đi việc ấy,
nàng người Hy Lạp ngụ nơi bờ biển Canopus.
Rồi ở đó, để giữa muôn ánh sáng đa dạng của trời
không chỉ vương miện vàng từ thái dương Ariadne
được cố định, mà cả chúng ta cũng tỏa sáng,
những chiến lợi phẩm hiến dâng từ mái đầu vàng,
nữ thần đã đặt ta, ướt đẫm nước mắt vì rời xa, làm một tinh tú mới
giữa những vì sao xưa khi ta đi đến đền các thần:
vì chạm đến ánh sáng của Xử Nữ và Sư Tử hung dữ,
kề bên Callisto con của Lycaon,
ta xoay về hướng lặn, dẫn trước Bootes chậm chạp,
kẻ mãi khuya mới chìm xuống Đại dương sâu.
Nhưng dẫu ban đêm dấu chân các thần đè lên ta,
và ánh ngày lại trả ta về cho Tethys bạc đầu,
(xin cho ta được nói điều này, hỡi trinh nữ Rhamnusia:
vì ta chẳng vì sợ hãi nào mà giấu sự thật,
dẫu những vì sao có xé ta bằng những lời thù nghịch,
ta vẫn phơi bày điều cất giấu trong tấm lòng chân thật)
ta chẳng vui vì những điều này bằng nỗi đau khổ
rằng ta mãi mãi phải xa mái đầu nữ chủ của ta,
người mà, khi nàng còn là cô gái, chưa từng
biết đến dầu thơm, ta đã cùng nàng uống muôn vạn thứ dầu.
Giờ đây, khi ngọn đuốc đã kết nối các ngươi bằng ánh sáng mong ước,
chớ trao thân cho chồng mình đồng lòng,
cởi áo để lộ đôi nhũ hoa,
trước khi chiếc bình mã não dâng ta lễ vật vui,
chiếc bình của các ngươi, những kẻ giữ luật của chiếc giường trinh trong.
Nhưng kẻ nào trao mình cho sự ngoại tình nhơ nhuốc,
than ôi, cầu cho lễ vật xấu của ả bụi nhẹ vô ích uống cạn:
vì ta chẳng đòi phần thưởng nào từ những kẻ chẳng xứng.
Mà hơn thế, hỡi các cô dâu, cầu cho sự hòa thuận,
cầu cho tình yêu bền bỉ luôn ngự nơi chốn của các ngươi.
Còn ngươi, ôi nữ hoàng, khi ngắm những vì sao mà làm nguôi
nữ thần Venus bằng những ngọn nến ngày hội,
xin đừng để ta, thuộc về ngươi, thiếu vắng dầu thơm,
mà hãy ban ta những lễ vật hào phóng.
Sao những vì tinh tú giữ ta lại? Ước gì ta được làm lọn tóc vương giả,
cầu cho Orion tỏa sáng kề bên Aquarius.

Ôi cánh cửa, dễ chịu với người chồng ngọt ngào, dễ chịu với cha,
xin chào, cầu Jupiter làm ngươi thêm giàu ơn phước,
cánh cửa mà người ta kể xưa từng phụng sự Balbus tử tế,
thuở ông già ấy còn giữ ngôi nhà,
và lại kể ngươi phụng sự chiếu lệ theo lời hứa,
sau khi ông cụ mất đi, ngươi thành cửa nhà đã cưới,
nào, hãy bảo chúng ta vì sao người ta đồn ngươi đổi thay,
bỏ lòng trung với người chủ cũ.
"Không (cầu ta làm hài lòng Caecilius, kẻ mà nay ta thuộc về)
đây chẳng phải lỗi của ta, dẫu người ta bảo là lỗi ta,
chẳng ai có thể bảo ta phạm điều gì:
nhưng dân của gã ấy — ai là kẻ tạo nên ngươi, hỡi cửa!
Kẻ nào, hễ tìm thấy điều gì làm chẳng phải,
đều kêu réo với ta: ’Cửa ơi, lỗi tại mày.’"
Nói suông một lời như thế chẳng đủ đâu,
mà phải làm sao cho ai cũng cảm và thấy.
"Ta làm sao được? Chẳng ai hỏi cũng chẳng ai bận tâm tìm hiểu."
Chúng ta muốn biết; đừng ngại nói với chúng ta.
"Vậy thì trước hết, chuyện đồn nàng được trao cho chúng ta còn trinh
là dối. Chẳng phải người chồng trước đã chạm đến nàng,
kẻ mà cái ấy rũ xuống như củ dền non mềm oặt
chẳng bao giờ ngỏng lên tới giữa chiếc áo tunic:
mà người ta kể chính cha chàng đã làm nhơ chiếc giường của con trai
và làm ô uế ngôi nhà khốn khổ,
hoặc bởi tâm trí vô đạo bừng cháy vì tình yêu mù quáng,
hoặc bởi đứa con bất lực với hạt giống cằn,
nên phải tìm nơi khác kẻ có cái ấy cứng cáp hơn
đủ sức cởi dải thắt lưng trinh nữ."
Ngươi kể một người cha đạo hạnh kỳ diệu,
kẻ tự đái vào lòng con trai mình.
"Vả lại chẳng chỉ điều này Brixia bảo mình biết rõ,
Brixia nằm dưới đài quan sát Cycnea,
nơi dòng Mella vàng chảy êm lướt qua phía trước,
Brixia, người mẹ yêu quý của Verona ta,
mà còn kể về mối tình của nàng với Postumius và Cornelius,
những kẻ nàng đã cùng phạm sự ngoại tình xấu xa."
Đến đây ai đó sẽ hỏi: "Sao? Ngươi, hỡi Cửa, biết những chuyện ấy,
ngươi kẻ chẳng bao giờ được phép rời ngưỡng cửa của chủ,
cũng chẳng nghe ngóng dân tình, mà đóng đinh vào rường gỗ này
chỉ quen mở với đóng ngôi nhà thôi ư?"
"Ta thường nghe nàng thì thầm giọng lén lút
kể một mình với đám tì nữ những chuyện xấu xa của nàng,
gọi đích danh những kẻ ta vừa nói, vì nàng
ngỡ ta chẳng có lưỡi cũng chẳng có tai.
Vả lại nàng còn thêm một kẻ nữa, mà ta chẳng muốn gọi tên
kẻo hắn nhướng đôi mày đỏ lên.
Hắn là gã cao lớn, kẻ mà xưa một vụ đẻ giả
từ cái bụng dối trá đã gây cho hắn những vụ kiện lớn."

Vì ngươi, bị vận rủi và tai họa cay đắng đè nặng,
gửi ta lá thư này viết trong nước mắt,
để ta nâng ngươi lên, kẻ đắm thuyền bị sóng biển sủi bọt hắt ra,
và cứu ngươi khỏi ngưỡng cửa của cái chết,
kẻ mà Venus linh thiêng chẳng cho nghỉ ngơi trong giấc êm,
bị bỏ trơ trọi trên chiếc giường độc thân,
kẻ mà các Muse chẳng làm khuây bằng khúc ca ngọt của những nhà thơ xưa,
khi tâm trí lo âu thao thức suốt canh,
điều ấy làm ta vui, vì ngươi bảo ta là bạn của ngươi
và cầu nơi ta những quà tặng của các Muse lẫn của Venus.
Nhưng để ngươi khỏi lạ những nỗi bất hạnh của ta, hỡi Manlius,
cũng đừng ngỡ ta ghét bổn phận của người khách,
hãy nghe ta chìm trong những cơn sóng của vận rủi ra sao,
kẻo ngươi lại cầu những lễ vật phúc lành nơi kẻ khốn khổ.
Vào thời khi ta lần đầu được trao chiếc áo trắng thuần,
khi tuổi xuân tươi thắm sống mùa xuân vui,
ta đã đùa vui đủ; nữ thần chẳng lạ gì với ta,
nàng trộn vị đắng ngọt vào những nỗi ưu tư:
nhưng cái chết của em ta đã cướp trọn niềm say mê ấy
trong nỗi tang tóc. Ôi em ơi bị giằng khỏi ta khốn khổ,
em, chính em, khi chết đã đập vỡ hạnh phúc của ta, em ơi,
cả ngôi nhà chúng ta đã bị chôn cùng với em,
mọi niềm vui của chúng ta đã tiêu vong cùng em,
những niềm vui mà khi em còn sống tình yêu ngọt ngào của em nuôi dưỡng.
Vì cái chết của em ta đã xua khỏi trọn tâm trí
những say mê này và mọi thú vui của lòng.
Vì thế, điều ngươi viết rằng "ở Verona thật xấu hổ
cho Catullus, vì ở đây bất cứ kẻ nào có tiếng tăm
đều sưởi ấm tấm thân lạnh giá trên chiếc giường ngươi bỏ trống,"
điều ấy, hỡi Manlius, chẳng phải xấu hổ, mà là đáng thương hơn.
Vậy ngươi hãy tha thứ, nếu những gì nỗi tang tóc đã cướp của ta
ta chẳng thể trao ngươi làm lễ vật, khi ta không thể.
Còn việc ta chẳng có nhiều sách vở bên mình,
là bởi ta sống ở Roma: nhà ta ở đó,
chỗ ở của ta ở đó, tuổi đời ta trôi qua ở đó;
đến đây chỉ một hòm sách nhỏ trong nhiều theo ta.
Đã vậy, ta chẳng muốn ngươi cho rằng ta làm thế
với tâm địa xấu hay tấm lòng chẳng đủ hào hiệp,
vì khi ngươi cầu cả hai thứ mà ta chẳng có sẵn đủ để trao:
nếu có chút nào ta đã tự mình dâng cho ngươi rồi.

Ta không thể lặng thinh, hỡi các nữ thần, về việc Allius đã giúp ta
trong chuyện gì, hay đã giúp ta bằng những công lao lớn nhường nào,
kẻo thời gian trôi đi trong những thế kỷ lãng quên
lấy đêm mù mà che khuất tấm lòng ấy của chàng:
mà ta sẽ nói cho các nàng, rồi các nàng nói tiếp cho muôn ngàn
người khác, và làm cho trang giấy này thành bà lão biết nói,
để chàng, dẫu đã chết, càng thêm nổi danh,
và đừng để con nhện dệt tấm mạng mỏng trên cao
giăng công việc mình trên cái tên Allius bị bỏ quên.
Vì các nàng biết nỗi ưu phiền mà Amathusia hai mặt
đã trao ta, và nàng đã quật ngã ta bằng cách nào,
khi ta bừng cháy dữ dội như vách đá Trinacria
và làn nước Malia nơi Thermopylae của Oeta,
đôi mắt buồn của ta chẳng ngơi tàn tạ vì khóc mãi,
đôi gò má chẳng thôi đẫm trận mưa u sầu.
Như con suối trong veo nơi đỉnh núi cao ngất
vọt ra từ tảng đá phủ rêu,
khi đã lăn nhào xuống từ thung lũng dốc đứng,
băng qua giữa lối đi của đám dân đông đúc,
là niềm khuây ngọt ngào cho lữ khách nhọc nhằn đẫm mồ hôi
khi cơn nóng nặng làm nứt nẻ những cánh đồng cháy sém.
Và như luồng gió lành thổi nhẹ hơn
đến với đám thủy thủ bị vùi trong cơn lốc đen,
khi họ đã khấn cầu Pollux, rồi Castor,
thì Allius cũng là sự cứu giúp như thế cho ta.
Chàng mở cho ta cánh đồng khép kín bằng một lối rộng,
chàng cho ta ngôi nhà, cho ta người nữ chủ,
để chúng ta được ở đó chung nhau ân ái.
Nơi ấy nữ thần trắng của ta bằng bàn chân mềm
bước vào và đặt lòng bàn chân rực rỡ
tựa lên ngưỡng cửa mòn với chiếc dép kêu lách cách,
như thuở Laodamia bừng cháy vì tình yêu chồng
đến ngôi nhà của Protesilaus,
ngôi nhà khởi dựng vô ích, khi con vật tế
còn chưa xoa dịu các chủ trời bằng máu thiêng.
Cầu cho ta chẳng thích gì đến mức, hỡi trinh nữ Rhamnusia,
mà liều lĩnh làm điều trái ý các chủ.
Bàn thờ đói khát khao dòng máu đạo hạnh biết bao,
Laodamia đã học được điều ấy khi mất chồng,
bị buộc phải rời vòng cổ người chồng mới
trước khi mùa đông này rồi mùa đông khác
trong những đêm dài kịp làm no nê tình yêu khao khát,
để nàng có thể sống dù hôn nhân bị cắt đứt:
điều mà các Parca biết chẳng bao lâu nữa sẽ đến,
nếu chàng làm lính đi đến những bức thành thành Troy:
vì bấy giờ vì vụ cướp Helen mà thành Troy
đã bắt đầu triệu tập những thủ lĩnh Argos về mình,
Troy (điều gớm ghê) nấm mồ chung của châu Á và châu Âu,
Troy đống tro cay đắng của những anh hùng và mọi đức hạnh:
chẳng phải nó cũng đã mang cái chết đáng thương đến cho em ta?
Than ôi, em ơi bị giằng khỏi ta khốn khổ,
than ôi ánh sáng ngọt ngào bị cướp khỏi người anh khốn khổ,
cả ngôi nhà chúng ta đã bị chôn cùng với em,
mọi niềm vui của chúng ta đã tiêu vong cùng em,
những niềm vui mà khi em còn sống tình yêu ngọt ngào của em nuôi dưỡng.
Giờ em nằm xa thế, chẳng giữa những nấm mộ quen,
chẳng gần bên tro cốt của họ hàng,
mà đất Troy gớm ghiếc, đất Troy bất hạnh chôn em,
giữ em nơi mảnh đất xa lạ tận cùng.
Về nơi ấy, người ta kể, thanh niên Hy Lạp từ khắp mọi ngả
vội bỏ những bếp lửa trong nhà mình,
kẻo Paris, khoái trá với ả điếm bị cướp về, được rảnh rang
hưởng nhàn trong phòng tân hôn thanh bình.
Bởi tai họa ấy, hỡi Laodamia diễm lệ nhất,
hôn nhân, ngọt hơn cả sự sống và hơi thở,
đã bị cướp khỏi ngươi: cơn xoáy tình yêu lớn nhường ấy
nuốt ngươi vào, dòng nước cuốn ngươi xuống vực thẳm,
như người Hy Lạp kể về hố sâu gần Cyllene xứ Pheneus
làm khô mặt đất béo bằng cách rút cạn đầm lầy,
mà xưa kia con của Amphitryon giả — người ta nghe kể —
đã đào xuyên qua ruột núi bị xẻ,
vào thời chàng bắn những quái vật Stymphalus bằng mũi tên chắc
theo lệnh của người chủ kém cỏi hơn,
để cửa trời được thêm nhiều thần lui tới,
và Hebe khỏi phải trinh nguyên quá lâu.
Nhưng tình yêu sâu của ngươi còn sâu hơn cả hố ấy,
tình đã dạy ngươi, dẫu chưa thuần, mang lấy ách.
Vì đứa cháu ngoại độc nhất, sinh muộn, chẳng thân thiết bằng
với người ông đã kiệt sức vì tuổi già,
đứa cháu mà, khi rốt cuộc mới được tìm thấy để thừa kế gia sản,
ghi tên vào những tấm bảng có người chứng,
xua niềm vui vô đạo của kẻ họ hàng bị nhạo,
đuổi con kền kền khỏi mái đầu bạc:
chẳng con bồ câu mái nào vui với con bồ câu trắng như tuyết
đến thế, con mà người ta bảo còn buông thả hơn nhiều,
luôn mổ những nụ hôn bằng chiếc mỏ cắn
hơn cả người đàn bà đa dục nhất:
nhưng một mình ngươi đã thắng những cơn cuồng lớn của chúng,
từ khi ngươi được kết duyên cùng người chồng tóc vàng.
Xứng đáng chẳng kém gì nàng, hay chỉ kém chút ít,
ánh sáng của ta đã đến nép vào lòng ta,
và Cupid, chạy quanh nàng đây đó,
tỏa sáng trắng ngần trong chiếc áo tunic vàng nghệ.
Dẫu nàng chẳng bằng lòng với một mình Catullus,
ta sẽ chịu vài lần vụng trộm của người nữ chủ e ấp của ta,
kẻo ta quá phiền hà theo kiểu những kẻ ngu:
ngay cả Juno, đấng lớn nhất của các thần trời,
cũng thường nuốt cơn giận bừng cháy vì lỗi của chồng,
khi biết bao vụng trộm của Jove ham muốn mọi thứ.
Nhưng so người trần với các thần là chẳng phải—
hãy bỏ đi gánh nặng của người cha già run rẩy vô ơn.
Vả lại nàng chẳng được tay cha dẫn đến với ta
bước vào ngôi nhà thơm hương Assyria,
mà trong đêm kỳ diệu đã trao ta những lễ vật vụng trộm
lấy ngay từ chính lòng người chồng của nàng.
Vậy thế là đủ, nếu chỉ mình ta được ban cho
ngày mà nàng đánh dấu bằng viên đá trắng hơn.
Lễ vật này, gói trọn trong khúc ca mà ta có thể làm, hỡi Allius,
được trả cho ngươi để đền những công lao,
kẻo gỉ sét thô ráp làm bẩn tên các ngươi
ngày này rồi ngày khác, ngày này rồi ngày khác.
Cầu các thần thêm vào đó thật nhiều những lễ vật
mà xưa Themis thường ban cho những kẻ đạo hạnh:
cầu các ngươi được hạnh phúc, cả ngươi lẫn người bạn đời của ngươi,
và ngôi nhà, nơi ta và nữ chủ đã đùa vui,
và kẻ thuở đầu đã cho chúng ta mảnh đất,
kẻ mà từ đó mọi điều lành nảy sinh,
và trước hết mọi người, người quý hơn cả bản thân ta,
ánh sáng của ta, người mà còn sống thì với ta sống mới ngọt ngào.

Đừng ngạc nhiên vì sao chẳng người đàn bà nào, Rufus,
chịu đặt cái đùi mềm dưới ngươi,
dẫu ngươi có làm nàng lung lay bằng quà tấm áo hiếm
hay bằng thú vui của viên ngọc trong veo.
Một câu chuyện xấu làm ngươi tổn hại, đồn rằng nơi ngươi
có con dê hung trú dưới thung lũng nách.
Ai cũng sợ nó. Chẳng lạ: vì đó là con vật
rất tệ, chẳng cô gái xinh nào chịu nằm cùng.
Vậy hãy giết đi con dịch mũi tàn nhẫn ấy,
hoặc thôi ngạc nhiên vì sao họ bỏ chạy.

Người đàn bà của ta bảo nàng chẳng muốn cưới ai
hơn ta, dù chính Jupiter có cầu hôn nàng.
Nàng bảo thế: nhưng điều người đàn bà nói với kẻ tình si
thì nên viết lên gió và lên dòng nước chảy xiết.

Nếu con dê nách quả có lý mà ám lấy ai,
hay nếu bệnh gút chậm chạp cứa cắt kẻ nào cho đáng đời,
thì gã tình địch của ngươi, kẻ chia sẻ người tình của ngươi,
đã kỳ diệu vớ được cả hai tai họa ấy từ ngươi.
Vì hễ hắn làm tình thì cả hai đều bị trả đũa:
nàng thì hắn hành hạ bằng mùi hôi, còn hắn thì chết vì gút.

Xưa ngươi từng nói ngươi chỉ biết mỗi Catullus,
Lesbia, và chẳng muốn ôm cả Jove thay ta.
Ta đã yêu ngươi khi ấy chẳng phải như đám đông yêu nhân tình,
mà như người cha yêu con trai và con rể.
Giờ ta đã hiểu ngươi: nên dẫu ta cháy bỏng dữ dội hơn,
với ta ngươi vẫn rẻ rúng và nhẹ nhàng hơn nhiều.
"Sao có thể?" ngươi hỏi. Vì sự tổn thương như thế buộc kẻ đang yêu
yêu nhiều hơn, nhưng bớt thương quý đi.

Thôi mong lập công đức với bất cứ ai,
hay tưởng có kẻ nào có thể thành người đạo hạnh.
Tất cả đều vô ơn, làm điều tử tế chẳng ích gì:
thậm chí còn phát ngán, phát ngán và hại thêm:
như với ta, kẻ chẳng ai đè nặng và cay đắng hơn
gã mới đây coi ta là bạn độc nhất và duy nhất.

Gellius đã nghe rằng ông chú hay quở mắng,
nếu ai nói hay làm điều trăng gió.
Để chuyện ấy khỏi xảy đến với mình, hắn nhào nặn ngay
người vợ của ông chú, biến ông chú thành Harpocrates.
Hắn muốn gì làm nấy: vì giờ dù hắn có nhét miệng
ông chú, ông chú cũng chẳng thốt một lời.

Tâm trí ta đã bị đưa đến nông nỗi này bởi lỗi của ngươi, Lesbia ta,
và tự nó đã hủy hoại mình bởi chính lòng tận tụy của nó,
đến nỗi giờ nó chẳng thể thương quý ngươi, dù ngươi thành tuyệt hảo,
cũng chẳng thôi yêu ngươi, dù ngươi làm mọi điều.

Nếu người ta có chút vui nào khi nhớ lại những việc tốt xưa,
lúc nghĩ mình là kẻ đạo hạnh,
chẳng vi phạm lòng tin thiêng, cũng chẳng trong giao ước nào
lạm dụng quyền uy các thần để lừa dối người đời,
thì nhiều niềm vui còn chờ ngươi trong quãng đời dài, Catullus,
từ mối tình vô ơn này.
Vì bất cứ điều tốt nào con người có thể nói hay làm
cho ai, ngươi đều đã nói và đã làm:
tất cả những điều ấy đã tiêu vong vì phó cho một tâm trí vô ơn.
Vậy sao ngươi còn tự dày vò mình thêm nữa?
Sao ngươi không cứng lòng lại và từ đó rút mình về
mà thôi khốn khổ, trái ý các thần?
Khó lắm mới bỗng chốc dứt bỏ được mối tình lâu dài;
khó lắm, nhưng hãy làm bằng mọi cách.
Đây là lối thoát duy nhất, đây là điều ngươi phải thắng cho được;
hãy làm điều này, dù nó khả dĩ hay bất khả.
Ôi các thần, nếu thương xót là điều thuộc về các ngài, nếu bao giờ
các ngài từng đem lại sự cứu giúp cuối cho ai giữa cái chết,
xin nhìn ta khốn khổ và, nếu ta đã sống đời trong sạch,
xin giật khỏi ta bệnh dịch và tai ương này!
Than ôi, cơn tê dại luồn vào tận sâu tứ chi ta
đã xua mọi niềm vui khỏi trọn lồng ngực.
Ta chẳng còn cầu nàng đáp lại mà yêu ta,
hay, điều bất khả, mong nàng chịu trinh trắng:
ta chỉ ước tự mình khỏe lại mà trút bỏ căn bệnh gớm ghê này.
Ôi các thần, xin trả ta điều ấy để đền lòng thành của ta.

Rufus, kẻ ta uổng công và vô ích tin là bạn
(uổng công ư? không, với cái giá đắt và cay đắng),
ngươi đã luồn vào ta thế đấy, thiêu đốt ruột gan ta,
than ôi cướp khỏi kẻ khốn khổ này mọi điều tốt lành của chúng ta?
Ngươi đã cướp mất, than ôi thứ độc dược tàn nhẫn
của đời ta, than ôi bệnh dịch của tình bạn chúng ta.

Gallus có mấy người anh em, một người có vợ duyên dáng nhất,
một người có con trai duyên dáng.
Gallus là kẻ hào hoa: vì hắn se những mối tình ngọt,
để cô gái xinh nằm với cậu bé xinh.
Gallus là kẻ ngốc, chẳng thấy mình cũng là người chồng,
kẻ mà làm chú lại chỉ cho cháu cách ngoại tình với chú.
Nhưng giờ ta đau vì chuyện này: rằng nước bọt nhơ nhớp của ngươi
đã làm bẩn đôi môi trong sạch của cô gái trong sạch.
Nhưng ngươi sẽ chẳng thoát vô sự đâu: vì muôn đời sẽ
biết ngươi, và bà lão tiếng tăm sẽ kể ngươi là kẻ thế nào.

Lesbius thì đẹp trai: sao không? kẻ mà Lesbia thích hơn
cả ngươi với toàn thể dòng họ, Catullus, của ngươi.
Nhưng cứ để gã đẹp trai ấy bán Catullus cùng cả dòng họ đi,
nếu hắn tìm nổi ba nụ hôn từ những kẻ quen biết.

Ta biết nói sao đây, Gellius, vì sao đôi môi hồng của ngươi
lại trắng hơn cả tuyết mùa đông,
khi sáng ngươi ra khỏi nhà, và khi giờ thứ tám đánh thức ngươi
khỏi giấc nghỉ êm giữa ngày dài?
Chắc chắn có điều gì đó: hay quả thật lời đồn thì thầm
rằng ngươi ngốn cái của quý căng phồng giữa háng người ta?
Đúng thế thật rồi: hai bên hông rách của gã Victor khốn khổ
kêu lên, cùng đôi môi ngươi hằn vệt tinh dịch vắt ra.

Chẳng lẽ trong cả một đám đông thế, hỡi Iuventius,
không có nổi một chàng hào hoa nào để ngươi bắt đầu yêu,
ngoài gã khách của ngươi từ chốn hấp hối Pisaurum,
kẻ nhợt hơn cả bức tượng mạ vàng?
Kẻ mà giờ ngươi say đắm, kẻ mà ngươi dám đặt lên trên ta,
và chẳng biết mình đang phạm điều xấu xa nào.

Quintius, nếu ngươi muốn Catullus nợ ngươi đôi mắt,
hay nợ điều gì quý hơn cả đôi mắt,
thì chớ giật khỏi chàng điều còn quý hơn nhiều
đối với chàng so với đôi mắt, hay bất cứ gì quý hơn đôi mắt.

Trước mặt chồng, Lesbia buông với ta bao lời độc địa:
điều ấy là niềm vui lớn nhất cho gã khờ kia.
Đồ con la, ngươi chẳng cảm được gì. Nếu nàng quên ta mà lặng thinh,
thì nàng đã khỏi; giờ nàng gầm gừ và mắng nhiếc,
tức là chẳng những nàng nhớ ta, mà — điều gay gắt hơn nhiều —
nàng đang giận: nghĩa là, nàng bừng cháy và nàng lên tiếng.

"Chommoda," Arrius nói, hễ khi nào muốn nói "commoda,"
và "insidias" thì hắn nói "hinsidias,"
và bấy giờ hắn kỳ vọng mình đã nói thật hay
khi hắn đã nói "hinsidias" gằn hết cỡ.
Ta tin, mẹ hắn thế, cậu ruột phóng túng của hắn thế,
ông ngoại và bà ngoại hắn cũng đã nói thế.
Khi hắn được phái sang Syria, tai mọi người được nghỉ:
họ nghe những từ ấy nhẹ nhàng và êm ả,
và chẳng còn sợ những từ như thế nữa về sau,
thì bỗng một tin ghê rợn đưa đến:
những con sóng Ionia, sau khi Arrius đến đó,
giờ chẳng còn là "Ionios" nữa, mà là "Hionios."

Ta ghét và ta yêu. Sao ta làm thế, có lẽ ngươi hỏi.
Ta chẳng biết, nhưng ta cảm thấy nó xảy ra, và ta bị hành hạ.

Với nhiều người Quintia là đẹp. Với ta nàng trắng, cao,
dáng thẳng. Từng điều ấy ta thừa nhận là thế,
nhưng cái toàn thể "đẹp" thì ta chối: vì chẳng chút duyên,
chẳng một hạt muối mặn nào trong tấm thân lớn đến vậy.
Lesbia mới là đẹp, nàng vừa toàn vẹn diễm lệ nhất,
vừa một mình đoạt hết mọi nét duyên của tất cả.

Chẳng người đàn bà nào có thể nói mình được yêu nhiều
đến thế thật lòng, như ngươi được ta yêu, Lesbia của ta.
Chẳng lòng chung thủy nào trong bất cứ giao ước nào từng lớn
bằng lòng chung thủy tìm thấy nơi phần ta trong tình yêu ngươi.

Kẻ ấy làm gì, Gellius, kẻ ngứa ngáy với mẹ và chị
mà thức trắng đêm, tà áo vứt bỏ?
Kẻ ấy làm gì, kẻ không cho chú mình được làm người chồng?
Ngươi có biết hắn chuốc lấy tội lỗi lớn nhường nào?
Hắn chuốc lấy, ôi Gellius, tội mà cả Tethys tận cùng
lẫn Oceanus cha của các nymph cũng chẳng rửa nổi:
vì chẳng có tội nào hắn có thể đi xa hơn nữa,
dù hắn có cúi đầu tự nuốt lấy mình.

Gellius thì gầy: sao không? kẻ có người mẹ tốt lành,
còn khỏe mạnh, và người chị duyên dáng nhường ấy,
người chú tốt nhường ấy, và mọi nơi đầy những cô gái
họ hàng, thì sao hắn thôi gầy cho được?
Kẻ mà, dù chẳng đụng đến gì ngoài điều chẳng phép chạm đến,
ngươi sẽ tìm ra vô số cớ vì sao hắn gầy.

Cầu cho một pháp sư sinh ra từ cuộc phối gớm ghê
của Gellius với mẹ hắn, mà học phép bói Ba Tư:
vì pháp sư phải sinh từ mẹ và con trai,
nếu tôn giáo vô đạo của người Ba Tư là thật,
để hắn với khúc ca được nhận mà thờ các thần thành kính,
làm chảy tan lớp mỡ béo trong ngọn lửa.

Chẳng phải vì thế mà ta đã hy vọng ngươi trung thành với ta, Gellius,
trong mối tình khốn khổ, mối tình tàn tạ này của chúng ta,
vì ta tưởng đã biết rõ ngươi hay cho ngươi là kẻ bền lòng
hay có thể ghìm tâm trí khỏi điều nhục nhã đê hèn,
mà bởi ta thấy nàng, người mà tình yêu lớn dành cho nàng đang gặm nhấm ta,
chẳng phải mẹ cũng chẳng phải chị của ngươi;
và dẫu ta gắn bó với ngươi bằng bao thân tình,
ta chẳng tin điều đó đủ làm cớ cho ngươi.
Ngươi thì thấy thế là đủ: bởi ngươi có niềm vui lớn thế trong
mọi lỗi lầm nào chứa đựng chút tội ác.

Lesbia luôn nói xấu ta và chẳng bao giờ lặng thinh
về ta: cầu ta chết đi nếu Lesbia không yêu ta.
Dấu hiệu nào? Vì với ta cũng y hệt: ta cầu rủa nàng
không ngớt, nhưng cầu ta chết đi nếu ta không yêu.

Ta chẳng thiết tha gì mấy chuyện làm hài lòng ngươi, Caesar,
cũng chẳng thiết biết ngươi là kẻ trắng hay đen.

Cu-Cặc ngoại tình. Đúng là cái cặc thì ngoại tình.
Đúng như người ta nói: chính cái nồi tự đi hái rau.

Zmyrna của Cinna ta, sau chín mùa gặt cuối cùng
kể từ khi khởi bút, và ra đời sau chín mùa đông,
trong khi Hortensius mỗi năm tuôn năm trăm ngàn câu…
Zmyrna sẽ được gửi tận đến những con sóng lõm của Satrachus,
Zmyrna những thế kỷ bạc đầu sẽ lật giở dài lâu.
Còn những biên niên của Volusius sẽ chết ngay tại Padua
và thường làm áo rộng thùng thình cho lũ cá thu.
Cầu cho những tấm bia nhỏ của bạn ta được ta yêu quý:
còn đám đông cứ vui với Antimachus phình trướng.

Nếu có điều gì dễ chịu hay đáng đón nhận có thể đến
với những nấm mồ lặng câm từ nỗi đau của chúng ta, Calvus,
nỗi khao khát mà ta làm mới lại những mối tình xưa
và khóc những tình bạn từ lâu đã mất,
thì chắc chắn cái chết non chẳng đau bằng nỗi
Quintilia vui vì tình yêu của ngươi.

Ta chẳng nghĩ (cầu các thần thương ta) có gì khác nhau
giữa ngửi cái miệng hay cái đít của Aemilius.
Cái này chẳng sạch hơn, cái kia chẳng bẩn hơn,
mà thật ra cái đít còn sạch hơn và tốt hơn:
vì nó không có răng. Cái miệng thì có những chiếc răng dài cả gang,
lợi thì như thành xe cũ nát,
vả lại cái mõm nứt toác như của con la cái
đang đái giữa trời nóng.
Gã này làm tình với khối đàn bà mà lại tự cho mình duyên dáng,
mà chẳng bị đày ra cối xay với lừa?
Ả nào chạm vào hắn, ta há chẳng nghĩ ả cũng có thể
liếm cái đít của tên đao phủ ghẻ lở?

Về ngươi, nếu về ai, có thể nói được, hỡi Victius thối tha,
điều người ta bảo với những kẻ lắm mồm và ngu:
với cái lưỡi ấy, nếu cần đến, ngươi có thể
liếm cả đít lẫn những chiếc dép da thô.
Nếu ngươi muốn hại tất cả chúng ta cho tiệt, hỡi Victius,
cứ há mồm ra: ngươi sẽ đạt trọn điều mình muốn.

Ta cướp của ngươi, khi ngươi đang đùa, hỡi Iuventius ngọt ngào,
một nụ hôn nhỏ ngọt hơn cả thức ăn thần ngọt.
Nhưng ta chẳng chịu phạt suông đâu: vì ta nhớ hơn một giờ
bị treo lên tận đỉnh thập giá,
trong khi ta thanh minh mà chẳng thể bằng nước mắt nào
làm nguôi được chút xíu nào cơn tàn nhẫn của ngươi.
Vì vừa xong việc ấy, ngươi lau đôi môi ướt đẫm
bằng bao giọt nước, chùi bằng tất cả các ngón tay,
kẻo còn sót lại chút gì dính từ miệng ta,
như thể nước bọt nhơ nhớp của con điếm.
Vả lại ngươi chẳng ngừng phó kẻ khốn khổ này cho Amor thù nghịch
và hành hạ ta đủ mọi cách,
đến nỗi từ thức ăn thần, nụ hôn nhỏ ấy
với ta đã hóa đắng hơn cả cây độc dược đắng.
Vì ngươi đặt hình phạt như thế cho mối tình khốn khổ,
từ nay ta chẳng bao giờ cướp những nụ hôn nữa.

Caelius mê Aufilenus và Quintius mê Aufilena,
hai kẻ ấy, đóa hoa của thanh niên Verona,
người mê thằng anh, người mê con em. Đây đúng là điều người ta gọi
mối bạn hữu anh em thật ngọt ngào.
Ta nên thiên vị ai hơn? Caelius, là ngươi: vì tình bạn có một không hai của ngươi
đã được chứng tỏ với ta qua những việc làm
khi ngọn lửa điên cuồng thiêu đốt tận tủy ta.
Cầu ngươi hạnh phúc, Caelius, cầu ngươi mạnh mẽ trong tình yêu.

Vượt qua bao dân tộc và bao vùng biển,
anh đến, em ơi, với lễ tang buồn thảm này,
để trao em món quà cuối cùng của cái chết
và uổng công ngỏ lời với nắm tro câm,
bởi vận rủi đã cướp mất chính em khỏi anh,
than ôi người em khốn khổ bị giằng khỏi anh oan uổng.
Nhưng giờ đây, những thứ này, theo tục xưa của cha ông
được trao làm lễ vật buồn cho tang lễ,
hãy nhận lấy, đẫm dòng nước mắt anh em,
và muôn đời, em ơi, xin chào và vĩnh biệt.

Nếu có điều gì được thầm phó cho người bạn trung thành
mà lòng chung thủy được biết tận đáy,
thì ngươi sẽ thấy ta cũng được thánh hiến theo lệ của họ, Cornelius,
và hãy coi ta đã thành Harpocrates.

Hoặc làm ơn trả ta mười ngàn sesterce, Silo,
rồi ngươi muốn hung dữ và ngang ngược thế nào tùy ý:
hoặc, nếu tiền bạc làm ngươi khoái, thì xin thôi
làm ma cô mà vẫn cứ hung dữ và ngang ngược.

Ngươi tin ta có thể nói xấu người ta yêu quý,
nàng, người quý với ta hơn cả đôi mắt?
Ta chẳng thể, và nếu có thể ta đã chẳng yêu điên dại đến vậy:
nhưng ngươi cùng Tappo thì biến mọi điều thành quái đản.

Cu-Cặc thử trèo lên ngọn núi Pipla:
các Muse lấy chĩa hất hắn nhào đầu xuống.

Kẻ nào thấy cậu bé xinh đứng cùng người rao bán đấu giá,
thì tưởng gì, nếu chẳng phải cậu ta khát khao muốn bán mình?

Nếu điều gì bao giờ rơi vào tay kẻ khát khao và mong mỏi
mà chẳng dám hy vọng, thì điều ấy ngọt ngào riêng cho lòng.
Vậy điều này cũng ngọt ngào cho chúng ta, quý hơn cả vàng,
rằng ngươi trở về với ta khát khao, Lesbia:
ngươi trở về với kẻ khát khao và chẳng dám mong, tự mình đưa
thân về với chúng ta. Ôi cái ngày đáng dấu bằng viên đá trắng hơn!
Ai sống mà hạnh phúc hơn ta, hay ai có thể nói
đời này có gì đáng mong hơn thế?

Nếu, Cominius, tuổi già bạc đầu của ngươi bị nhơ nhuốc
bởi những thói nhớp nhúa mà lụi tàn theo phán quyết của dân,
thì quả thật ta chẳng nghi ngờ rằng trước hết cái lưỡi thù nghịch
với người tốt sẽ bị cắt phăng, ném cho con kền kền tham,
đôi mắt bị móc ra con quạ nuốt vào cổ họng đen,
ruột gan cho lũ chó, những phần còn lại cho bầy sói.

Ngươi hứa với ta, đời ta ơi, rằng mối tình
này của chúng ta sẽ ngọt ngào và bền mãi giữa hai ta.
Các thần lớn ơi, xin làm cho nàng có thể hứa thật lòng
và nói điều ấy chân thành, tự đáy tâm can,
để chúng ta được kéo dài suốt cả cuộc đời
giao ước vĩnh cửu này của tình bạn thiêng liêng.

Aufilena, những người tình tốt luôn được ngợi khen:
họ nhận tiền công cho điều họ đã định làm.
Còn ngươi, điều ngươi hứa với ta, ngươi đã dối, ngươi là kẻ thù;
vì ngươi chẳng cho mà cứ nhận hoài, ngươi phạm điều xấu xa.
Hoặc chịu cho là việc của người đoan chính, hoặc chẳng hứa là của người trinh trắng,
Aufilena, đằng này: nhưng vơ vét lấy những gì đã nhận
mà lừa gạt thì tệ hơn cả ả điếm tham lam,
kẻ đem cả thân mình ra rao bán.

Aufilena, sống bằng lòng với riêng một người chồng
là lời ngợi khen cao quý nhất trong những lời ngợi khen cô dâu:
nhưng nằm với bất cứ ai, dù là ai, còn xứng hơn
là làm mẹ đẻ ra những anh em từ chính ông chú.

Ngươi là kẻ lắm bạn, Naso, mà chẳng lắm ai chịu
hạ mình với ngươi: Naso, ngươi lắm bạn mà cũng lắm trò bị nhét.

Thời Pompeius làm chấp chính lần đầu, Cinna à, hai gã thường
ngủ với Maecilia: giờ ông ấy làm chấp chính lần nữa,
vẫn hai gã còn đó, nhưng mỗi gã đã mọc thêm cả ngàn.
Hạt giống ngoại tình mắn thật.

Cu-Cặc chẳng dối mà được đồn là giàu nhờ điền trang Firmum,
kẻ có trong tay bao thứ tuyệt vời,
đủ loại chim săn, cá, đồng cỏ, ruộng nương, thú rừng.
Vô ích thôi: chi tiêu vượt cả hoa lợi.
Vậy ta nhận hắn giàu, miễn là hắn thiếu tất cả;
ta cứ ngợi khen điền trang, miễn là chính hắn túng thiếu ở nhà.

Cu-Cặc có gần ba mươi mẫu đồng cỏ,
bốn mươi mẫu ruộng: phần còn lại là biển cả.
Sao hắn chẳng thể vượt cả Croesus về của cải,
kẻ mà trong một điền trang sở hữu bấy nhiêu thứ tốt,
đồng cỏ, ruộng nương, những khu rừng mênh mông, đồng lầy,
kéo tận đến người Hyperborea và tận biển Đại dương?
Tất cả những thứ này đều lớn, nhưng chính hắn còn lớn hơn cả,
chẳng phải người, mà thật là một cái cặc lớn hăm dọa.

Ta đã thường, với tâm trí say mê săn lùng, tìm kiếm
làm sao gửi được cho ngươi những khúc ca của Battiades,
để làm ngươi nguôi với chúng ta, kẻo ngươi cố
phóng những mũi lao thù nghịch trúng ngay đầu ta,
giờ ta thấy công lao ấy ta gánh đã hoài công, hỡi Gellius,
và lời cầu của ta ở đây chẳng ích gì.
Còn những mũi lao kia của ngươi, ta lấy áo choàng mà tránh:
nhưng ngươi, bị lao ta ghim trúng, sẽ chịu hình phạt.